AR-GE MERKEZİ, TEKNOKENT İLE AYNI ANDA EN AZ 3 ADET AR-GE PROJESİ DESTEKLENEN ORTA ÖLÇEKLİ OLGUN KOBİLERİN AR-GE TEŞVİKLERİ AÇISINDAN AVANTAJLARI BİRBİRİNE YAKIN OLUYOR (BÜYÜK İŞLETMELERDE DE AYNI İLİŞKİ KURULABİLİYOR)

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe
Fonları Uygulayıcısı, YMM, Baş Denetçi

Gülçin GÖKÇEYREK & Buse ARSLAN

Ar-Ge ve Yenilik Mali Rapor Uzmanları 

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

GİRİŞ

 

Araştırma ve Yenilik projesi yapmaya arzu ve inancı olan, projelerine uygun mühendisler çalıştıran (toplam çalışan sayısı 150-200 personel arasında), harcama ve ödeme yaptıktan sonra Destek Kuruluşundan hibe ödemesi yapıldığı için proje maliyetini finanse edebilecek mali yapıda olan Orta Ölçekli İşletmeleri ziyaretimizde, tartışma sırasında Ar-Ge Merkezi kuramadıklarından ya da bir şubelerini Teknokentte açamadıklarından yakındıklarını gözlemliyoruz. Bu firmaların algılarına göre; 5746 Sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi hakkında Kanuna bağlı olarak verilen %100  Ar-Ge indirimi, Gelir vergisi stopajı teşviki, Sigorta primi desteği ile Damga vergisi istisnası yalnızca Ar-Ge Merkezi ile Teknokent firmalarına tanınmakta, bu yapılanma içinde olmayıp da yalnızca TÜBİTAK-TEYDEB’e proje verilmesi durumunda bu teşviklerin sözkonusu olmayacağı şeklindedir. Biz ise, aşağıdaki analizde de açıklandığı üzere, bu firmaların aynı anda desteklenmiş, yürüyen en az 3 adet TÜBİTAK-TEYDEB Ar-Ge projesi olması halinde alacakları hibeler yanında Ar-Ge teşviklerinden de aynı oranda yararlanma potansiyeli taşıdıklarını ziyaretimizde ifade ediyoruz.

 

BAŞLANGIÇ NOKTASI OLARAK TÜBİTAK-TEYDEB AR-GE PROJESİ VERMEK

 

Analizime TÜBİTAK’a her ay birer Ar-Ge projesi verilerek kısa vadede her an yürüyen 3 adet Ar-Ge projesi olması halinde (toplam 20-30 mühendis, tekniker ve teknik lise mezunundan oluşan Ar-Ge ekibinin her biri için her bir projede kısmi kullanım 1/3 yani adam ay oranı 0.33 olursa, toplam adam ay oranı (1) olur) şu avantajları elde edeceklerini belirterek başlıyorum:

 

1)  Ar-Ge ekibi maaşlarının ortalama %75’inin TÜBİTAK, KOSGEB, EUREKA, H2020 Araştırma ve Yenilik destek programlardan karşılanması söz konusudur.

2) Proje üst limitinin olmadığı 1501 TÜBİTAK Sanayi projelerinde örneğin malzemelere %40 destek oranı uygulanır iken, orta ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde %75 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar-Ge faaliyetinde doktoralı araştırmacı istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü  için hibe alınır.

4 Kasım 2012 tarihinde  KOBİ Yönetmeliğinde yapılan değişikliğe  göre; 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  40 milyon TL´yi aşmayan işletmeler  orta büyüklükteki işletme olarak belirlendi. H2020 Ar-Ge projelerine katılması durumunda AB’de KOBİ tanımı aşağıdaki gibidir:

 

Çalışan sayısı: <250,

Yıllık net satış hasılatı: ≤ 50 milyon €

Yıllık bilanço toplamı : ≤ 43 milyon €

Bağımsızlık (başka firma hissesi): < % 25.

 

 

Projede çalışan personelin Brüt Asgari Ücret Katları tavanı :

– Lise mezunu ve altı personel için üç (3),

– Ön lisans mezunu için dört (4),

– Lisans veya yüksek lisans mezunu için, lisans mezuniyet tarihi ve proje başvuru tarihi arasında geçen süre;

– 48 aydan az ise altı (6),

– 48 ay ve üstünde ise on (10),

– Proje konusu uzmanlık alanlarından herhangi birisinde doktora derecesine sahip personel için ise oniki (12) yazılmalıdır.

Örnek; 17.06.2014 itibariyle brüt asgari ücret 1.071,00.-TL. olup, bu durumda firmaya yeni giren bir mühendis mezuniyet yılı 4 yıldan az ise 1.071,00 * 6 = 6.426,00.TL. brüt ücret, 4 yılı geçiyorsa 1.071,00 * 10 = 10.710,00.-TL.’ye kadar mühendis maaşlarına izin vermektedir.

 

AR-GE PROJELERİNDE ÜCRET ARTIŞLARI NASIL OLMALI

 

Tahmini proje önerisinde maliyetler hazırlanırken Personel brüt ücretlerin önceki 6 ay ortalaması alınıyor.

Proje başladıktan sonra maaş artışı olabilir, ikramiye verilebilir. İşlemler resmi olduktan sonra herhangi bir sorun çıkmıyor.

Brüt ücreti 3.000 TL  olan personelin daha sonra maaşı 4.000 TL olması sorun olmuyor. Ama 3.000 TL alan birinin maaşı daha sonra 6.000 TL olduğunda bu dikkat çekiyor ve sorgulanıyor.

Yeni işe başlayan bir personelde böyle bir artış olabilir. Yeni personel başlangıç esnasında firmayla bir protokol imzalamıştır. Deneme süresini doldurduktan sonra maaşında artış olabilir.

Örneğin 01.05.2014 tarihinde işe başlamış ve deneme süresince brüt ücret olarak 2.500 TL. alacaktır. Deneme süresi dolduktan sonra her iki tarafta anlaştıkları takdirde brüt maaşı protokolde anlaştıkları şekilde arttırılabilir.

3) KOBİ statüsüne sahip firmalarda TÜBİTAK’a her proje verilişinde fikir sahiplerine, mühendislere, teknik personele 7.500,00.-TL ödül verilebilmektedir.

  • Her şeyden önce Proje veren firmanın KOBİ statüsünde olması gerekli olup, 1507 KOBİ Ar-Ge ve 1501 Sanayi Ar-Ge proje vermesi gerekiyor. 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı uygulama esaslarının 10/4 maddesi ile 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı uygulama esaslarının 10/2 maddesinde, proje ekibinde yer alan ancak şirket ortağı ya da yönetim kurulu üyesi olmayan ve proje süresince firmada çalışmış olması koşuluyla proje ekibinde yer alan fikir sahibi araştırmacıya teşvik ödülü verilebileceği, birden fazla fikir sahibi araştırmacı olması halinde bu ödülün paylaşılabileceği belirtilmektedir.

4) Firmalar istihdam ettiği personelin sigorta ve vergi yükünü ödemektedir. Ar-Ge projesi verilmesi halinde, örneğin onaylanan Ar-Ge projelerinde görev alan 1 mühendis aynı anda yürüyen 3 adet Ar-Ge projesinde 1/3 oranında görev alır ve 3 adet projede toplam adam/ay oranı (1) olursa, SGK işveren payının yarısını ödenmemekte, stopaj ise %80 (doktora derecesine sahip personelde %90) istisnaya tabidir.

5) Ar-Ge harcamaları içinde yer alan personel giderleri Geçici ve Kurumlar Vergisi matrahından % 100 Ar-Ge indirimi olarak düşülebilmektedir. Haliyle Ar-Ge indirimi olarak sadece personel giderleri değil, ağırlıkla malzeme, hizmet alımları da vergi matrahından düşülebilmektedir.

 

BÜYÜK İŞLETMELERDE İLİŞKİNİN ANALİZİ

 

Bizim yaptığımız araştırma ve deneyimlerimize göre aslında aşağıda tanımlanan çoğu koşulları yerine getirerek en az 3 adet desteklenen ve yürüyen 1501 TÜBİTAK-TEYDEB  projesi olan büyük ölçekli işletmelerin de aynı zamanda  Ar-Ge Merkezi  ya da Teknokent yapılanması ile elde edilecek avantajları sağlayabileceği yönündedir:

  1. Ortak başvurulan ve yürütülen projeler için her bir kuruluşun temel destek oranı olan %40’a %10 puan ilave edilir.
  2. Kuruluşun, bir önceki yıla veya bir önceki hesap dönemine ait Ayrıntılı Bilançosunda aktifleştirilen net Araştırma ve Geliştirme Giderleri (Ar-Ge Giderleri) ile Ayrıntılı Gelir Tablosundaki gerçekleşen Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge Giderleri) toplamının aynı hesap dönemindeki toplam net satış hasılatına oranına göre % 5-10 puan arası ilave yapılır. Başka bir deyişle Ar-Ge muhasebesi kurulmalıdır.
  3. 1501 Sanayi AR-GE projelerinde Personel harcamaları, büyük işletmelerin projelerinde % 60 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar-Ge faaliyetinde doktoralı araştırması istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü destek kapsamına alınır.
  4. Kuruluşun belirli bir proje bazında Türkiye’deki bir üniversiteden, kamu araştırma merkez ve enstitülerinden veya üniversitelerdeki öğretim elemanlarından üniversite elemanlarından üniversite döner sermayesi üzerinden veya Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yerleşik şirketler üzerinden projedeki Ar-Ge çalışması ile ilişkili danışmanlık, test, deney, analiz vb hizmet alımları için sağlanan destek oranı KDV’siz fatura bedelinin % 80’dir.
  5. Öncelikli alanlardaki projeler için % 40 olan temel destek oranına % 10 ilave edilir. Öncelikli alanlar “enformatik, esnek üretim/esnek otomasyon, uzay ve havacılık teknolojileri, gen mühendisliği/biyoteknoloji, ileri malzeme teknolojileri, çevreye duyarlı teknolojiler” olarak belirlenmiştir. Burada dikkat edilecek husus, dolaylı olarak öncelikli alana girdiği düşünülen projeler için bu değerlendirmenin söz konusu olmayıp, ilişkinin doğrudan olması gerektiğidir.
  6. Genellikle AB’den bir firma ile ortak yürütülen EUREKA Ar-Ge projelerinde hibe destek oranı tüm harcama ve giderler için % 60 ile sabittir.
  7. AB H2020 Araştırma ve Yenilik projelerinde hibe destek oranı % 87.5 ile % 125 arasındadır. Aslında 1501 TEYDEB Uygulama Esaslarının   15/7)  maddesinde  “…şirketlerinin, programa başvurabileceği veya destek alabileceği proje sayısında  sınırlama yoktur. Ancak, TÜBİTAK Başkanlığının belirleyeceği bir sayının üzerinde bu destek programı kapsamında projesi desteklenmiş olan kuruluşların, yeni bir proje önerisinin bu program kapsamında desteklenmesi için uluslararası destekli en az bir Ar-Ge projesi yürütmüş olmak veya bu destek programı kapsamında ortaklı en az bir TÜBİTAK projesi yürütmüş olmak şartını sağlaması istenebilir.” – Demek ki yurt içinde ortak proje vermeden ve AB projelerine katılmadan daha ilerisi için Ar-Ge projelerinden hibe almanın çok zor olacağının farkında olmak gerekiyor.

 

MEVZUATIMIZA GÖRE AR-GE TEŞVİKLERİNİN ÜÇ YAPILANMA KARŞISINDAKİ AVANTAJLARININ MUKAYESESİ

 

1 Temmuz 2014 tarihinden itibaren Ar-Ge merkezlerinde en az 50 tam zaman (yani adam/ay oranı -1-) eş değer Ar-Ge personeli istihdam edilmesi” koşulu değiştirilerek,  sektör farkı olmaksızın, en az 30 tam zaman eş değer Ar-Ge personeli istihdam edilmesi olarak değiştirilmiştir. Bize göre önemli bir adım. Ar-Ge merkezi için sayının aşağıya çekilmesi büyük işletmelerde bu merkezlerin açışını daha da teşvik edecektir, ancak bizim piyasa gözlemlerimize göre Küçük ve Orta ölçekli KOBİ’lerde 30 teknik personeli üretimin başından ayırarak bir merkezde toplamak zor görünüyor, ayrıca Ar-Ge projeleri vermenin hareket noktası olan üretimle iç içe elde edilen sorunların keşfinden de teknik personel uzaklaştırılmış oluyor.

Araştırma ve yenilik faaliyetlerine uygulanan mali teşviklere ilişkin 5746 sayılı Kanun kapsamında ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİNE İLİŞKİN UYGULAMA VE DENETİM YÖNETMELİĞİ’nin ilgili maddeleri şöyledir:

Ar-Ge İndirimi Uygulama Esasları

MADDE 8 – (1) Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerce gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı 31/12/2023 tarihine kadar Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının ve Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.”

 

Açıklama: Demek ki % 100 Ar-Ge indiriminden Teknokent (ya da Teknopark) firmaları, Ar-Ge merkezleri ile TÜBİTAK, EUREKA, EUSTARS VE H2020 DESTEK programları kapsamında verilen Ar-Ge projeleri de aynı şekilde yararlanmaktadırlar.

Gelir Vergisi Stopajı Teşviki Uygulaması

 

MADDE 10 – (1) Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde çalışan Ar-Ge ve destek personelinin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin doktoralı olanlar için %90’ı, diğerleri için %80’i gelir vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın hesaplanmasında, bu kapsamdaki personelin fiilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ayırdıkları zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınır.

 

Açıklama: Demek ki, Gelir vergisi stopaj istisnasından Teknokent ( ya da Teknopark) firmaları, Ar-Ge merkezleri ile TÜBİTAK, EUREKA, EUSTARS VE H2020 DESTEK programları kapsamında verilen Ar-Ge projeleri de aynen yararlanmaktadırlar.

 

Sigorta Primi Desteği Uygulaması

MADDE 11 – (1) Kamu personeli hariç olmak üzere, teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde çalışan Ar-Ge personeli ile destek personelinin, 5 inci madde kapsamındaki çalışmaları nedeniyle elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı; 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici ikinci maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden istisna tutulmuş fiilen çalışan personelin gelir vergisi istisnasının uygulandığı sürece gelir vergisinden istisna tutulan ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı, beş yılı aşmamak üzere Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır.

 

Açıklama: Demek ki, sigorta primi desteği Teknokent ( ya da Teknopark) firmaları, Ar-Ge merkezleri ile TÜBİTAK, EUREKA, EUSTARS VE H2020 DESTEK programları kapsamında verilen Ar-Ge projeleri de aynen yararlanmaktadırlar.

 

 

SONUÇ

 

Ar-Ge Merkezi kuramayan ya da Teknokente gidemeyen Orta Ölçekli olgun KOBİ’ler ile Büyük İşletmelerin bizim hesaplarımıza göre aynı anda TÜBİTAK-TEYDEB’te yürüyen en az 3 adet Ar-Ge projesi mevcut ise, personel ile diğer ağırlıklı olan malzeme ve hizmet alımı harcama ve giderleri için alacakları %40-75 bandındaki hibeler yanında (çoklu projelerde bu oran genellikle ortalama % 55 dolayında olmaktadır), mali teşviklerden de aynı şekilde istifade edebilmeleri söz konusu olabilmektedir.