AR-GE VE TASARIM MERKEZİ BAĞLAMINDA EKONOMİDE GÜZEL ŞEYLER DE OLUYOR

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,
Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,
Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM
www.abdanmerymm.com
abdanmer@gmail.com
25.10.2016

GİRİŞ
TÜBİTAK-TEYDEB çalışmaları olmayınca yaşamamız için ağırlığımızı Ar-Ge ve tasarım merkezi konusuna verdik, bu bağlamda başta İzmir ve Denizli olmak üzere Ege’de ziyaretler gerçekleştiriyoruz. KOBİ’lerde tasarım merkezi, büyük işletmelerde hem ar-ge merkezi hem de tasarım merkezi kurulum çalışmalarına katılıyoruz. TEYDEB Ar-Ge proje oluşturma kültürü olan firmalarda süreç adımlarının daha hızlı yürüdüğünü gözlemliyoruz. Merkez çalışmaları konusunda Bakanlıkların büyük bir gayret içinde olduklarını da deneyimliyoruz.

GÜZEL ŞEYLER DE OLUYOR
Örneğin Denizli Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü tarafından firmalara aşağıdaki mail geliyor:
“Ar-Ge Reform Paketi’nin Bakanlar Kurulu Kararlarının yayınlanması ile birlikte Ar-Ge ve Tasarım Merkezi olmak için önemli fırsatlar da beraberinde gelmiştir. Bu fırsatlar konusunda firmaları bilgilendirmek ve Ar-Ge ve Tasarım Merkezi olma potansiyeline sahip firmaların bu desteklerden yararlanmasını sağlamak üzere Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tüm ülke çapında büyük bir tanıtım ve bilgilendirme çalışması başlatmıştır.
Bu çalışmalar kapsamında;
• Ar-Ge ve Tasarım Merkezi olmanın firmalara sağladığı avantajları değerlendirmek,
• Ar-Ge ve Tasarım Merkezi olmak için yapılması gerekli işlemler hakkında bilgilendirmelerde bulunmak ve
• Ar-Ge ve Tasarım Merkezi hakkında firmalara özel başvuru yol haritası oluşturmak üzere;
Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Tanıtım ve Bilgilendirme Toplantıları gerçekleştirilecektir.
Bu kapsamda 28 Ekim 2016 Cuma günü saat 10:00’da Sayın Bakanımız Dr. Faruk ÖZLÜ ile Sayın Ekonomi Bakanımız Nihat ZEYBEKÇİ’nin katılımlarıyla ilimiz Organize Sanayi Bölgesi Konferans Salonu’nda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımızca “Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Tanıtım ve Bilgilendirme Toplantısı” gerçekleştirilecektir.”

Burada özellikle dikkatimi çeken. Sayın Ekonomi Bakanımız Nihat Zeybekçi’nin son günlerde “BÜTÜNLEŞİK DESTEK MEKANİZMALARI”NDAN söz ederek böyle bir toplantıda Sayın Bakanımız Faruk Özlü ile beraber ortak toplantı yapmasıdır. BİZCE BURADAN ÇIKAN ÖNEMLİ BİR HİPOTEZ, BEKLENTİ İKİ BAKANLIK TEŞVİKLERİNİN BİRLİKTE DÜŞÜNÜLEREK BÜTÜNLEŞİK TEŞVİK MODELİ KURMAK VE UYGULAMAKTIR.

MERKEZ KURULUM VE DENETLEMESİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
1) Ar-Ge projeleri tek tek gözden geçirilerek Ar-Ge unsuru taşıyıp taşımadığı ciddi şekilde sorgulanmalı. Ekim 2015 Frascati kriterlerine uygunluğu gözden geçirilmeli. Bu bağlamda Ar-Ge unsuru taşımayan projelerin kapsamdan çıkarılması öneriliyor, aksi durumda proje mali teşvikleri uygulanıp daha sonraki denetimde reddedilirse yararlanılan teşviklerin cezalı olarak geri ödenmesi ve hatta ruhsat iptali bile söz konusu olabilecektir.

BU BAĞLAMDA BİZE GÖRE ARAŞTIRMA YÖNÜ BİLİNEN TASARIM PROJELERİ, AR-GE MERKEZİ PROJELERİ İÇİNDE YER ALMAMALI. ÇÜNKÜ AR-GE PROJELERİNDE FRASCATİ 2015’E GÖRE ŞU 5 UNSUR SORGULANIYOR:

– YENİ (NOVEL),
– YARATICI(CREATIVE),
– BELİRSİZ( UNCERTAIN),
– SİSTEMATİK(SYSTEMATIC),
– TRANSFER EDİLEBİRLİK VE/VEYA TEKRAR ÜRETİLEBİLİRLİK (TRANSFERABLE AND /OR REPRODUCIBLE) (age s.45).

Tasarım projelerinde belirsizlik ortadan kalktığı için bizce diğer 4 unsur karşılanmalı. Ar-Ge projesindeki belirsizliği ya da riskleri tanımlama ve giderilmesine yönelik aksiyon planı yapmak, Ar-Ge unsurunu oluşturur. Yenilik ve Yaratıcılık projenin Ar-Ge sistematiğidir.
2) 10 Ağustos 2016 tarihinde güncellenen Ar-Ge Yönetmeliğinin yeni unsurları sorgulanmalı, örneğin planlanan projeler arasında siparişe dayalı Ar-Ge projesinin varlığı büyük önem taşıyor.
3) Personel yetenekleri iyice sorgulanmalı, destek personel ve özellikle temel bilimler mezunu araştırmacıların merkezde görev almaları, en azından planlanmaları olumlu karşılanıyor.
4) Sanayi – Üniversite işbirliği kapsamında hocaların döner sermaye kapsamı dışında kısmi zamanlı olarak merkezde istihdamı olumlu karşılanıyor. Bu şekilde Sanayi – Üniversite işbirliğinin ileri seviyelere yükselebileceği bekleniyor.
5) Ar-Ge Projelerinin prototipten sonraki ekonomiye ve topluma katkı bakımından ticarileşme ve seri üretim boyutları da sorgulanmalı. Bir anlamda prototip safhasında kalıp ekonomik kaynakların israf edilmemesi sorgulanıyor. Bu bağlamda prototip çıktısı elde edildikten sonra seri üretim ve ticarileşme için teknoyatırım, KOSGEB Endüstriyel Uygulama, 5. ve ultra yatırım teşvik belgesi elde edilmesi gibi vb fırsatlar baştan düşünülmedir.
6) Patent ve faydalı model konusu ile firmanın bizzat tasarım yeteneği analiz edilmeli, patent ve faydalı model başvuruları için ürün yeniliği ve Ar-Ge’si üzerinde çalışma yapılmalıdır. Aksi halde firmanın daha çok firma dışından teknolojj transferi ettiği izlenimi yaratılır ki, bu oluş ar-ge merkezi olan bir firma için iyi bir durum değildir. Üretime geçilmesi halinde %50 Kurumlar vergisi istisnasından yararlanmak için alınacak patentin incelemeli, faydalı modelin olumlu raporlu olmasına dikkat edilmeli.
7) Ar-Ge Muhasebesinin mevcut muhasebe sistemi içerisinde ayrı bir alt sistem olarak bağımsız şekilde yapılandırılması ve bu yolla mali teşviklerin sıhhati özellikle sorgulanmalı.
8.Ar-Ge merkezi performans kriterlerinden en az biri için %20 artış öngörerek, ar-ge harcama ve giderlerindeki artışın %50’sini Ar-Ge indirimi olarak indirme fırsatı yaratılmalıdır.
9) Ar-Ge merkezini kurgularken, rekabet öncesi sanayi işbirliği projesi uygulamasını da dikkate almalıyız. Ekim ayı içinde Sanayi Bakanlığının bu programının uygulama usul ve esaslarının yayınlanacağı belirtildiğinden, çağrılar iyice analiz edilmelidir.
10) Ar-Ge unsuru bilinen ürünün farklı müşteri grupları için yenilik ve tasarımı için oluşturulacak projeler Tasarım Merkezi projeleri içinde yer almalıdır. Bazı örnekler:

– Firmamız kış aylarında kullanılmak üzere kaymayı azaltıcı bir lastik hamuru formülasyonu geliştirmek için Ar-Ge projesi sonucu bir ürün elde etmiş olabilir, bu Ar-Ge projesi ile alakalı harcamalar Ar-Ge Merkezinin harcama ve gideridir. Ancak, bu aşamada firma faaliyetlerini durdurmayıp değişik müşterilere farklı lastik diş formu ile kamyon, otomobil veya motosikletlerde kullanılabilecek ürün tasarlanması yaparak piyasaya yeni ürünlerini sunmaktadır. Bu faaliyetler Tasarım Merkezinin konusu olup, ilgili harcama ve giderler de Tasarım Merkezinin kapsamına girmektedir.
– Örneğin dış cephe boya formülasyonunu Ar-Ge projesi ile geliştiren firmamız, ihracat müşterisinin isteği üzerine bazı katkı maddeleri katarak kir tutmayan veya yağmurda suyu akıtan boyaları, kullanıcı isteklerine göre farklı ölçülerde tasarlayarak üretebilirler.
– Örneğin otomotivde kış şartlarında sessiz ve titreşimi sönümleyen bir motor takozunu Ar-Ge projesi kapsamında geliştiren firmamız, farklı markalar için, ölçülerinde değişiklikler yaparak aynı formülasyon ile farklı markalara ürün tasarlayabilirler.
– Tekstil sektörü için örnek verecek olursak, Ar-Ge projesi ile kir tutmayan kumaş geliştiren firma, gömleklik veya dış giyim için farklı kalınlıklarda ürünleri müşteri isteklerine göre tasarlayabilir ve piyasaya yenilik olarak sunabilir.

SONUÇ
Firma bünyesinde salt Ar-Ge merkezi ya da tasarım merkezi kurmak SGK, Stopaj ve Ar-Ge indiriminden oluşan mali teşviklerle ortalama %25-30 arası getirisi bulunmaktadır. Bu oranın %80’lere doğru çekilebilmesi için diğer hibe, kredi ve mali teşvik destek programları ile birleştirilmesi gerekmektedir.