AR-GE VE TASARIM MERKEZİ BAŞVURU DENETİMİNDE ÖZELLİKLE FİRMANIN TASARIM YETENEĞİ SORGULANIYOR | AB YMM | Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

AR-GE VE TASARIM MERKEZİ BAŞVURU DENETİMİNDE ÖZELLİKLE FİRMANIN TASARIM YETENEĞİ SORGULANIYOR

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

23.01.2017

GİRİŞ

Bizce yaratım olayı tamamen tasarım olayıdır. Fiziksel boyut ya da prototip çıktı, doğal ve pek de önemli olmayan bir boyuttur. Prototip çıktı öncesi tasarım girdilerini iyi analiz edip, düzenlemek zorundayız. Tasarım çalışmalarındaki hataları prototip aşamasında telafi etmek mümkün değildir, mümkün olsa bile çok pahalıya mal olur.

Projelerin kalbi tasarım faaliyeti olup, firma dışına ihale edildiği zaman yatırım faaliyeti olarak değerlendirildiği için olumsuz sonuç alınması beklenmelidir.

Bu bağlamda merkez denetimi için gelen izleyiciler, firmanın tasarım yeteneğini ciddi bir şekilde inceleyip, kaynağının iç mi yoksa dış esaslı mı olduğunu sorguluyorlar. Bu yazımızda bu konuya eğiliyoruz.

TASARIMIN TANIMI

Genelde bizler araştırma ve inovasyon projelerini ürün ve süreç yenilikleri olarak birlikte ele aldığımız için geniş kapsamlı tasarımın tanımını şöyle yapabiliriz: Tasarımistenen ürünü elde edebilecek makinenin ardışık hareketlerinin öngörülmesi, öngörülen ardışık alt ünitelerin yapısı (geometrisi, malzemesi vb), çalışma prensibi (Hidrolik, pnomatik  vb) ve hangi parametrelerde (sıcaklık, basınç, kuvvet vb) olacağına sistematik olarak karar verme sureci/denemeleridir.

TEKNOLOJİNİN TASARIMINDA STATİK-DİNAMİK ANALİZ

Bir üründe kullanılan teknolojiyi statik ve dinamik analiz şeklinde inceleyebiliriz.

Statik analizde ürünü örneğin makineyi yenilikçi unsur içeren bölümlerine (optimal olanı 5-7 teknolojik bileşen ya da unsur) ayırırız ve önemli özelliklerini tanımlarız.

Dinamik analizde, sistem

bütünlüğü içinde teknolojik bileşenler arasındaki etkileşim yani proses analizi ele alınır (Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz: A.Scheibler, Technik und Methodik des Wirtschaftswissenscaftlichen Arbeitens,Verlag Vahlen) . Burada mevcut işleyiş modeli anlatılır. Her modelde olduğu gibi başlangıç koşullarında belli kısıtlar ya da varsayımlar belirlenir. Örneğin ekonomiden bir örnek verecek olursak: dışa açık ve faiz farkından dolayı sıcak paranın geldiği bir ekonomide, döviz arzının artması döviz kurlarını düşürür, döviz kurları düşünce ithalat artar, ihracat nispi olarak daha az oranda artar, cari açık artar, yerli sanayi gelişemez, istihdam seviyesi düşer vs. gibi.

TEKNOLOJİNİN TASARIMINDA YENİLİKÇİ VE ÖZGÜN YÖNLERİNİN SAPTANMASI

Projede öngörülen yenilikçi unsurlar için de bir yandan teknolojik bileşenlerdeki mevcut durum / yenilikçi durum mukayesesi yaparak, projenin özgün yönleri ortaya çıkar. Diğer yandan mevcut ve yeni proses işleyişindeki sistem elemanları arasındaki etkileşim mukayesesi yapılır. Yukarıdaki ekonomi örneğindeki proses iyileşmesine bir örnek verecek olursak, faiz farkı azaltılarak ve sıcak paraya uygun bir giriş vergisi konarak ülkeye sıcak para girişi sınırlanırsa, kur yükselir, ihracat artarken ithalat nisbi olarak azalmaya başlayarak, cari açık kapanır, yerli sanayi ve istihdam gelişir, gelir seviyesi artarak ülkenin tasarruf seviyesi artar vs. Burada görüldüğü gibi hem ihracat, yerli üretim, istihdam gibi proses unsurlarında iyileşme vardır hem de sistem bütününün proses işleyişinde iyileşme vardır.

Tekim’den Sayın Elif Baktır’ın İSO seminerinde verdiği bilgilere göre, eğer proses işleyişinde (ya da mimari işleyişinde) bir değişiklik olmadan teknolojik bileşenlerde güçlendirilmiş bir iyileşme varsa (örneğin Tüplü TVde Herz’in yükselişi) artımsal bir teknolojik yenilikten söz edilir. Eğer proses işleyişi sabitken örneğin tüp yerine plazma gelirse, modüler teknolojik yenilikten söz edilir. Proses işleyişinde mimari bir iyileşme yanında teknolojik bileşenlerde de iyileşme olursa, mimari teknolojik yenilikten söz ediliyor, örneğin LED’li TV (mimari yenilik hakkında bkz.: Rebecca Henderson,MIT,and Kim Clark, Harvard University, in Architectural Innovation,1990). Hem teknolojik bileşenlerde hem de proses işleyişinde yani mimari işleyişinde yepyeni tasarım söz konusu olursa, örneğin Smart TV gibi, radikal teknolojik yeniliklerden söz edilir.

AR-GE PROJELERİNDE TASARIM SÜREÇ ADIMLARI

-Proje önerisini yazarken, tasarım surecinin analizinde geriye doğru giden (retrograde) bir yöntem uygulanırız, yani istenen yenilikçi ürün özelliklerinden hareket edilerek geriye doğru gidilmek suretiyle üründe ve makinede gereklilikler (olması gerekenler) belirlenir.

-İlkin firma içi ve dışı mevcut sorunlardan hareketle arzulanan ürünün yenilikçi unsurları mukayeseli olarak tanımlanır.

-Yenilikçi ürün özelliklerinden hareketle; kritik her bir ürün özelliğinin parametreleri, birden fazla çoğulcu üretim yöntemleri, biri hariç diğer yöntemlerin elenmesi ya da ortadan kaldırılması için eleştirel gerekçelendirme, uygun seçilen yöntemin riskleri ve önlenmesi için eylem planı sistematik olarak yazılır.

-Ürün özelliklerini karşılayacak makine yeniliklerinin Ar-Ge unsurları ile aksiyon planlarının sistematiği, bir bütün halinde bir önceki paragrafta ürün için tanımlanan hareket tarzıyla; yani yenilikçi yönler, yenilikçi yönlere ulaşmada birden fazla üretim yöntemi öngörülerek, belirleyeceğimiz kriterlere göre bir yöntemin ön seçimi ile risk analizi   yerine getirilir.

-Hedeflenen  ürün  ve makine yeniliklerinin elde edilmesi ancak belli koşullarda geçerlidir, uygun koşulların belirlenmesinin  prototip imalata girmeden tasarım düzeyinde belirlenerek olası hataların elenmesi için 3 boyutlu simülasyon çalışması, mühendislik hesapları, SEY(Sonlu Elemanlar Yöntemi) vb. gibi doğrulama faaliyetlerinin yapılması hem kaynak israfını önleyerek maliyet tasarrufu, hem deneme -yanılma süresini kısaltma, hem de doğru işi (etkinlik) doğru şekilde(verimlilik) tanımlayarak proje yapmada etkinlik sağlar.

-Proje onaylanıp, uygulama aşamasına geçilerek öngörülen proje çıktılarının gerçeklerle örtüştüğünün sınanması (test edilmesi) için mali raporlama kapsamında teknik, mali ve YMM raporları yazılır. Rapor yazılmasında (konumuz gereği tasarım çalışmalarının yazılmasında) uygulanan analiz yöntemi kavram geliştirmeden tasarıma, oradan prototip imalat ve fiziksel testlere kadar ileri doğru giderek açıklama amacı taşıdığından (gereklilikler değil) ilerleyen progresif (Progressive) süreç analiz yöntemi kullanılır.

-Projede öngörülen gerekliliklerle (yani çıktılarla) gerçekleşen çıktılar arasındaki uyuşmazlıklar, sapmalar olarak tanımlanarak, teknik raporda gerekçelendirmesi (justification) yapılır.

AKADEMİSYEN DESTEĞİNİN FİRMANIN TASARIM YETENEĞİNİ İKAME ETMEMESİ GEREGİ

TÜBİTAK yönetimi bize göre çok isabetli aşağıdaki kararı almıştır:

“Ulusal Bilim Teknoloji ve Yenilik Stratejik Hedeflerimiz arasında bulunan, sanayi projeleri içinde akademik ve KOBİ katkısının artırılması hedeflerine yönelik olarak, 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı mevzuatına 2012 yılında eklenen işbirliği hükümlerinin kapsamı genişletilmiştir. 7 Mart 2015 tarihli Bilim Kurulu toplantısında alınan kararla, proje tahmini maliyetine göre 1.000.000 TL’den başlayarak, kademeli şekilde, akademik ve KOBİ işbirlikleri oluşturulması istenecektir.

1501 Programı Uygulama Esaslarının “Ön kayıt ve proje öneri başvurusu” başlıklı 18’inci maddesine eklenen fıkralarla yapılan değişiklikler aşağıda belirtilmiştir:

Proje bütçesine göre, projede aranacak akademik işbirliği oranları:

1.000.000.-TL ile 2.000.000.-TL aralığında proje bütçesinin en az %2’si,

2.000.001.-TL ile 5.000.000.-TL aralığında proje bütçesinin en az %3’ü,

5.000.001.-TL ile 10.000.000.-TL aralığında proje bütçesinin en az %4’ü,

10.000.001.-TL ve üzerinde ise, proje bütçesinin en az %5’i olmalıdır.

Ayrıca proje bütçesi 10.000.001.-TL ve üzerinde ise, ilaveten KOBİ işbirliğinin de, bütçenin en az %5’i oranında olması gerekmektedir. Bu şartları sağlayamayan projeler için 1501 Programına başvuru yapılamayacaktır.

”Kaynak. http://www.tubitak.gov.tr/tr/duyuru/1501-programinda-akademik-ve-kobi-isbirligi-sartlari-yeniden-duzenlendi

 

AKADEMİSYENDEN ALINACAK AR-GE DESTEĞİNİN FİRMANIN KRİTİK ÇALIŞMASI OLAN TASARIM FAALİYETİ İLE DENGEDE TUTULMASI

Ara başlıkta da açıklandığı üzere akademisyenlerden alınacak Ar-Ge desteği hizmetinin firmanın tasarım faaliyeti ile ilgili olmaması, konsept geliştirme ve tasarım faaliyetlerine yardımcı nitelikte olması gerekir. Aksi durumda bize göre proje reddedilir. Başka bir deyişle firmanın tasarım faaliyeti firma dışındaki başka bir kişi yada kuruma ihale edilemez. İhale edildiği zaman bu bir yatırım faaliyetidir.

Uygulamadan edindiğimiz bilgiler ışığında Ar-Ge çalışmalarındaki ürün ve süreç yeniliğine ilişkin tasarım faaliyetini şu şekilde tanımlayabiliriz: Tasarımistenen ürünü elde edebilecek makinenin ardışık hareketlerinin öngörülmesi, öngörülen ardışık alt ünitelerin yapısı (geometrisi, malzemesi vb), çalışma prensibi (Hidrolik, pnomatik  vb) ve hangi parametrelerde (sıcaklık, basınç, kuvvet vb) olacağına sistematik olarak karar verme süreci/denemeleridir.

 

Bu bakımdan bizce Akademisyenin firma Ar-Ge projesine katkısına örnekler aşağıda verilmiştir:

-Hedeflenen  ürün  ve makine yeniliklerinin elde edilmesi ancak belli koşullarda geçerlidir, uygun koşulların belirlenmesinin prototip imalata girmeden tasarım düzeyinde belirlenerek olası hataların elenmesi için 3 boyutlu simülasyon çalışması, mühendislik hesapları, SEY(Sonlu Elemanlar Yöntemi) vb. gibi doğrulama faaliyetlerinin yapılması hem kaynak israfını önleyerek maliyet tasarrufu, hem deneme -yanılma süresini kısaltma, hem de doğru işi (etkinlik) doğru şekilde(verimlilik) tanımlayarak proje yapmada etkinlik sağlar.

-Projenin bilimsel yöntem şema aşamalarının belirlenmesi,

-Ön seçimi yapılan üretim yöntemlerinin olası risklerin analizinin yapılması ve azaltılması ve ya önlenmesine yönelik planların yapılması için önerilerde bulunması,

-Risk analizi ve raporlama faaliyeti için yapılacak literatür tarama ve patent araştırmalarının firmanın tasarım için yapacağı çalışmalar için paylaşılması.

-Firmanın bulduğu patent ve makaleler ile kendi çalışmalarımızı birleştirilerek Ön Değerlendirme ve Konsept geliştirmedeki faaliyetleri üzerinde eleştirel analiz yapılması.

-Ar-Ge Projesinin teknolojik yeniliğinin ürün ve/veya süreç yeniliği üzerindeki etkisi konusundaki raporlama için değerlendirme yapılması (Rebecca Henderson, Architectural Innovation,1990).

-Yapılan Ürün ve/veya süreç tasarımı sonucu elde edilen prototip ile, Test/deney sonuçlarının incelenmesi ve tasarım parametrelerinin test/deney sonuçlarının incelenmesi ile aralarındaki ilişkilerin Firma tarafından analizi için raporlaması. Oluşan bilgi birikiminin kalıcılığı için ve sonraki tasarımlara girdi oluşturması açısından raporlanması

-Firmanın Ar-Ge projesi ile gerçekleştireceği teknolojik yeniliklerin firmanın Pazar payı üzerindeki etkilerinin incelenip, raporlanarak firmaya aktarılması, (Clayton Christensen,1999, Irwin/McGraw-Hill)

SONUÇ

Görüldüğü üzere araştırma ve inovasyon projelerine ve sistemin kalbi olan tasarım faaliyetine önce mevcut ürün ve süreçte karşılaştığımız sorunlar ele alınmakta, bununla birlikte sorunlarda  takılı kalmayıp bir an önce  çözüm üretmek için ürün ve makinenin mevcut duruma göre mukayeseli özgün ve yenilikçi unsurları belirlenmekte, her bir yenilikçi unsurların elde edilmesindeki çoğulcu yöntemler belirlenerek eleştirel yöntemle biri dışındaki yöntemler, hatalar elenmekte, seçilen yöntemin olası riskleri ve önleme tedbirleri ele alınmakta, optimal koşulların belirlenmesi için de  tasarım doğrulama faaliyeti gerçekleştirilmektedir. Tasarım sürecinde hata eleme aşaması bizce mutlaka uygulanması gereken merkezi bir rol oynamaktadır.

Karl R.Popper’in dediği gibi “sorun çözme ya da buluş, hiçbir zaman tamamıyla bilinçli değildir; hep denemeler biçiminde gerçekleşir: Deneyler ve yanılgıların ayıklanması biçiminde.”

George Bernard Shaw da hatalar içeren bir deneyim ve hataların ayıklanması konusunda şöyle demektedir: “Hatalarla dolu bir hayat, bomboş geçirilmiş bir hayattan çok daha faydalı ve onurludur.”