AR-GE VE TASARIM MERKEZİ KURULUMUNDA BİZE GÖRE ÖNE ÇIKAN PRATİK BİLGİLER | AB YMM | Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

AR-GE VE TASARIM MERKEZİ KURULUMUNDA BİZE GÖRE ÖNE ÇIKAN PRATİK BİLGİLER

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 04.05.2018

GİRİŞ

10 Ağustos 2016 tarihinde güncellenen Ar-Ge Yönetmeliğine göre Ar-Ge ve Tasarım merkezi çalışmalarımızı ülkemizin her yerinde bilimsel, teknik ve mali uzmanlardan oluşan ekibimizle hızlı bir şekilde sürdürüyoruz. Bizler, TÜBİTAK-TEYDEB ve H2020 Ar-Ge ve yenilik projeleri ile prototiplerin ticarileşmesi ve seri üretime geçilmesi için gerekli yatırımların fonlanması amacıyla bu merkezlerin başlangıç noktası olarak önemli bir işlev gördüğüne büyük heyecan duyarak inanmaktayız ve bu inancımızın teyitlerini de pratikte almaktayız.

İlgililerle ve paydaşlarımızla   bu çalışmalarda ulaştığımız yönlendirici bazı pratik sonuçları şu şekilde paylaşmak istiyoruz:

 

MERKEZ KURULUMUNDA BİZE GÖRE YÖNLENDİRİCİ PRATİK BİLGİLER

1) Genelde Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde halen devam eden ve planlanan proje sayısı optimal 7, maksimum 10 adet uygun olmakta, Ar-Ge merkezlerinde personel sayısı 20-22 dolayında (destek personel dahil), Tasarım merkezlerinde 14-15 dolayında saptanmakta.

2) Bu projelerin yıllık toplam harcama ve gider toplamı 6 milyon TL civarında olup, bundan 6 milyon X %20 vergi oranı ile 1,2 milyon vergi avantajı; personele ait SGK ve stopaj istisnası desteği yıllık toplam 300 bin TL, aktifleştirilen 6 milyon Ar-Ge harcamasının aktifleştirilerek 5 yılda amortisman yoluyla itfası ile yıllık yaklaşık 300 bin TL vergi avantajı nedeniyle (prototipin satılması halinde aktifleştirme ve amortisman ayrılması söz konusu değildir) toplam firmaya 1,8 milyon TL menfaat sağlamaktadır. Böylece getiri oranı (1.8: 6) %25-30 civarında olmakta. Bu bağlamda merkez kurarak salt mali teşvikten istifade ederiz, hibeler için diğer programlara başvurarak getiri oranını %80’lere çıkarmak için aklın işletilmesi gerekiyor.

3) Merkezler için planlanan projelerden birinin siparişe dayalı Ar-Ge ya da tasarım projesi olmasına dikkat edilerek, bu yolla merkezlerin sadece harcama merkezi değil aynı zamanda kar merkezi olduğuna da vurgu yapılıyor. Ar-Ge Merkezlerinde devam eden projeler arasında TÜBİTAK projelerinin yer alması mümkün iken Tasarım Merkezlerinde bu mümkün değil.

4) Döner sermaye kesintisinin kalkması nedeniyle merkezde kısmi zamanlı üniversite hocasının istihdamına gidilerek, üniversite-sanayi iş birliğine önem veriliyor.

5) Personel yetenekleri iyice sorgulanmalı, destek personel ve özellikle 2 yıl süre ile asgari ücretleri Bakanlık tarafından sadece Ar-Ge Merkezleri için karşılanan temel bilimler mezunu araştırmacıların merkezde görev almaları, en azından planlanmaları olumlu karşılanıyor. Merkezlerde genelde mevcut yapıya göre 1 ile 7 arası mühendis, geri kalanı meslek lisesi ve ön lisans mezunu teknisyen ile 2 destek personel istihdam ediliyor.

6) Merkezde belirlenen projeler arasında Patent ve faydalı model konusu olacak projeler tanımlanmalı, firmanın bizzat tasarım yeteneği analiz edilmeli, patent ve faydalı model başvuruları için ürün yeniliği ve Ar-Ge’si üzerinde çalışma yapılmalıdır. Aksi halde firmanın daha çok firma dışından teknoloji transferi ettiği izlenimi yaratılır ki, bu oluş Ar-Ge merkezi olan bir firma için iyi bir durum değildir. Üretime geçilmesi halinde %50 Kurumlar vergisi istisnasından yararlanmak için alınacak patentin incelemeli, faydalı modelin olumlu raporlu olmasına dikkat edilmeli.

7) Ar-Ge Muhasebesinin mevcut muhasebe sistemi içerisinde ayrı bir alt sistem olarak bağımsız şekilde yapılandırılması ve bu yolla mali teşviklerin sıhhatli olarak yürütülmesi sağlanmalıdır. Bize göre Ar-Ge muhasebesinin tali hesaplarının aşağıdaki şekilde olması uygundur:

 

750.10                 Ar-Ge / Tasarım Merkezi Personel Giderleri
750.10.001         Ödenecek Net Ücret
750.10.002         %15 Sigorta Primleri İşçi Hissesi
750.10.003         Terkinler Sonrası Ödenecek Vergi
750.10.004         %7,75 Sigorta Primi İşveren Hissesi
750.10.005         %2 İşsizlik Sigortası İşveren Hissesi
750.10.006         SGD Primi

750.20                Malzeme Sarfları
750.20.001         xxxx
750.20.002         xxxx

750.30                Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
750.30.001         Diğer giderler olarak yazılmaz, gider isimleri yazılacak
750.30.002         Personel Taşıma Giderleri Ar-Ge indirimi kapsamında gider değildir.

750.40                Genel Giderler
Yönetmelikte belirtilen giderlere ait tali hesaplar isim isim açılacak.
(Hangilerine ait gider olursa o tali hesap kullanılmak üzere).

750.50                Vergi, Resim ve Harçlar
750.50.001         Yönetmelikte belirtilen giderlere uygun tali hesaplar ayrı ayrı açılacak.

750.60                Amortismanlar
750.60.001         Hangi bölüm veya birimin amortismanı ise ayrı ayrı tali hesaplar açılmalıdır.

263                      Araştırma ve Geliştirme Gideri hesabı olarak yazılacak
263.10.                Personel Giderleri
263.20                 Malzeme Sarfları
263.30                 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
263.40                 Genel Giderler
263.50                 Vergi, Resim ve Harçlar
263.60                 Amortismanlar

630                       Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı.

 

8) Ar-Ge ve Tasarım faaliyetlerinin ve buradan hareketle merkez projelerinin ayrımında TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL/TOS ) tablosunu kullanıyoruz.

Tanımı: Yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik çalışmalar, Teknoloji Olgunluğu kavramı ile ifade edilmekte olup aşağıdaki 9 seviye ile açıklanır:

TRL/TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi

TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi

TRL 3 – Konseptin deneysel kanıtlanması

TRL 4 – Laboratuvar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması

TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TRL 7 – Prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TRL 8 – Prototipin test edilmesi,

TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

TOS’u İngilizce kavramlarla aşağıdaki şekilde gösterebiliriz:

 

TRL YA DA TOS’UN BAĞLANTILARLA AÇIKLANAN RESMİ

trl

Kaynak link: https://www.linkedin.com/pulse/9-secrets-top-5-sme-instrument-winners-kristjan-zemljic

 

ALT KIRILIMLAR

TOS 1-literatür tarama, patent tarama gibi temel araştırma, TOS 2-3 uygulamalı araştırma, TOS 4-5 deneysel geliştirme (teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik TOS  6-9 arası, TOS  6 Teknolojinin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TOS 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TOS 8 gerçek ürünün testi, TOS 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

Serkan Bolat’a (https://www.linkedin.com/pulse/teknoloji-olgunluk-seviyesi-serkan-bolat) göre “…TOS 6, üzerinde çalışılan kritik teknolojilerin ve tekil bileşenlerin testlerinin bitirilerek müşterinin ihtiyacını tam olarak görebilecek şekilde bir ürün şemsiyesi altında birleştirildiği seviye. Bu seviyeden sonra teknolojinin değil, tüm sistemin ve yaratılan değerin olgunluğundan söz etmek daha doğru… Dolayısıyla olgunlaşma, teknoloji meselesi olmaktan çıkıp bir pazarlama ve yönetim meselesi haline gelerek bizzat müşteri tercihlerine ve onayına tabi oluyor. TOS 6, projenin özünün önemli bir ‘problem’ için sunulan ‘cevap’ olmaktan cazip bir ‘pazar’ için sunulan ‘ürün’ olmaya geçiş dönemi. Bir optimizasyon modeli veya bir cihaz müşterinin problemine cevap olabilir ama bunu pazara ulaştırabilmek ve bir ürün olarak değer bulmasını sağlamak ancak uygun dağıtım kanalı, işbirlikleri, cazip ödeme şartları ve pürüzsüz deneyim gibi unsurlarla tamamlandığında mümkün…”

 

Ar-Ge merkezlerinde T0S’un tüm ardışık 9 faaliyetin gerçekleştirilmesi gerekir iken, Ar-Ge’si tamamlanarak belirsizliği giderilmiş faaliyetleri TOS 5 ya da 6’dan başlatarak Tasarım merkezi projesi olarak planlıyoruz.

 

9) Aşağıdaki grafikte görüldüğü gibi merkez bünyesi içinde planlanan projelerin tayininde baştan Ar-Ge ve yenilik projeleri ile ticarileşme ve seri üretim destek programlarını (bu konudaki  destek programlarının ayrıntılı analizi için makale linkimiz: http://www.abdanmerymm.com/firmalarin-karliligi-yuksek-butunlesik-destek-mekanizmasi-icin-ongordugumuz-onerimizin-icerigi-nedir.html) bir bütün halinde düşünüp planlayarak önümüze 4-5 yıllık bir yol haritası koyuyoruz.

Ar-Ge ile ticarileşme arasında baştan itibaren dikkate alınması gereken bütünlük bakış açısı vardır:

Adsız
Not; Resmi net görebilmeniz için resmin üstünü tıklayın.

(Kaynak: Australian Government-Australian Reneweable Energy Agency)

 

10) Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde planlanan prototip Ar-Ge projesinin sonrasında ticarileşme ve seri üretim destek programları arasında Ekonomi Bakanlığı’nın tasarım ve ürün geliştirmeye yönelik 3 yıl süreli Tasarım Departmanı kurulumu ile ilgili hibe programı dikkat çekiyor. Bu programın stratejisinde aşağıdaki merkez başlangıç noktalı Ar-Ge ve yenilik bazlı amaç ve hedefler yer almaktadır:

3.2.3 TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME STRATEJİSİ
Aşağıdakileri 1’den 5’e kadar Önceliklendirerek İşaretleyiniz. (1 En Öncelikli, 5 En Önceliksiz)
a) Hızlı yeni ürün sunumu
b) Düşük maliyetli ürün sunumu
c) Yenilikçi ürün sunumu
d) Güvenilir, kaliteli ürün sunumu
e) Müşteri ihtiyaçlarını karşılamaya odaklı ürün sunumu

 

AVANTAJLARI:

  • Tasarım departmanında istihdam edilecek personel için Ar-Ge Merkezlerinde olduğu gibi SGK, Stopaj ve %100 Ar-Ge indirimi desteği söz konusu olmayıp, tasarım ve ürün geliştirme projelerine ilişkin aşağıdaki maliyet kalemlerinde %50 geri ödemesiz hibe desteği söz konusudur:
  • İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları (başka bir deyişle 2.000.000 ABD Dolarlık toplam brüt ücretin %50’si),
  • Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,
  • Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında desteklenir. Turquality den yararlanan aynı şirket için bu programdan yararlandırılmaz ancak çözüm için başka bir grup şirketinde tasarım departmanını kurmak mümkündür.

 

11) Diğer ticarileşme ve seri üretim programlarını toplu halde aşağıdaki linkte görebilirsiniz.

http://www.abdanmerymm.com/wp-content/uploads/2017/10/AR-GE-TASARIM-MERKEZ%C4%B0-BA%C5%9ELANGI%C3%87-NOKTALI-ONYED%C4%B0-ADIM.pdf 

 

SONUÇ

Ar-Ge ve Tasarım merkezi bünyesinde yürütülecek projeler belirlenirken sadece merkeze odaklanmak değil, onun başlangıç noktası oluşturabileceği diğer Ar-Ge ve ticarileşme projelerini birlikte değerlendirecek bir bakış açısı geliştirirsek, inanamayacağımız başarı ve mutluluğa kavuşmamız kesindir.