AR-GE VE TASARIM MERKEZİNCE YÜRÜTÜLEN PROJELERE TÜBİTAK PROJELERİ DE DAHİL EDİLEBİLİR Mİ?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

30.08.2016

 

 

GİRİŞ

Sektörde düşürülen sayı ile beraber Ar-Ge Merkezi ile Tasarım Merkezi kurma çalışmasına başlayan müdür, tasarımcı ya da teknisyen paydaşlarımız internetten beni bularak şu soruyu yöneltiyorlar: TÜBİTAK-TEYDEB Projelerini Ar-Ge Merkezi ya da Tasarım Merkezince yürütülen projeler içinde gösterebilir miyiz? Bize göre gösterilebilir, ama nasıl? Tartışalım.

AYRAÇ OLARAK TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ (TECHNOLOGY READINESS LEVELS (TRL/TOS )

Tanımı: Yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik çalışmalar, Teknoloji Olgunluğu kavramı ile ifade edilmekte olup aşağıdaki 9 seviye ile açıklanır:

TRL/TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi

TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi

TRL 3 – Konseptin  deneysel kanıtlanması

TRL 4 – Laboratuar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması

TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TRL 7 – Prototipin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TRL 8 – Prototipin test edilmesi,

TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Burada görüldüğü proje çıktısı prototip olarak imal edilip test edilerek uygunluğu başarıyla gerçekleştirilmesi gerekiyor.

TÜBİTAK-TEYDEB ve H2020 projeleri yazdıkça teknoloji olgunluk seviyelerinin 1-9 arası sınıflandırılmasının önemini daha iyi anlıyoruz. Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bize sistematik bir bakış açısı veriyor. Örneğin Ar-Ge faaliyetlerinin bu seviyelerin 1-5 arası olduğunu, yenilik faaliyetlerinin minimum 6’ıncı seviyeden başladığını, 1-5 arası seviyelerin alt kırılımında; TRL 1-literatür tarama, TRL 2-3 uygulamalı araştırma, TRL 4-5 deneysel geliştirme(teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik TRL  6-9 arası, TRL  6 prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TRL 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TRL 8 gerçek ürünün testi, TRL 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

TASARIM MERKEZİ RAPORLARINDA TÜBİTAK PROJELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

TÜBİTAK projelerinde bizce Teknoloji Olgunluk seviyelerinin 9 adımını da gerçekleştirmek gerekir:

TRL/TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi TRL 3 – Konseptin deneysel kanıtlanması TRL 4 – Laboratuar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TRL 7 – Prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TRL 8 – Prototipin test edilmesi, TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Biz, TÜBİTAK projelerinde genellikle 4 ana iş paketini kullanırız: 1-4 arası Kavram Geliştirme ya da Temel Araştırma iş paketi, 5-6 Tasarım ve Doğrulama, 7-8 Prototip İmalat ve Montaj, 9 Uygunluk Testi. Bize göre 5-9 arası faaliyetler Tasarım ve Yenilik faaliyeti. TÜBİTAK’a verilen projede 1-4 arası harcama ve giderleri (bizim kullanımımıza göre kavram geliştirme iş paketi masraflarını) toplam bütçeden düşersek, Tasarım Merkezi projesi harcama ve giderine ulaşmış oluruz. Mükerrer olmamak kaydıyla Teşvikleri bu tutar üzerinden kullanabiliriz diye düşünüyoruz. Tartışarak doğruyu bulmamız gerek.

AR-GE MERKEZİ RAPORLARINDA TÜBİTAK PROJELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Ar-Ge Merkezlerinin projelerinde yukarıda tanımlanan 9 faaliyetin tamamı “Araştırma, Yenilik ve Tasarım” ana alt grupları olarak TÜBİTAK projeleriyle kapsam olarak bire bir örtüştüğünden, faaliyet raporlarında rahatlıkla gösterilebileceği kanısındayız. Ancak bu kez TÜBİTAK mali rapor teşvikleri ile 5746 Ar-Ge Kanununun Ar-Ge Merkezi teşviklerinden mükerrer kullanım olmamalıdır. YMM, bu konuda TÜBİTAK mali rapor denetimi ve AGY 500 YMM Raporu oluştururken dikkatli olmalıdır. Aksi durumda Bakanlıkça denetlemenin en erken 1 yıl sonra yapılacağı dikkate alınırsa, yararlanılan teşviklerin faizi ile cezalı olarak geri ödenmesi söz konusu olabilir.

Ar-Ge Yönetmeliğinde Tasarım faaliyetinin tanımı:” Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü” ifade eder şeklindedir.

Frascati ve Oslo kılavuzlarında da ürünün işlevselliğini artıran tasarım faaliyetinden söz edilir, başka bir deyişle, ürünün işlevselliğini ya da kullanım kolaylığını iyileştirmeyen tasarım ve çizim çalışmaları, Tasarım Faaliyeti olarak kabul edilmez.

SEKTÖRDE BAKIŞ AÇILARI BİRİKİMİ

2adaff8

Sayın Serkan Bolat’ın yukarıdaki Teknoloji Olgunluk Seviyesi (TOS) tablosunda Ar-Ge, yenilik ve pazarlama arasındaki ardışık ilişkiyi de görmek olanaklı. “ TOS 6, üzerinde çalışılan kritik teknolojilerin ve tekil bileşenlerin testlerinin bitirilerek müşterinin ihtiyacını tam olarak görebilecek şekilde bir ürün şemsiyesi altında birleştirildiği seviye. Bu seviyeden sonra teknolojinin değil, tüm sistemin ve yaratılan değerin olgunluğundan söz etmek daha doğru.”

– Şunu da belirtmek gerekir ki Ar-Ge merkezinde Pazar ihtiyaçlarını veya müşterinin taleplerini en az 6 ay ile 2 yıllık çalışmalarla karşılayabilirken, Tasarım Merkezi Pazar odaklı olup müşteri isteklerini en fazla 1- 6 ay sürede karşılanabilecek çalışmalara odaklanır. Bir anlamda Tasarım Merkezi, Ar-Ge Merkezinin light versiyonudur.

trl

Kaynak link: https://www.linkedin.com/pulse/9-secrets-top-5-sme-instrument-winners-kristjan-zemljic

Ar-Ge ile Ticarileşme arasındaki teorik ilişkiyi aşağıdaki grafikte görmek mümkündür:

Gerek Ar-Ge merkezlerinde gerek Tasarım merkezlerinde yürütülen projelerde yenilik kavramı sadece prototiple ilgilidir. Seri üretim faaliyetlerini yatırım faaliyeti ile ilgili görmek gerekir. Ancak  aşağıdaki grafikte de görüleceği üzere faaliyetler bir bütün olup,ticarileşme faaliyetleri ile ilgili zihinsel çalışmalar ar-ge ve tasarım faaliyetleri ile başlamaktadır.

Adsız

Not; Resmi net görebilmeniz için resmin üstünü tıklayın.

(kaynak: Australian Government-Australian Reneweable Energy Agency)

SONUÇ

– Ar-Ge Merkezinde yukarıdaki 9 faaliyetin de sırasıyla gerçekleşmesi gerekiyor. Bize göre yeni ürünün 6-7 ay gibi kısa sürede piyasaya çıkarak ekonomik ve toplumsal katkısının hızlı olması arzulandığında,  yukarıdaki TOS’un 1-4 aşamaları belli ise, geri kalan 5-9 tasarım, imalat ve test aşamalarının Tasarım Merkezinin konusu olabileceği şeklindedir.

Bu konularda daha çok tartışacağız. Bilim felsefecisi K.Popper’in “Daha İyi Bir Dünya Arayışı” (YKY yayınları) kitabında “Xenophanes” şöyle demektedir”:

 Açmadı (orijinalde Açmadılar diye yazıyor) başından Tanrı (orijinalde Tanrılar denilmektedir) her şeyi ölümlülere;

Ama bizler zamanla buluruz arayarak daha iyiyi.