AR-GE YA DA TASARIM MERKEZİ PROJELERİ BİLİMSEL YÖNTEME GÖRE NASIL OLUŞTURULMALIDIR?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

04.02.2017

 

PROBLEMATİK DURUM

Ar-Ge ya da Tasarım Merkezi projelerinin doldurulmasında ve denetimlerde en kritik konu projelerin tanımı ve doldurulmasıdır. Projelerin Ar-Ge ya da tasarım nitelikleri ve bilimsel yöntemin uygulanması esastır. 10 Ağustos 2016 tarihli Ar-Ge yönetmeliğine göre,” Ar-Ge projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî ve/veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikrî mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde gerçekleştirilen ve araştırmacı tarafından yürütülen projeyi, “ifade eder denilmektedir. Özellikle projelerde bilimsel yöntemin uygulanması nasıl olmalıdır? Bilimsel yöntemin olmazsa olmazı olan “Eleştirel Yöntemin bilinçli bir şekilde uygulanması projelerde nasıl olmaktadır? Bu ve benzeri soruları cevaplamak gerekmektedir.

 

Bizim uygulamamıza göre bilimsel yöntem açıklaması ile TÜBİTAK projesi ilkeleri dikkate alınarak yapacağımız çalışmalar, doğruya daha yakın olan yaklaşım olmaktadır. Aşağıdaki analiz çalışmamız bunu somutlaştırma amacını taşımaktadır.

 

BİLİMSEL YÖNTEMİN SÜREÇ ADIMLARI

1. Gerek Ar-Ge gerekse Tasarım Merkezi başvurusunda ve devamındaki projelerde TÜBİTAK formatını kullanıyoruz. Ekte yer almaktadır (EK1 Ar-Ge Merkezi AGY101 04.02.2017).

2. Projelerin yazılmasında şema aşamaları şöyledir;

a) Mevcut Durum:3.1’de mevcut durumumuza ve yerli rakiplerin üründe veya süreçte karşılaştığı sorunlar yazılır.

Burada bakış açısı iki türlüdür; Mevcut üründe ve/veya süreçte bütün teknolojik bileşenlere ayrılır, örneğin 7 bileşene yada 7 süreç adımına bölünür. Ve her bir bileşen ya da süreçteki yaşanan sorunlar teker teker anlatılır.

b) Yenilikler: 2’de her bir teknolojik bileşen ya da süreçte getireceğimiz;

             – Teknik özelliklerinde, bileşen ve malzemelerinde, birleştirilirmiş yazılımında, kullanıcı kolaylığında ve fonksiyonel işlevlerindeki mukayeseli özgünlük, yenilik ve üstünlükler anlatılır.

c) Yöntemler: Her bir teknolojik bileşen veya süreç adımındaki hedeflenen yeniliğe ulaşmada tasarlayacağımız birden fazla üretim yöntemleri tanımlanır. Üretim yöntemlerini değerlendirecek parametreler belirlenir. Buna göre ön seçimini tercih edeceğimiz bir yöntem dışında diğerleri ortadan kaldırılır. Bu aşamada uygun olmayan yöntemlerin ortadan kaldırılmasında eleştirel yöntem bilinçli şekilde uygulamaya sokulur. Bize göre projelerdeki bilimsel özgünlüğün en ayırıcı niteliği bu eleştiri yöntemidir, projelerde bu yoksa, bize göre projeler bilimsel esaslara göre doldurulmamış demektir. Bu çalışmaya Ar-Ge Sistematiği denir. Bu çalışmayı da formatın B.1 Ar-Ge Sürecinde Kullanılacak Yöntemlerde belirtilir.

d) Belirsizlik-Risklerin Tanımlanması ve Aksiyon Planı: Ön Seçimini yaptığımız yöntemin hedefe ulaşmasındaki olası risklerini, belirsizliklerini tanımlayıp ortadan giderici ya da azaltıcı aksiyon planlarının ortaya konulması gerekiyor. Bunun için araştırma yapmak gerekiyor. Bu çalışmaya Ar-Ge unsurları adı verilir. Proje formatında B.3 teki Teknik/Teknolojik Belirsizlik ve Zorluklar’da yazılır.

AR-GE YA DA TASARIM MERKEZİ FORMATINDAKİ DEVAM EDEN PROJELERİN DOLDURULMASINDAKİ BİLİMSEL ÖNERİLER

BAŞVURU FORMATININ 6.4 DEVAM EDEN PROJE DETAYLARINDA;

 – Proje Konusunu belirleyen ihtiyaçlar; Burada ilkin firmamızın ürün yeniliği örneğin makine yapan yanında müşterinin işyerine giderek bizim makine ya da ürün yeniliğimizin o firmanın sistemini izleyerek bazı değişiklikler önererek sistemin iyileştirilmesinde de katkıda bulunabiliriz. Bu anlamda girişe hemen ürün yeniliği yanında sistem iyileştirme çalışmaları yaptığımızı belirtmeliyiz.

Daha sonra mevcut sorun ve yapacağımız yenilikler bir bütün halinde anlatılır, parçalara bölünmeden.

 

– Proje kapsamında Yapılacak Faaliyetler; burada kavram geliştirme aşamasında, literatür tarama (örneğin Google akademik), patent araştırması, müşteri ziyaretleri, fuarlar, kongrelere katılmalar ile ilgili faaliyetler anlatılarak teknolojik bileşenlerin altında yatan teorik ilkeler ortaya konulur.

Daha sonra bilgisayar ortamında tasarım ve doğrulama aşamasında bileşenler, alt sistem ve ürün doğrulama test ve analizleri yazılır, mühendislik teknikleri tanımlanır. Bunu takiben çalışma ortamına benzetilmiş ortamda yani simülasyonda ürün, sistem, prototip, pilot tesis denenir.

Prototip imalat ve montaj iş paketinde tasarım çizimlerine göre firma içi ve firma dışı yapılacak faaliyetler anlatılmalı.

Son paket olan test ve değerlendirmede gerçek ortamda üretilmiş ürünün performans gösterimi, fiziki testleri ve gerçek imalat koşullarında geçerlilik testleri yazılmalı.

Bu  bölümde,  firmanın araştırma ve tasarım yeteneği öne çıkarılarak , bu yolla hem ürün hem sistem geliştirildiği ortaya konulmalıdır.

Projenin Yenilikçi Yönü ve Ar-Ge/Tasarım Niteliği: yenilikçi yönünde yukarıda proje formatının yeniliklerini yazmamız gerekiyor. Bu yenilikler hem teknolojik alt  bileşenler (statik, yapı taşları) hem de   bileşenler arasındaki ilişkiler  (dinamik, süreç adımları, mimari değişiklik) açısından  yapılmalı.

Ar-Ge ya da Tasarım niteliği bölümüne bizce yukarıdaki formattaki belirsizlik ve riskler ile aksiyon planları yazılmalı.

– Projenin Beklenen Çıktıları ve Faydaları: proje çıktısının sayısal performans kriterleri ve avantajları anlatılır.

 

ÖZET SÖZ : Projelerin bilimsel esaslara göre yazılmasında özgün yön, birden fazla yöntemin , eleştirel hata eleme sürecine tabi tutulmasıdır.