AR-GE, YENİLİK VE TASARIM FAALİYETLERİNDEN DAHA DEĞERLİ BİR BAŞKASI YOKTUR

 Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, Öğretim Üyesi

Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

08.03.2016

 

GİRİŞ

Bu sabah her zaman olduğu gibi erken kalktığımda, içsel varlığımdan gelen bir sesle yaptığımız Ar-Ge, yenilik ve tasarım çalışmalarımızla yeni iş yerleri, fabrikalar açılmasına vesile olarak ülkemizin de katma değeri yüksek ürünlerin imalatını ve ihracatında katkımız olduğunu düşündüm. Bu iş ve oluşlar hayırlı işlerdir. KUR’AN’ımızın TÛR Suresinin 21. Ayetinde “Her kişi, kazandığı karşılığında bir rehindir. NECM Suresinin 39.ayetinde “Gerçek şu ki, insan için çalışıp didindiğinden başkası yoktur”. Peygamberimizin bir Hadisinde okumuştum: İnsanın kendi eliyle kurup işlettiği fabrika, iş yerleri için ölümünden sonra da amel defterine sevap yazılmasına devam edilir.

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım faaliyetleriyle iştigal etmenin böyle hayırlı bir iş olduğunu düşünerek aşağıda Ar-Ge harcamalarını yapacak kadar kaynağı olan ve bünyesinde en az bir mühendisin çalıştığı olgun KOBİ’lerde şu an kullanabilecek destek programlarını sıralıyorum.

AR-GE, YENİLİK TASARIM  YOLUNDA OLGUN  KOBİ’LERİN YOL HARİTASI

1.TÜBİTAK TEYDEB’E ÜRÜN YENİLİĞİ AR-GE PROJESİ VERMEK (TEKNOYATIRIM NACE KODUNA GİRMİYORSA ÜRÜN VE SÜREÇ YENİLİĞİ PROJESİ VERMEK)

1507 destek programına 500.000 TL’ye kadar üst limitli 3 tekli proje(ya da ortaklı projelerde 2 ortaklı,3 tekli olmak üzere 5 proje)hakkını TÜBİTAK-TEYDEB’e vererek proje maliyetinin % 75’ine kadar hibe alabilmekte, ayrıca proje onayından sonraki dönemde projede görev alan personeller için projedeki süresine yani adam /ay oranına göre % 80 stopaj desteği, SGK işveren payının yarısının istisna edilmesi ile kurum vergi matrahından indirilmek üzere % 100 Ar-Ge indirimi sağlamaktadır. 5 projeden sonra üst limiti proje adedi sınırlaması olmayan destek oranı % 40-60 değişen 1501 destek programına başvurmak(ilgili link: http://www.abdanmerymm.com/guncel-tubitak-teydeb-1507-ve-1501-destek-programlari-tesvikleri-2.html). HEDEF: İlk onaydan sonra 2 Ar-Ge projesi daha vermek. KOBİ’lerin  aynı anda yürüyen onaylanmış 3 adet TÜBİTAK-TEYDEB  projesinin varlığı ile Teknokent ya da Ar-ge/Tasarım Merkezi avantajlarından yararlanıldığını gözlemledim(ilgili link: http://www.abdanmerymm.com/ar-ge-merkezi-kuramadik-ya-da-teknokente-gidemedik-diye-uzulunmemeli-yeter-ki-tubitaka-surekli-ar-ge-projesi-verilsin.html).

2.KOSGEB ENDÜSTRİYEL UYGULAMA DESTEK PROGRAMI

TÜBİTAK ürün yenilik projelerinin biri başarı ile tamamlanır ise, tamamlandığı tarihten itibaren 1 (bir) yıl içinde bu programa başvurarak, seri üretim için standart makine alımı için geri ödemesiz hibe olarak 150.000 (yüz elli bin) TL üst limitli destek alınır.

3.BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞININ TEKNOYATIRIM DESTEK PROGRAMI

TÜBİTAK ürün yenilik projelerinin bir diğeri başarı ile tamamlanır ise prototip teknoloji tablosundaki NACE koduna giriyorsa seri üretimi için gerekli olan standart makine, alet- teçhizat alımı için yılda en az 3 kez ilan edilen çağrıya başvurarak; yerli alımlarda orta büyüklükteki işletmelere % 40 küçük işletmelere % 50, İthal alımlarda orta büyüklükteki işletmelere % 30 küçük işletmelere % 40 oranında en fazla 5 milyon TL hibe desteği verilir.

4.PATENT YA DA FAYDALI MODEL BAŞVURUSU

TÜBİTAK’a Ar-Ge projesi verme aşamasında Türk Patent Enstitüsü’ne incelemeli patent ya da olumlu raporlu faydalı model başvurusu yapılarak,  seri üretime geçilmesi ile elde edilecek gelirin koruma süresi boyunca % 50 Kurumlar Vergisi istisnası yararlanacaktır.

5.KOSGEB AR-GE VE İNOVASYON DESTEK PROGRAMI 

Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve Hizmet Alımı Giderleri için üst limiti 150 bin TL olan hibe desteği alınır.

6.BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞININ TEKNOTANITIM VE PAZARLAMA DESTEK PROGRAMI

TÜBİTAK ya da KOSGEB’den Ar-Ge ve yenilik projesi tamamlanarak prototipi oluşan yeni ürünün yurt içi tanıtımı ve pazarlama faaliyetinin 25.000 TL’ye kadar, yurt dışı tanıtımı ve pazarlama faaliyeti için 50.000 TL. ’ye kadar faaliyet sayısına bakılmaksızın bir yıllık süre içinde toplam 75.000 TL üst limitli fuara katılım, seyahat, reklam, ürün kataloğu vb. giderler hibe desteği verilir.

7.BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞININ TEKNOLOJİK ÜRÜN DENEYİM BELGESİ

TUBİTAK,  KOSGEB Ar-Ge ve Yenilik projeleri ile prototipi tamamlanıp seri üretime geçen ürünlerin Sanayi Bakanlığı’nın her yıl Ocak ayında yayınlayacağı listede yer alıp bu ürünler için “Teknolojik Ürün Deneyim Belgesi” alınması halinde Kamu İhale alımlarında teklif %15 pahalı olsa bile tercih edilme zorunluluğu getirilmiştir.-

8.BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞININ TASARIM MERKEZİ

Yeni Ar-Ge Kanunu düzenlemesinde öngörülen  gerekli personel sayısının  10’a düşürülmesi  ile 5746 sayılı Ar-Ge Kanununda yer alan SGK, Stopaj ve Ar-Ge indirimi desteklerinin uygulanması olgun KOBİ’ler için olumlu karşılanmıştır

9.EKONOMİ BAKANLIĞININ TASARIM MERKEZİ

Bu Merkezde bize göre Ar-Ge projesiyle gerçekleşen katma değeri yüksek  ürün yeniliği prototipinin  ihracat için seri üretimi ve ticarileşmesi, pazarlanması için yapılacak faaliyetler söz konusu olmaktadır. Başka bir deyişle OSLO Kılavuzuna göre mevcut ürünün fonksiyonel özelliklerinde ve kullanıcı kolaylıklarında yapılan iyileştirmeler ile gerçekleştirilen ürün yeniliğinin ihracat için pazarlama yeniliğinde bulunulması söz konusudur. OSLO Kılavuzunun 189.Paragrafında verilen örneğe göre; nefes alabilir, su sızdırmaz, vb. gibi yeni kumaşlar kullanılarak üretilen giysiler ürün yenilikleri olmakla birlikte, yeni bir müşteri grubuna yönelik olarak öngörülen giysiler için ya da ürüne daha yüksek derecede kişiye özellik kazandırarak daha yüksek kar marjı sağlamak amacıyla yeni bir şeklin ilk kez piyasaya sürülmesi, bir pazarlama yeniliğidir. Pazarlama yeniliğinde(Paragraf 169),ürün tasarımı ve ambalajlaması (Product), ürün konumlandırılması (Place), ürün tanıtımı (Promotion) veya fiyatlandırmasında (Price) mevcut duruma göre önemli derecede değişiklikler söz konusudur(4 P’lerde önemli değişiklik). Burada kullanılan ürün tasarım değişiklikleri, ürünün fonksiyonel ve kullanıcı özelliklerini değiştirmeyip, ürün biçimindeki ve görünüşündeki, ambalajındaki değişiklikleri ifade etmektedir (Paragraf 172). Başka bir deyişle modelde ya da ürünün endüstriyel tasarımında önemli derecede bir değişikliğin gerçekleştirilmesi söz konusudur.

Ekonomi Bakanlığının Tasarım Tebliğindeki Tasarım ve Ürün Geliştirme Projeleri için yürütülecek Tasarım Merkezi ya da Departmanı için aşağıdaki personel istihdam edilecektir:

– Tasarımcı: Faaliyet alanına göre ilgili mesleki örgüte üye olan veya tasarım ya da tasarımla ilgili alanlarda yükseköğrenim görmüş Türk tasarımcıları,

– Modelist: Tasarımı ve çizimi belirlenmiş olan konfeksiyon ürünlerinin üretilebilmesi için şablon ve kalıpların hazırlanmasını, ürüne uygun malzeme yapısının tespit edilmesini ve numune dikiminin yapılmasını takip eden, ilgili alanlarda mesleki eğitim görmüş kişileri,

– İlgili alanına göre Mühendisler.

AVANTAJLAR

Tasarım merkezinde istihdam edilecek personel için Ar-Ge Merkezlerinde olduğu gibi SGK, Stopaj ve % 100 Ar-Ge indirimi desteği söz konusu olmayıp, tasarım ve ürün geliştirme projelerine ilişkin aşağıdaki maliyet kalemlerinde % 50 geri ödemesiz hibe desteği söz konusudur:

– İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları (başka bir deyişle 2.000.000 ABD Dolarlık toplam brüt ücretin  % 50’si),

– Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

– Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında desteklenir.

-Destek süresi 3 yıldır.

10.EKONOMİ BAKANLIĞI’NA 5.BÖLGE YATIRIM TEŞVİK BELGESİ DESTEKLERİ

TÜBİTAK VE KOSGEB AR-GE projelerinin tamamlanmasından sonra bu kurumlardan alınacak yatırımın tamamlandığına dair bir yazı ile Ekonomi Bakanlığına başvurularak örneğin İstanbul ya da Bursa’da asgari 1 milyon TL meblağlı arazi-arsa, bina-inşaat, makine ve teçhizat ile diğer yatırım harcaması kalemlerinin toplamından oluşan sabit yatırım tutarı için yatırım teşvik belgesi alınarak, HER YER 5. BÖLGE SLOGANI ile; – KDV istisnası,  Gümrük vergisi muafiyeti, Faiz desteği, Sigorta primi işveren hissesi desteği, Vergi indirimi,  Yatırım yeri tahsisinden yararlanır(makalede detaylı açıklama: http://www.abdanmerymm.com/ar-ge-ve-yatirim-tesvik-modelini-isleterek-ekonomimizin-gelismesinde-sorumluluk-tamamen-firmalarin-uzerinde-11-adimli-denenmis-basarili-model-analizi.html).

11.EUREKA.Türk firmasının Ürün yeniliği var, ancak ürün yeniliği için gerekli makine tasarım ve imalatı Türkiye’de yapılmayıp yurtdışında yapılıyor, bu durumda yurtdışındaki genellikle Avrupalı  makine imalatçısı firmaylaEUREKA destek programı kapsamında Ar-Ge ortak proje verilmesini öneriyoruz. Burada önemli olan bir bütün olarak bakıldığında bu ortak projenin hem Türkiye için hem de AB firması ülkesi için mevcut duruma göre yıkıcı bir yenilik içermesidir. 1509 TÜBİTAK uluslararası destekleme programından EUREKA projesi önce bir formatla Brüksel’deki EUREKA ofisine genel nitelikli form verilir ve sonra TÜBİTAK’a 1507 ya da 1501 gibi proje sunulur.

– Burada makine imal edip Türk firmasına satabilecek yabancı ortağın payı %30’dan aşağı olmayıp %30’larda olması uygun oluyor. Proje kapsamında sadece bir makine prototip imalatı söz konusu ise makinenin bir kısım Ar-Ge’si ile  Yeniliği   yerli firma  yapar. Eğer mümkünse proje kapsamında bir makine grubu verilir, bir kısım makine ve tasarımı yerli firma yaparak payı %70’lerde tutulur.

– Türkiye’deki makinelerin üretimi için 2 yerli ortak da olabilir, yabancı ortak makine grubunda lazım olan bir makineyi yapar  ve toplam bütçe içindeki payı %30 civarında tutulur. Burada yabancı ortak ülkesinin TÜBİTAK muadili kurumu o ortağın projesini kabul edip fon yok dese ya da o ülke için Ar-Ge unsuru yok deyip reddetse bile, yabancı ortak proje makinesini kendi öz kaynağıyla yapıp Türk ortağına tedarik edeceğini beyan ederse, Türk ortağının %70’lik proje maliyeti KOBİ olması durumunda %75 oranında ve 500 bin TL sınırlaması olmaksızın kabul edilir. Karşı ülke projesi reddedilse bile tüm proje için destek oranı 70 x 75 = %52,50 olmaktadır. KOBİ dışındaki büyük firmalarda destek oranı Türk tarafı için hep %60 olup, 60 x 75 = %45 tüm proje maliyeti için genel destek oranıdır. Niye AB  firmasının payının % 30’da tutulması uygundur varsayımımızın gerekçesi budur.  EUREKA projesinin teknik, mali raporlaması ve YMM’si 6 aylık dönemler halinde 1507 – 1501 ile aynıdır.

EUREKA ÜYESİ ÜLKELER:

ALMANYA HOLLANDA LİTVANYA SAN MARİNO
AVUSTURYA İNGİLTERE LÜKSEMBURG SIRBİSTAN   
BELÇİKA İRLANDA MACARİSTAN SLOVAKYA
BULGARİSTAN İSPANYA   MAKEDONYA   SLOVENYA   
ÇEK CUMHURİYETİ İSRAİL                 MALTA      TÜRKİYE     
DANİMARKA İSVEÇ MONAKO UKRAYNA
ESTONYA İSVİÇRE NORVEÇ YUNANİSTAN
FİNLANDİYA İTALYA POLONYA AVRUPA BİRLİĞİ
FRANSA İZLANDA PORTEKİZ
KIBRIS RUM YÖNETİMİ KARADAĞ ROMANYA
HIRVATİSTAN LETONYA RUSYA

 12.AVRUPA BİRLİĞİ H2020 ARAŞTIRMA VE YENİLİK ÇERÇEVE PROGRAMI

Avrupa Birliği Komisyonunun 1 Ocak 2014 tarihinde başlatıp 2020 sonuna kadar sürecek HORIZON 2020 araştırma ve yenilik programları ile Türk firmalarının  Avrupalı KOBİ ve büyük ölçekli firmalarla birlikte oluşturulacakları konsorsiyumlarda hem teknoloji transferi yapma imkânına kavuşmakta hem de Ar-Ge harcamasının araştırma ve yenilik projelerine yönelik olması  durumunda hibe oranı %100+ % 25 işletme giderleri ile beraber % 125 olmaktadır. Yapılan ortak faaliyet sadece yenilik faaliyeti ise bu oran % 70+ %25  işletme giderleri ile beraber % 87.5’a kadar ulaşabilmektedir. Ayrıca  ortak konsorsiyum  projenin kabulü halinde sözleşmenin imzalanması sonrası  öngörülen proje maliyetinin % 50’sinin teminat mektubu istenmeden peşin  olarak verilebilmektedir. Burada kritik unsur, H2020 proje çıktılarının yıkıcı yenilik etkisinin Avrupa düzeyinde olması gerekiyor, Türkiye’de yenilik gerçekleştirmek yeterli değil.

H2020 Programı genel olarak konsorsiyum projeleri olsa da, YENİ KOBİ ARACI (new smes instrument) programında Türk KOBİ firması bireysel olarak genelde yılda 3 defa açılan çağrılara yenilik projeleri  olarak katılabilir (Avrupa düzeyinde yenilik öngörülüp, gerçekleştirmek şart). Faz 1 için Bütçesi 50.000 € sabit olup, proje süresi 6 ay, yaklaşık 10 sayfalık proje önerisi veriliyor. Genelde Faz 1’den başarılı olunduktan sonra ya da doğrudan Faz 2’ye de başvurabilinir. Faz 2, dizayn, prototip, test, klinik deneyler gibi yenilik faaliyetleri içermektedir. Bütçesi: 0,5-2,5 Milyon €, süre 12-24 ay, hibe oranı % 70 (üzerine % 25 dolaylı giderler ilave edilir), yaklaşık 30 sayfalık proje önerisi. Proje kabul edilirse, bütçenin %50’si teminat istenmeden peşin veriliyor. TÜBİTAK VİDEOSU:http://www.dailymotion.com/video/x1zc7ri_horizon-2020-webineri-29-05-2014_tech21 .

TÜBİTAK  Uluslararası Ar-Ge projelerine katılımı teşvik için deneyimli yurt dışı danışmanlardan alınacak eğitim, seminer ve proje tasarımını check-up  maliyetlerinin neredeyse tamamına yakını bu kurum tarafından karşılanıyor (ilgili link: http://www.abdanmerymm.com/ab-h2020-arastirma-ve-yenilik-proje-fikirlerinizi-tamamlanan-alt-yapimiz-ile-ileriki-asamalara-tasimak-icin-heyacanla-bekliyoruz.html.) Bu projelere katılmadan bence Ar-Ge ve yenilik kültüründe sonsuzluğa gidiş mümkün değil.