ARGE KANUNUNDAKİ YENİ DÜZENLEMEYE İLİŞKİN BAKANLIĞIN VE ODALARIN DÜZENLEDİĞİ TOPLANTILAR ÇOK FAYDALI, KAÇIRILMAMALI | AB YMM | Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

ARGE KANUNUNDAKİ YENİ DÜZENLEMEYE İLİŞKİN BAKANLIĞIN VE ODALARIN DÜZENLEDİĞİ TOPLANTILAR ÇOK FAYDALI, KAÇIRILMAMALI

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM,

Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

11.03.2016

 

 

GİRİŞ

1 Mart tarihinde yürürlüğe giren “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (6676) ile Ar-Ge, tasarım ve yenilik faaliyetlerine önemli iyileştirmeler yapıldı. Şimdi sıra uygulama esaslarının belirleneceği Yönetmeliğin oluşturulmasına geldi. Bakanlık bizce olağan üstü hızla bu konuda hem kendi bünyesinde hem de yurdun değişik şehirlerinde birçok paydaşla toplantı yaparak görüşler alıyor. Bizim de katıldığımız Bakanlık bünyesinde yapılan 4 Mart tarihindeki danışmanlar düzeyindeki toplantıda çok faydalı görüş alış verişi oldu.

Bu günlerde firmaları  ziyaretimde birçok  firma üst yönetiminin ve ar-ge sorumlularının   odalarda, ihracatçı birliklerinde, sivil toplum kuruluşlarındaki ar-ge, yenilik ve tasarım toplantılarına  katıldıklarını gözlemliyorum. Bu, çok güzel bir iş ve oluş. KUR’AN’ımızın Fecr suresi 29. Ayetinde  RABBİMİZ “ Gir kullarımın arasına ” demektedir. Öte yandan Zümer suresi 18. Ayette “Onlar ki, sözü dinler de onun en güzeline uyarlar” hükmü yer almaktadır. Bu süreçle, kişi ve firmalar toplantılara da katılıp aynı konuda edindikleri birçok görüş ve bakış açısını eleştirel analize tabi tutarak akıl ve bilimin verileriyle en iyi yöntemin, aracın, vasıtanın seçimini yapabilmektedir.

Toplantı ve firma ziyaretlerimdeki etkileşimle 5746 sayılı ar-ge kanunundaki yeni düzenlemeye ilişkin görüş ve değerlendirmelerim aşağıdadır.

YENİ DÜZENLEMEYE İLİŞKİN GÖRÜŞ VE DEĞERLENDİRMELERİM

1.Bu düzenleme daha çok Ar-Ge merkezi ile yeni kurulacak tasarım merkezlerine getirilecek iyileştirme ile ilgili. TÜBİTAK-TEYDEB projelerinde mevzuat,  şimdiye kadar olduğu gibi devam edecektir. Sadece önemli iyileştirme ar-ge projesinde görev alan teknik personelin gelir vergisi kesinti istisnası doktoralıda %  95, yüksek lisansta % 90, diğerlerinde şimdiye kadar olduğu gibi % 80’dir.

2.Yeni düzenleme ile Bakanlar Kurulu’nun belirleyeceği yazılım, ilaç ve tıbbi cihaz, tarım, gıda, biyoteknoloji, elektronik vb  alanların spesifik ve katma değeri yüksek alanlarda Ar-Ge merkezindeki teknik personel sayısı 30 dan 15’e inmektedir. Tasarım merkezlerinde ise tasarımcı ve teknisyen tam zamanlı 10 personel gerekiyor. Her iki merkezde de temel bilimlerden fizik, kimya, biyoloji ve matematik bölümlerinden mezun olanlardan teknik ya da tasarımcı sayısının % 10’nunu geçmemek üzere istihdamı halinde 2 yıl süre ile asgari ücrete tekabül eden kısım Bakanlıkça firmaya hibe olarak verilecektir. Merkezlerde Kısmi ve tam zamanlı üniversite hocaları görevlendirilebilecek, döner sermaye yöntemi ile hocalardan hizmet alınması halinde kesilen faturanın gelir vergisi ve damga vergisi dışında fatura bedelinin % 85’i hocaya verilecek. Merkez personelleri Ar-Ge projesi ile ilgili olarak üretim hattında yada firma dışında geçirecekleri süreler Bakanlığın belirleyeceği kriterlere uyması halinde teşviklerden kısıntıya gidilmeyecektir.

– Merkezlerde yabancı uyruklu nitelikli personelin istihdamında izin müessesesi işlemleri en aza indiriliyor.

3.Ar-Ge ve Tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir. Özellikle bu hüküm beyaz eşya, mutfak eşyaları, otomotiv gibi markalara çalışan OEM firmaları için büyük avantajdır.

4.Ar-Ge merkezleri ile Tasarım merkezleri arasında çalıştırılan personel sayısındaki farklılık dışında içerik olarak ne gibi ayrımlar olduğu sanıyorum yönetmelik çıkınca belli olacak. Bizim bu konudaki görüşümüz Teknoloji Olgunluk Sevileri tablosu üzerinden şöyledir:

TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ’(TOS)  (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL)  ,

yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik faaliyetleri kapsar şeklinde TOS’u tanımlayabiliriz. Bu kavram, destek kuruluşlarının  projeden beklentilerini  açıklığa kavuşturduğu ve değerlendirmede kilit rol oynadığı için anlaşılması ve uygulanması büyük önem taşımaktadır. TOS, ardışık olarak aşağıdaki 9 seviyeden oluşur:

TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi,

TOS 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi,

TOS 3 – Teknolojik Konseptin  deneysel  ya da analitik  kanıtlanması,

TOS 4 – Laboratuvar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TOS 5 – Bütün ve/veya alt bileşenler itibariyle teknolojinin bilgisayar ortamında tasarımının doğrulanması,

TOS 6 -Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TOS 7 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TOS 8 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin  tamamlanması ve kalifiye edilmesi,

TOS 9 – Prototipin ya da pilot tesisin  gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Ar-Ge faaliyetlerinin bu seviyelerin 1-5 arası olduğunu, yenilik faaliyetlerinin minimum 6’ıncı seviyeden başladığını, 1-5 arası seviyelerin alt kırılımında; TOS 1-literatür tarama, TOS 2-3 uygulamalı araştırma, TOS 4-5 deneysel geliştirme (teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik TOS  6-9 arası, TOS  6 Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TOS 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TOS 8 gerçek ürünün testi, TOS 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

-Ar-Ge merkezi ve TEYDEB projelerinde yukarıdaki 9 faaliyetin de sırasıyla gerçekleşmesi gerekiyor. Bize göre Bilim, Sanayi ve Teknoloji  Bakanlığınca birçok kez ifade edildiği gibi yeni ürünün hızlı şekilde piyasaya çıkması istendiğinden yukarıdaki TOS’un 1-4 aşamaları belli ise, geri kalan 5-9 tasarım, imalat ve test aşamalarının Tasarım merkezinin konusu olabileceği şeklindedir.

-Bize göre bünyesinde tasarım merkezi bulunan işletmeler örneğin TÜBİTAK-TEYDEB’e ar-ge projesi verdiklerinde TOS’un tüm 9 faaliyetinde de işlem yapmak zorundalar.

– Yeni ürünün şekli, ambalajı, estetiği ile ilgili dış görünüşü ile ilgili harcama ve giderler için Ekonomi Bakanlığının endüstriyel tasarıma ve tekstile ilişkin tasarım merkezi destek programı halen yürürlüktedir.

– Ar-Ge ve Tasarım merkezleri Damga Vergisi İstisnası Gelir Vergisi Stopajı Desteği Sigorta Primi Desteği Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisnasından yararlanacaklardır. Ancak sektörde yanlış bir algı olarak bu merkezlerin kurulması ille birlikte personel maaşlarının da devletten hibe şeklinde alınabileceği şeklindedir, böyle bir şey yok, bunun için özellikle TEYDEB’e Ar-Ge projesi vermek gerekli.

5.Bize göre yeni düzenleme ile getirilen önemli yeniliklerden birisi de Rekabet Öncesi İşbirliği Projeleridir.5746 sayılı Ar-Ge Kanunun 2/d maddesi ile gündeme gelen  “Rekabet öncesi işbirliği projeleri”: Birden fazla kuruluşun; ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere, rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek amacıyla yürütecekleri, Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine yönelik olarak yapılan işbirliği anlaşması kapsamındaki bilimsel ve teknolojik niteliği olan projeleri”dir diye tanımlanmıştır.

-İŞBİRLİĞİ TÜRLERİ

Bizim düşüncemize göre kuruluşlar arasındaki işbirliği projeleri yatay(horizontal) ya da dikey(vertikal) bazda yapılabilinir.

– Yatay işbirliğine örnek; yüzey kaplama sektörüne hizmet veren firmaların dış ortamda bulunan bina dış yüzey yapı elemanları için korozyona dayanıklı kaplama geliştirilmesinde bir laboratuvar kurulması söz konusu olduğunda aşağıdaki test ve deneyler için aşağıdaki ekipman ihtiyacı karşılanabilir.

(Yoğunluk Testi: Piknometre, Konsantrasyon ölçümü: Refraktometre, Çinko Tayini, Sodyum Hidroksit Tayini, Sodyum Karbonat Testi, Demir tayini, Kobalt  Tayini, 8.Krom +3 Tayini, RoHS Testi, Parlaklık Ölçüm Testi, Çinko Dağılım Oranı Testi, Kaplama kalınlığı testi, Görünüm kontrolü, Nitrat iyonu testi, Tuz testi).

– Dikey işbirliğine örnek; yeni tip ekmek geliştirebilecek pilot tesis verilebilir. Üniversitenin gıda ve/veya gıda makinaları bölümü, buğday tohumu geliştiren firma, gıda tünel tip fırınları geliştiren firma, karıştırıcı geliştiren birkaç tedarikçi ve ana sanayi firması ortak bir pilot tesis kurarak malzeme, ürün, makine veya proses geliştirebilirler.

-DESTEKLER

Bakanlığın sunumunda;

Bakanlıgın Sunumunda

-İŞLEYİŞİ

İşbirliğine girecek olan kuruluşlar bir araya gelerek Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına(BTS) bir proje sunarlar. Bu projenin Ar-Ge olup olmadığı hususu sanıyorum TÜBİTAK’a sorularak kanıtlanır.

Onaylandığında ortak bir banka hesabı açılarak, kuruluşlar vaad ettikleri bedelleri hesaba yatırırlar, bu iş ve oluşa yukarıdaki resimdeki teşvikler uygulanır. Bakanlık’tan  % 50 hibe verilecek olması büyük avantaj. Ayrıca kuruluşlar katkıları oranında da teşviklerden yararlanacak.

-Bu proje ile sektörlerin ortak ihtiyacı olan test platformları oluşturularak hem katma değerli ürünler üretilip hız artacak, döviz tasarrufu sağlanacak hem de dışa olan bağımlılığımız kalkacaktır. Dikey işbirliği projeleri ile yeni teknolojik ürünlerin prototipi pilot tesisler kurularak gerçekleştirilecek, buradan elde edilen deneyimle kuruluşlar kendi bünyelerinde seri üretime geçebileceklerdir. Bu süreçle kuruluşlar arasında rekabet içinde işbirliği kültürü gelişecektir.

SONUÇ

İlgili yönetmelik yayınlanınca konular daha net olacak ve hızla harekete geçeceğiz. Şu anda okuma aşamasındayız, Yönetmelik çıkınca daha net olarak aydınlanacağız, sonra konuyu içimizde içselleştirerek dışa yöneleceğiz yani ar-ge projesi ve devamındaki destekler için eyleme geçeceğiz.