AYNI FİRMA BÜNYESİNDE HEM BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI TASARIM MERKEZİ İLE HEM DE EKONOMİ BAKANLIĞI TASARIM MERKEZİ KURULABİLİR Mİ?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

19.08.2016

 

GİRİŞ

10.08.2016 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan Ar-Ge yönetmeliği ile (http://btgm.sanayi.gov.tr/Files/Mevzuat/arastirma-gelistirme-ve-t-1082016103219.pdf) asgari yeter personel sayısı gerekli personel sayısı 10 ile oluşturulacak Tasarım Merkezi ile bu kurumlardan alınacak hizmetlerde karşılıklı % 50 Ar-Ge indirimine gidilmesi, AR-GE yatırımlarını ve nitelikli üretimi arttıracak adımların atılması, firmalarımızın ortak proje yapmalarının teşvik edilmesi, teknoyatırım, teknopazar, patent istisnası gibi AR-GE faaliyetlerinin ticarileşmesinin daha da teşvik edilmesi, bizce TÜBİTAK, KOSGEB ve HORIZON 2020 Ar-Ge projelerine olan başvuruyu en az % 50 arttırır.

Ar-Ge Yönetmeliğinde ayrıntıları açıklanan  Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BST) Tasarım merkezi ile Ekonomi Bakanlığının Tasarım merkezi arasındaki farkları ortaya koymak ve aynı zamanda BST bünyesindeki Ar-Ge Merkezi ile  Tasarım Merkezi yapılanması arasındaki mukayeseyi aşağıdaki kısımda analiz etmek istedik.

BST’NİN AR-GE MERKEZİ

Ar-Ge yönetmeliğine göre Otomotiv, uzay, savaş araçları imalatı gibi sınırlı alanlar dışında asgari personel sayısı 15’e inmiştir. Bu merkezlerde OSLO Kılavuzunda tanımlanan ürün, süreç, pazarlama ve organizasyon yeniliklerinden sadece ürün ve süreç Ar-Ge faaliyetlerinin yapılması öngörülmektedir. İlgili Yönetmelikte tanımlandığı şekliyle aşağıdaki personeller istihdam edilebilmektedir:

– Araştırmacı: Ar-Ge faaliyetleri ile yenilik tanımı kapsamındaki projelerde, yeni bilgi, ürün, süreç, yöntem ve sistemlerin tasarım veya oluşturulması ve ilgili projelerin yönetilmesi süreçlerinde yer alan en az lisans mezunu uzmanları,

– Teknisyen: Mühendislik, fen ve sağlık bilimleri alanlarında yükseköğrenim görmüş ya da meslek lisesi veya meslek yüksekokullarının teknik fen ve sağlık bölümlerinden mezun, teknik bilgi ve deneyim sahibi kişileri,

– Destek personeli: Ar-Ge faaliyetlerine katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili olarak Ar-Ge personelinin % 10’unu geçmemek kaydıyla yönetici, teknik eleman, laborant, sekreter, işçi ve benzeri personeli ifade etmektedir. Ayrıca yine % 10 oranında temel bilimler mezunu.

SGK VE VERGİSEL AVANTAJLAR

1.-Ar-Ge merkezinde görev alan personele ait SGK işveren payının yarısı ile Gelir Vergisi Stopajının % 80-95  oranında destek kapsamında istisnaya tabidir.

2.-Personel giderleri ile aşağıdaki genel giderler geçici vergi ve Kurumlar Vergisi matrahından % 100 Ar-Ge indirimine tabidir:

Genel giderler,

– Münhasıran Ar-Ge merkezlerinin elektrik, su, gaz, bakım-onarım, haberleşme, nakliye giderleri ile bu merkezlerde kullanılan makine ve teçhizata ilişkin bakım ve onarım giderleri gibi bu merkezlerde yürütülen faaliyetin devamlılığını sağlamak için yapılan giderleri kapsar.

– Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin sigorta giderleri, kitap, dergi ve benzeri bilimsel yayınlara ait giderler de bu kapsamdadır. Ancak, büro ve kırtasiye gibi sarf malzemelerine ilişkin giderler bu kapsamda değerlendirilmez.

3.Ar-Ge merkezlerinde kendi öz kaynaklarıyla ar-ge projeleri yapmaları yanında,  ulusal ve uluslararası Ar-Ge destek programlarına Ar-Ge proje başvurusunda bulunarak, fon kaynağı sağlıyorlar.

BST’DE TASARIM MERKEZİ

Tasarım Merkezinin yapacağı Tasarım Faaliyetleri de Ar-Ge faaliyetleri gibi değerlendirilerek  Ar-Ge Merkezleri’ne sağlanan desteklerden faydalandırılabilecektir. Tasarım merkezlerinin sadece kendi firmalarına değil, firma dışına da hizmet vermesi durumunda Tasarım Merkezi ile hizmet alan firmalar karşılıklı olarak %50 Ar-Ge indirimini uygulayabilecektir.

HANGİ FAALİYETLER AR-GE MERKEZİNİN HANGİ FAALİYETLER TASARIM MERKEZİNİN KAPSAMINA GİRER?

Bunun için TOS tablosunu esas alabiliriz: TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL/TOS )

Tanımı: Yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik çalışmalar, Teknoloji Olgunluğu kavramı ile ifade edilmekte olup aşağıdaki 9 seviye ile açıklanır:

TRL/TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi

TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi

TRL 3 – Konseptin  deneysel kanıtlanması

TRL 4 – Laboratuar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması

TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TRL 7 – Prototipin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TRL 8 – Prototipin test edilmesi,

TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Burada görüldüğü proje çıktısı prototip olarak imal edilip test edilerek uygunluğu başarıyla gerçekleştirilmesi gerekiyor.

TÜBİTAK-TEYDEB ve H2020 projeleri yazdıkça teknoloji olgunluk seviyeleri( )nin 1-9 arası sınıflandırılmasının önemini daha iyi anlıyoruz. Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bize sistematik bir bakış açısı veriyor. Örneğin Ar-Ge faaliyetlerinin bu seviyelerin 1-5 arası olduğunu, yenilik faaliyetlerinin minimum 6’ıncı seviyeden başladığını, 1-5 arası seviyelerin alt kırılımında; TRL 1-literatür tarama, TRL 2-3 uygulamalı araştırma, TRL 4-5 deneysel geliştirme(teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik (prototip imalat ve test) TRL  6-9 arası, TRL  6 prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TRL 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TRL 8 gerçek ürünün testi, TRL 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

Bu bağlamda bize göre Ar-Ge Merkezleri TRL 1-9 tüm iş paketlerini yerine getirirken, Tasarım Merkezleri TRL’nin TRL 5 ya da  TRL 6 başlangıç noktasından sonraki 9’a kadar olan iş paketlerini yerine getirmeleri gerekiyor.

EKONOMİ BAKANLIĞININ TASARIM MERKEZİ YA DA DEPARTMANI

Bu Merkezde bize göre Ar-Ge projesiyle gerçekleşen katma değeri yüksek  ürün yeniliği prototipinin  ihracat için seri üretimi ve ticarileşmesi, pazarlanması için yapılacak faaliyetler söz konusu olmaktadır. Başka bir deyişle OSLO Kılavuzuna göre mevcut ürünün fonksiyonel özelliklerinde ve kullanıcı kolaylıklarında yapılan iyileştirmeler ile gerçekleştirilen ürün yeniliğinin ihracat için pazarlama yeniliğinde bulunulması söz konusudur. OSLO Kılavuzunun 189.Paragrafında verilen örneğe göre; nefes alabilir, su sızdırmaz, vb. gibi yeni kumaşlar kullanılarak üretilen giysiler ürün yenilikleri olmakla birlikte, yeni bir müşteri grubuna yönelik olarak öngörülen giysiler için ya da ürüne daha yüksek derecede kişiye özellik kazandırarak daha yüksek kar marjı sağlamak amacıyla yeni bir şeklin ilk kez piyasaya sürülmesi, bir pazarlama yeniliğidir. Pazarlama yeniliğinde(Paragraf 169),ürün tasarımı ve ambalajlaması (Product), ürün konumlandırılması (Place), ürün tanıtımı (Promotion) veya fiyatlandırmasında (Price) mevcut duruma göre önemli derecede değişiklikler söz konusudur(4 P’lerde önemli değişiklik). Burada kullanılan ürün tasarım değişiklikleri, ürünün fonksiyonel ve kullanıcı özelliklerini değiştirmeyip, ürün biçimindeki ve görünüşündeki, ambalajındaki değişiklikleri ifade etmektedir (Paragraf 172). Başka bir deyişle modelde ya da ürünün endüstriyel tasarımında önemli derecede bir değişikliğin gerçekleştirilmesi söz konusudur.

Ekonomi Bakanlığının Tasarım Tebliğindeki Tasarım ve Ürün Geliştirme Projeleri için yürütülecek Tasarım Merkezi ya da Departmanı için aşağıdaki personel istihdam edilecektir:

– Tasarımcı: Faaliyet alanına göre ilgili mesleki örgüte üye olan veya tasarım ya da tasarımla ilgili alanlarda yükseköğrenim görmüş Türk tasarımcıları,

– Modelist: Tasarımı ve çizimi belirlenmiş olan konfeksiyon ürünlerinin üretilebilmesi için şablon ve kalıpların hazırlanmasını, ürüne uygun malzeme yapısının tespit edilmesini ve numune dikiminin yapılmasını takip eden, ilgili alanlarda mesleki eğitim görmüş kişileri,

– İlgili alanına göre Mühendisler.

AVANTAJLAR

Tasarım merkezinde istihdam edilecek personel için Ar-Ge Merkezlerinde olduğu gibi SGK, Stopaj ve % 100 Ar-Ge indirimi desteği söz konusu olmayıp, tasarım ve ürün geliştirme projelerine ilişkin aşağıdaki maliyet kalemlerinde % 50 geri ödemesiz hibe desteği söz konusudur:

– İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları (başka bir deyişle 2.000.000 ABD Dolarlık toplam brüt ücretin  % 50’si),

– Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

– Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında desteklenir.

ÖZET SÖZ

Bize göre dayanak oluşturan parametreler farklı olduğu ve aynı personel ile diğer maliyet unsurları için iki farklı merkez desteğinden yararlanılmamak koşuluyla ihracata çalışan firma,  hem BST Tasarım Merkezi hem de Ekonomi Bakanlığı Tasarım merkezi kurabilir.