BAKANLIĞIN TOPLANTISINA KATILARAK ELDE ETMEK İSTEDİĞİM EN ÖNEMLİ ÇIKTI, AR-GE VE TASARIM MERKEZLERİNİN FAALİYETLERİ ARASINDAKİ FARKIN TAM OLARAK ANLAŞILMASI

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

23.08.2016

GİRİŞ

BST Bakanı Sayın Özlü Türkiye’nin hedeflenen sanayi yapısını şöyle tanımlamıştır:”…Türkiye’nin yüksek teknolojiye dayalı, verimli, çevreye duyarlı, dışa bağımlılığı azaltan ve yüksek katma değerli üretim yapısına sahip sanayisinin gelişimine katkı sağlayacağız.” (http://www.sanayi.gov.tr/NewsDetails.aspx?newsID=23927&lng=tr).

Bu niyetlenen çıktıya ulaşmada Araştırma, Yenilik ve Tasarım faaliyetlerin ve desteklerinin önemi büyük. Bu bağlamda 24.08.2016 tarihinde Bakanlığın yenilenen Ar-Ge yönetmeliğinin bilgilendirilmesine ilişkin toplantısı bizler için kılavuz olacaktır.

ARAŞTIMA, YENİLİK VE TASARIM HARCAMA VE GİDERLERİN AR-GE VE TASARIM MERKEZİ ARASINDA AYRIŞTIRILMASININ ÖNEMİ

Bizim açımızdan toplantının en önemli çıktıları arasında, Ar-Ge merkezi faaliyetleri ile tasarım faaliyetleri arasındaki farklılıktır. Farklılığın bilinmesi ile firmalar örneğin tasarım merkezi kuruyorsa, hangi faaliyetinin yenilik ve tasarım faaliyeti olduğunu hangi faaliyetin tekrar ve rutin faaliyet olduğunu tanımlayarak, Ar-Ge indirimi, Stopaj, SGK istisnası uygulamasına geçecektir. Yanlışlık yapılırsa, bu destekler faiz ve cezasıyla geri alınacaktır. Bu açıdan bu toplantıda Maliye Bakanlığı yetkililerin de açıklamalarıyla bu hususun aydınlatılacağını ummaktayım.

Ön çalışmam ve konunun içinde olmam açısından bence bu ayrımda Avrupa Birliğinin H2020 destek programındaki Ar-Ge ve yenilik kavramları ile sadece yenilik kavramlarının referans olarak kullanılabileceği yönündedir. Aşağıda da görüleceği üzere Ar-Ge merkezlerinin faaliyet alanlarında Ar-Ge ve yenilik projeleri olarak araştırma, yenilik ve tasarım faaliyetlerinin tümü yer alırken, tasarım merkezlerinin konusu olan yenilik faaliyetlerinde yenilik ve tasarım faaliyetleri hakim rol oynamakta, KISMEN DE AR-GE FAALİYETİ İÇEREBİLİR DENİLMEKTEDİR. Şimdi tanımlara bakalım:

 

FARKLILIĞIN AÇIKLANMASINDA REFERANS DOKÜMAN VE KANITLAR

H2020’de Araştırma ve Yenilik Faaliyetleri tanımı: Research and innovation actions : Description: Action primarily consisting of activities aiming to establish new knowledge and/or to explore the feasibility of a new or improved technology, product, process, service or solution. For this purpose they may include basic and applied research, technology development and integration, testing and validation on a small-scale prototype in a laboratory or simulated environment. Projects may contain closely connected but limited demonstration or pilot activities aiming to show technical feasibility in a near to operational environment. (Kaynak:Horizon 2020 Work Programme 2014-2015 ,18.General Annexes sayfa 8).

 

Araştırma ve Yenilik Faaliyetlerin Tanımı: Faaliyet öncelikle yeni bilginin oluşturulmasına ve/veya yeni ya da iyileştirilmiş teknoloji, ürün, süreç, hizmet ve çözümüne dair yapılabilirliğin araştırılmasına(keşfedilmesine) yardım eden faaliyetlerden meydana gelir. Bu amaçla, temel ve uygulamalı araştırmayı, teknoloji geliştirme ve entegrasyonu, laboratuvar ya da simüle edilmiş (çalışma ortamına benzetilmiş) ortamdaki küçük çaplı prototipler için test ve doğrulamayı içerebilir. Projeler, gerçek çalışma ortamında teknik yapılabilirliğini göstermeye yardımcı olmak amacıyla sınırlı ölçüde demonstrasyon (performans gösterimi) ya da pilot faaliyetleri kapsayabilir.

YORUM: Bize göre AB H2020 araştırma ve yenilik faaliyetinin bu tanımı, ar-ge merkezinin faaliyet tanımına girmektedir. Benzer şekilde;

Ar-Ge yönetmeliğine göre:” Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,”.

“Ar-Ge projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî ve/veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikrî mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde gerçekleştirilen ve araştırmacı tarafından yürütülen projeyi,”.

Bize göre H2020’deki Yenilik faaliyetlerinin tanımı,  tasarım merkezinin faaliyet kapsamını belirlemektedir.

-Innovation actions : Description: Action primarily consisting of activities directly aiming at producing plans and arrangements or designs for new, altered or improved products, processes or services. For this purpose they may include prototyping, testing, demonstrating, piloting, large-scale product validation and market replication.

-A ‘demonstration or pilot’ aims to validate the technical and economic viability of a new or improved technology, product, process, service or solution in an operational (or near to operational) environment, whether industrial or otherwise, involving where appropriate a larger scale prototype or demonstrator.

-A ‘market replication’ aims to support the first application/deployment in the market of an innovation that has already been demonstrated but not yet applied/deployed in the market due to market failures/barriers to uptake. ‘Market replication’ does not cover multiple applications in the market of an innovation that has already been applied successfully once in the market. ‘First’ means new at least to Europe or new at least to the application sector in question. Often such projects involve a validation of technical and economic performance at system level in real life operating conditions provided by the market. Projects may include limited research and development activities.

 

Yenilik Faaliyetlerin Tanımı: Faaliyet ağırlıklı olarak yeni, değiştirilmiş ya da iyileştirilmiş ürün, süreç ya da hizmetlerin üretim plan ve düzenleme ya da tasarımının oluşturulmasına doğrudan yardım eden faaliyetleri kapsar. Bu amaçla, prototip, test, demonstrasyon, pilot tesis, büyük ölçekli ürün doğrulama ve piyasa kopyasını içerir.

“Prototipin Gösterimi, Demonstrasyonu ya da Ölçeklendirilmiş pilot tesis” yeni ya da iyileştirilmiş teknoloji, ürün, süreç, hizmet ya da çözümünün teknik ve ekonomik uygunluğunun gerçek (ya da gerçeğe yakın) sınai ya da başka çalışma ortamında büyük ölçekli prototip ya da demostrasyonu olarak kanıtlanmasına yardım eder.

“Pazar numunesi ya  kopyası” daha önceden performans gösterimi yapılmış, ancak pazar engelleri yada hataları kaldırma nedeniyle piyasaya uygulaması/dağıtımı yapılmamış yeniliklerin ilk piyasaya sunumu/ dağıtımını desteklemeye yardım eder. Daha önce piyasaya başarı ile sunulmuş yeniliklerin yeniden çoklu olarak piyasaya sunulması, yenilik faaliyeti değildir. Bu anlamda “ilk”in anlamı Avrupa piyasasına ya da ilgili sektöre ilk sürülmesi demektir. Çoğu kez projeler piyasadaki gerçek çalışma şartlarında sistem seviyesinde teknik ve ekonomik performanslarının kanıtlanmasını  içerir. Projeler sınırlı ölçüde araştırma ve geliştirme faaliyetleri içerebilir.

Kaynak:Horizon 2020 Work Programme 2014-2015, 18.General Annexes sayfa 8.

Yönetmeliğimize göre:

“Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü,”.

“Tasarım projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve tasarım faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde tasarımcı tarafından yürütülen projeyi,”.

YORUM:

Bu durumda Ar-Ge çalışması ya da projesi tamamlanmış ürünün, piyasa verileri dikkate alınarak farklı müşteri ihtiyaçlarına göre farklı tasarımlarının yapılması bize göre bir tasarım faaliyeti ve yapılan giderler, Tasarım Merkezi proje harcamasıdır. Yukarıda yer alan H2020 yenilik tanımında olduğu gibi yenilik ve tasarım projeleri sınırlı ölçüde de olsa Araştırma ve Geliştirme faaliyetlerini içerebilmekte, başka bir deyişle Ar-Ge bilgisinden kopuk bir yenilik ve tasarım faaliyeti ve projesi söz konusu olamamaktadır.

Ar-Ge merkezinde ise;  araştırma, tasarım ve yenilik faaliyetlerinin tümü belli bir sistem ve bütünlük içinde dengeli olarak yer almaktadır.