BÜNYELERİNDE AR-GE MERKEZİ BULUNAN BÜYÜK İŞLETMELERİN AYNI LOKASYONDA ORTAKLARI GERÇEK KİŞİ OLAN KOBİ YAPISINDA TASARIM MERKEZİ KURMALARI HALİNDE EK VE BİRİKİMLİ AVANTAJLARI NELERDİR? | AB YMM | Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

BÜNYELERİNDE AR-GE MERKEZİ BULUNAN BÜYÜK İŞLETMELERİN AYNI LOKASYONDA ORTAKLARI GERÇEK KİŞİ OLAN KOBİ YAPISINDA TASARIM MERKEZİ KURMALARI HALİNDE EK VE BİRİKİMLİ AVANTAJLARI NELERDİR?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 04.10.2016

 

 

GİRİŞ

Son zamanlardaki firmalarda Ar-Ge / Tasarım Merkezi çalışmalarımızda özellikle Ar-Ge ekosisteminin (firmalar arasındaki işbirliğinin) kurulması ana konuların başında gelmektedir. Yaptığımız analiz ve değerlendirmelerimiz sonucunda; bünyelerinde Ar-Ge merkezi bulunan büyük işletmelerin, aynı lokasyonda ortakları gerçek kişi olan ayrı bir KOBİ oluşturup Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Tasarım Merkezini kurmaları halinde birçok mukayeseli avantajlara sahip olacağı şeklindedir.

KOBİ’lerin TÜBİTAK-TEYDEB’e %75 hibe oranlı 3 bireysel ya da 3 bireysel 2 ortak proje toplam 5 projeden sonra, proje maliyetinin üst limiti olmayan ancak hibe oranı %40’a kadar düşen 1501 Sanayi Ar-Ge projelerinde, bu oran birtakım parametrelerle maksimum %60 çıkarabilmektedir. Büyük işletmeler ise her zaman 1501 Destek programına başvurabiliyorlar.

Bu analizde KOBİ’nin yenilikçi ürün tasarım ve montajı yaptığını, büyük işletmenin ise ürün yeniliği için gerekli olan makine, teçhizat, otomasyon vb. süreç yeniliği yaptığını varsayıyoruz.

BÜYÜK KURULUŞLARIN KENDİ KOBİ’LERİ İLE İŞBİRLİĞİNİN AVANTAJLARI NELERDİR?

A.ORTAK TEYDEB PROJESİ VEREREK TEMEL DESTEK ORANI ARTIRMAK

1. Ortak başvurulan ve yürütülen TÜBİTAK-TEYDEB 1501 AR-GE projeleri için her bir kuruluşun temel destek oranı olan % 40’a 10 puan ilave edilir arttırılır. Ancak bu oran projenin son döneminde ortaklığın proje sonuna kadar sürdürülmesi halinde, tüm dönemlerin desteklemeye esas harcama tutarları toplamına uygulanır.

Bizim uygulamadan elde ettiğimiz bir tasarım fikrimiz de şöyle: KOBİ olmayan büyük işletmeler 1501’den Ar-Ge projesi verebiliyorlar ve bu projelerde personel maliyeti dışındaki harcama ve gider kalemleri, özellikle malzeme giderleri %40 destek oranına tabi. Büyük işletmelerde genelde birçok mühendis çalışmakta ve ürün/süreç yenilik projelerinin bütçesi ortalama 1.000.000.-TL’nin üzerinde olmaktadır. Bu işletmeler bireysel bazda TÜBİTAK’a Ar-Ge projesi verdiklerinde personel dışındaki malzeme ve hizmet kalemlerine % 40 destek oranı uygulanmaktadır. Büyük işletmeler ağırlıkla ürün ve süreç yeniliklerinde tasarım yeteneğine sahipler. Bu başlangıç koşullarına göre bizim önerimiz, büyük işletmeler tasarım yeteneğine sahip ağırlıklı mühendislerden oluşan personelin istihdam edileceği, ortakları gerçek kişi olan bir KOBİ oluşturup, ortak proje verdiklerinde temel destek oranı % 50’ye çıkmaktadır. Bir örnek vermek gerekirse, bireysel projede onaylanan malzeme giderinin 1.000.000.-TL olduğunu varsayarsak, hibe tutarı 400.000.-TL iken, ortak projede 500.000.-TL olmaktadır.

Modelde düşündüğümüz KOBİ’yi ek fırsatlar çerçevesinde Tasarım Merkezi ile yapılandırdığımızda, ilave teşvikler de elde edilebilecektir.

 

2. Kuruluşun, bir önceki yıla veya bir önceki hesap dönemine ait Ayrıntılı Bilançosunda aktifleştirilen net Araştırma ve Geliştirme Giderleri (Ar‐Ge Giderleri) ile Ayrıntılı Gelir Tablosundaki gerçekleşen Araştırma ve Geliştirme (Ar‐Ge Giderleri) toplamının aynı hesap dönemindeki toplam net satış hasılatına oranına göre, ilgili dönemdeki harcama ve giderlere uygulanan temel destek oranı, aşağıda gösterilen oranlarda artırılır (Ar‐Ge Gideri / Toplam Net Satış Hasılatı ile uygulanacak artış oranı).

‐ Sıfırdan büyük ve %1’den küçük ise, % 40’ın üzerine % 5 ek oran ilave edilir.

‐ %1’e eşit veya büyük ve %2’den küçük ise i % 7,5 ek oran ile),

‐ %2’ye eşit veya daha büyük ise,% 10 ek oran ile).

Not: Bizim deneyimlerimize göre, firmalar bu kriterde genelde % 5 ek destekten yararlanıyorlar.

 

3. 1501 Sanayi AR‐GE projelerinde Personel harcamaları, büyük işletmelerin projelerinde %60,orta ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde %75, mikro ve küçük ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde ise %90 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar‐Ge faaliyetinde doktoralı araştırması istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü destek kapsamına alınır.

 

4.Kuruluşun belirli bir proje bazında Türkiye’deki bir üniversiteden, kamu araştırma merkez ve enstitülerinden veya üniversitelerdeki öğretim elemanlarından üniversite elemanlarından üniversite döner sermayesi üzerinden veyaTeknoloji Geliştirme Bölgelerinde yerleşik şirketler üzerinden projedeki Ar‐Ge çalışması ile ilişkili danışmanlık, test, deney, analiz vb hizmet alımları için sağlanan destek oranı %100 oranında arttırılır, bir başka deyişle KDV’siz fatura bedelinin % 80’i destek kapsamına alınır.

 

5.Öncelikli alanlardaki projeler için sağlanan temel destek oranına % 10 ilaveyapılır. Öncelikli alanlar “enformatik, esnek üretim/esnek otomasyon, uzay ve havacılık teknolojileri, gen mühendisliği/biyoteknoloji, ileri malzeme teknolojileri, çevreye duyarlı teknolojiler” olarak belirlenmiştir. Burada dikkat edilecek husus, dolaylı olarak öncelikli alana girdiği düşünülen projeler için bu değerlendirmenin söz konusu olmayıp, ilişkinin doğrudan olması gerektiğidir.

 

B.ORTAKLARI GERÇEK KİŞİLERDEN OLUŞAN KOBİ’NİN ÜRETTİĞİ YENİLİKÇİ ÜRÜNÜN TEKNOYATIRIM NACE KODUNA GİRMESİ DURUMUNDA AVANTAJ NEDİR?

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’n(BSTG) yayınlanan yönetmeliğinde, TÜBİTAK yada KOSGEB’e Ar-Ge ve Yenilik projeleri verilip onaylanarak tamamlanırsa, prototipi yapılan ürün yada yazılımın Bakanlıkça yılda birkaç kez ilan edilen çağrı kapsamında yer alan  NACE kodlu teknoloji listesinde yer alması halinde  seri üretimine geçilerek ticarileşmesinde  aşağıdaki desteklerden yararlanılmaktadır(https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Uploads/Documents/Templates/Oncelikli_Teknoloji.pdf).

A) Makine, Teçhizat desteği

Yatırım proje tutarının 10.000.000 TL’ye kadar olan kısmı, yatırım harcamaları olarak desteklenir. Yatırım harcamaları üzerinden işletmelere en fazla aşağıdaki oranlar kadar geri ödemesiz destek sağlanır:

İthal alımlarda;

Büyük işletmelere % 10 Orta büyüklükteki işletmelere % 30 Küçük işletmelere % 40;

Yerli alımlarda;

Büyük işletmelere % 20 Orta büyüklükteki işletmelere % 40 Küçük işletmelere % 50 hibe sağlanır.

Yerli makine ve teçhizat alımlarında, belirtilen destek oranlarının uygulanabilmesi için yatırımcının gerekli makine ve teçhizatı, “Yerli Malı Belgesi”ne sahip Türkiye’deki makine ve teçhizat üreticilerinden veya tedarikçilerinden satın alması gerekir

B) Kredi faiz desteği

– Küçük ve Orta Ölçekli KOBİ’ler için 10 milyon TL.’ye kadar faizsiz yatırım kredisi imkanı, 10 milyon TL.’den sonrası için %50 indirimli kredi faiz desteği sağlanır.

-Makine ve teçhizat desteği ile kredi faiz destek unsurlarının her ikisinden de yararlanmak isteyen işletmenin, öncelikle makine ve teçhizat destek unsurundan yararlanmış ve tamamlama belgesini almış olması şarttır(Uygulama usul ve esasları madde 16/8).

-Sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren yatırımını tamamlayıncaya kadar geçen süre, destekleme süresi olan 36 aydan düşülür ve geriye kalan süre kadar kredi faiz desteğinden yararlandırılır (16/10).

C) İşletme gideri desteği

– Yalnızca küçük KOBİ’lerin yararlandığı işletme gideri desteği için Yatırım tamamlandıktan sonra alınan Tamamlama Belgesinin verildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde başvuru yapılarak, 1 yıl süresince  gerekli olan enerji, personel ve kira giderinin %75’i hibe olarak ödeniyor.

Hibeli ve kredili desteklerin toplamı 10 milyon TL’yi geçemez.

Öte yandan Ar-Ge süreçleri  yurt içinde ve yurt dışında  öz kaynaklar kullanılarak yapılan  ve Türkiye için geçerli incelemeli patenti alınan teknolojik ürünün üretimine yönelik yatırımı da bu  program  kapsamında değerlendirilir. Ayrıca Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde başlatılıp sonuçlandırılan, Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürünlerin üretimine yönelik bölge içi ve dışı yatırımlar için de aynı desteklerden yararlanmak söz konusudur.

 

C.BÜYÜK İŞLETMENİN AYNI LOKASYONUNDA BULUNAN KOBİ’DE TASARIM MERKEZİ OLUŞTURMASININ ANLAM VE ÖNEMİ

Bizim modelimizde KOBİ bünyesinde Sanayi Bakanlığı Tasarım merkezi kurmak (mümkünse 74.10.02 NACE koduyla (Diğer uzmanlaşmış tasarım faaliyetleri (tekstil, giyim, ayakkabı gibi kişisel eşyalar ve ev eşyaları tasarımı ile endüstriyel tasarım dahil).

– Tasarım merkezlerinde ise tasarımcı ve teknisyen tam zamanlı 10 personel gerekiyor. Bu sayı 11 olursa 2 destek personel ile(pazarlamacı, satınalmacı vb gibi)  temel bilimlerden fizik, kimya, biyoloji ve matematik bölümlerinden mezun olanlardan teknik ya da tasarımcı sayısının % 10’nunu geçmemek üzere(1,1=2 personel) 2 personel istihdamı halinde 2 yıl süre ile asgari ücrete tekabül eden kısım Bakanlıkça firmaya hibe olarak verilecektir. Böylece 11 tasarım personeli,2 destek ve 2 temel bilimlerden olmak üzere toplam 15 kişinin her ay SGK işveren payının yarısı, personel stopajının % 80-95’i ödenmemekte ve ayrıca TÜBİTAK’a proje verilsin verilmesin firmanın tasarım harcaması olarak değerlendirip muhasebede ar-ge, yenilik ve tasarım hesabına kaydettiği harcama ve giderler % 100 olarak 3 aylık geçici vergi matrahlarından ve Kurumlar Vergisi matrahından düşülmektedir.

– Merkezlerde Kısmi ve tam zamanlı üniversite hocaları görevlendirilebilecek, döner sermaye yöntemi ile hocalardan hizmet alınması halinde kesilen faturanın gelir vergisi ve damga vergisi dışında fatura bedelinin % 85’i hocaya verilecek. Merkez personelleri Ar-Ge projesi ile ilgili olarak üretim hattında yada firma dışında geçirecekleri süreler Bakanlığın belirleyeceği kriterlere uyması halinde teşviklerden kısıntıya gidilmeyecektir.

– Merkezlerde yabancı uyruklu nitelikli personelin istihdamında izin müessesesi işlemleri en aza indiriliyor.

– Ar-Ge ve Tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir. Özellikle bu hüküm beyaz eşya, mutfak eşyaları, otomotiv gibi markalara çalışan OEM firmaları için büyük avantajdır.

  Bize göre Tasarım Merkezlerinde planlanan projeler arasında TÜBİTAK projeleri yer almamalıdır. Burada sorgulamamız gereken konu, firmanın tasarım merkezi dışında TÜBİTAK’a proje vermesi ve KOBİ’lerde sınırlı sayıda tasarımcı ve teknisyen istihdam etmesi nedeniyle, tasarım merkezindeki haftalık 45 saatlik tam zaman çalışma süresinin bir kısmının TÜBİTAK projelerinde kullanılmasıdır. Bu durumda tasarım merkezinde eksik çalışma olacaktır ve bu kısım için tasarım merkezi teşviklerinden yararlanmayacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken husus eksik çalışma nedeniyle tasarım merkezinde en az on tam zaman eşdeğer tasarım personeli istihdam edilmesidir. Düşerse ruhsat iptal edilir. Bu bakımdan bizim önerimiz tasarım merkezinde en az 12 tasarımcı ve teknisyen ile yine mühendis ya da teknisyen olan 2 destek personelin istihdam edilmesidir.

 

E. ÜRÜN YENİLİĞİ YAPAN KOBİ İÇİN 5.BÖLGE DESTEKLERİ

TÜBİTAK  ya da KOSGEB’den KOBİ’nin ürün yeniliği Ar-Ge projesini gerçekleştirdikten sonra 3 yıl içinde EKONOMİ BAKANLIĞI’NA  5.BÖLGE  YATIRIM TEŞVİK BELGESİ DESTEKLERİ için başvuruda bulunmaktır.

Bilindiği gibi TÜBİTAK VE KOSGEB AR-GE projelerinin tamamlanmasından sonra bu kurumlardan alınacak yatırımın tamamlandığına dair bir yazı ile, ilgili sanayi odasına ya da Ekonomi Bakanlığına başvurularak örneğin İstanbul ya da Bursa’da asgari 1 milyon TL meblağlı arazi-arsa, bina-inşaat, makine ve teçhizat ile diğer yatırım harcaması kalemlerinin toplamından oluşan sabit yatırım tutarı için yatırım teşvik belgesi alınarak, HER YER 5. BÖLGE SLOGANI ile aşağıdaki  desteklerden yararlanılmaktadır:

5.BÖLGE DESTEKLERİ

İstanbul’da yada Bursa’da  sabit yatırım tutarı en az 1 milyon TL oluyor.  Sabit yatırım tutarı: Arazi-arsa, bina-inşaat, makine ve teçhizat ile diğer yatırım harcaması kalemlerinin toplamıdır. Ar-Ge projelerinde arsa, bina inşaat giderleri desteklenmez.

 – Gümrük vergisi muafiyeti: Üçüncü ülkelerden makine ithalatlarında.

– KDV istisnası.

– Faiz desteği: Bankalardan kullanılacak en az bir yıl vadeli yatırım kredilerinin teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının yüzde yetmişine kadar olan kısmı için ödenecek faizin, Türk Lirası cinsi kredilerde beş puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde iki puanı Ekonomi Bakanlığınca toplam tutarı yedi yüz bin Türk Lirasını geçmemek üzere karşılanır.

– Sigorta primi işveren hissesi desteği: Yatırımın tamamlanmasını müteakip, yatırıma başlama tarihinden önceki son altı aylık dönemde (mevsimsel özellik taşıyan yatırımlarda bir önceki yıla ait mevsimsel istihdam ortalamaları dikkate alınır) Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen ortalama işçi sayısına teşvik belgesi kapsamında gerçekleşen yatırımla ilave edilen, istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmı Bakanlık bütçesinden 6-7 yıl süre ile toplam sigorta desteğinin sabit yatırım tutarına oranı % 35’e ulaşıncaya kadar karşılanır.

– Yatırım yeri tahsisi: Desteklerden yararlanacak yatırımlar için, 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Kanunun ek 3 üncü maddesi çerçevesinde Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslara göre yatırım yeri tahsis edilebilir.

– Vergi indirimi: Gerçekleştirilecek yatırımlarda, 5520 sayılı Kanunun 32/A maddesi çerçevesinde gelir veya kurumlar vergisi, %30 yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar % 70 indirimli olarak uygulanır. Konunun anlaşılması için aşağıda İstanbul ili için bir örnek yer almaktadır.

İl: XXXXX

Yatırım Tutarı: 1.000.000TL

Yatırıma Başlama/Yatırımı Bitirme Tarihi: 01.10.2013 /30.09.2015

Yatırıma Katkı Oranı: %30

Kurumlar vergisi indirim oranı: %70

2014 yılındaki kurum kazancı: 100.000 TL

Hesaplamalar:

Yatırıma Katkı Tutarı: 300.000 (1.000.000X0,30) TL

2014 yılı için Hesaplanan Kurumlar Vergisi:100.000×0.20=20.000 TL

Hesaplanan indirimli Kurumlar Vergisi:100.000X0.20X0.30=6.000 TL

Tahsilinden Vazgeçilen Kurumlar Vergisi: 20.000- 6.000 =14.000 TL

Bu durumda indirimli oran nedeniyle tahsilinden vazgeçilen yukarıdaki 14.000 TL’lik vergi, 300.000 TL’ye ulaşıncaya kadar firma indirimli kurumlar vergisinden yararlanır.

(Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında devlet destekleri, Adım adım uygulama rehberi).

 

Not: Görüldüğü gibi yatırım teşvikinde örneğin 1. Bölge desteği  sadece KDV istisnası ve 3. Ülkelerden makine ve teçhizat ithalatında gümrük vergisi muafiyeti sağlarken yani yatırım teşvik proje maliyetinin %20 si kadar teşvik sağlarken, yukarıdaki 5. Bölge destekleri ile bizim hesaplamalarımıza göre bu oran %50’nin üzerine çıkabilmektedir.

 

F. REKABET ÖNCESİ İŞBİRLİĞİ PROJELERİ

Ortakları aynı olsa da ayrı ayrı ticaret sicil numarasına sahip Büyük işletme ile KOBİ arasında pekâlâ Rekabet öncesi işbirliği projeleri oluşturulabilmektedir.

5746 sayılı Ar-Ge Kanunun 2/d maddesi ile gündeme gelen “Rekabet öncesi işbirliği projeleri”: Birden fazla kuruluşun; ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere, rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek amacıyla yürütecekleri, Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine yönelik olarak yapılan işbirliği anlaşması kapsamındaki bilimsel ve teknolojik niteliği olan projeleri”dir diye tanımlanmıştır.

 

İŞBİRLİĞİ TÜRLERİ

Bizim düşüncemize göre kuruluşlar arasındaki işbirliği projeleri yatay(horizontal) ya da dikey(vertikal) bazda yapılabilinir.

– Yatay işbirliğine örnek; yüzey kaplama sektörüne hizmet veren firmaların dış ortamda bulunan bina dış yüzey yapı elemanları için korozyona dayanıklı kaplama geliştirilmesinde bir laboratuvar kurulması söz konusu olduğunda aşağıdaki test ve deneyler için aşağıdaki ekipman ihtiyacı karşılanabilir.

(Yoğunluk Testi: Piknometre, Konsantrasyon ölçümü: Refraktometre, Çinko Tayini, Sodyum Hidroksit Tayini, Sodyum Karbonat Testi, Demir tayini, Kobalt  Tayini, 8.Krom +3 Tayini, RoHS Testi, Parlaklık Ölçüm Testi, Çinko Dağılım Oranı Testi, Kaplama kalınlığı testi, Görünüm kontrolü, Nitrat iyonu testi, Tuz testi).

– Dikey işbirliğine örnek; yeni tip ekmek geliştirebilecek pilot tesis verilebilir. Üniversitenin gıda ve/veya gıda makinaları bölümü, buğday tohumu geliştiren firma, gıda tünel tip fırınları geliştiren firma, karıştırıcı geliştiren birkaç tedarikçi ve ana sanayi firması ortak bir pilot tesis kurarak malzeme, ürün, makine veya proses geliştirebilirler.

 

DESTEKLER

Bakanlığın sunumunda;

 12

 

İŞLEYİŞİ

İşbirliğine girecek olan kuruluşlar bir araya gelerek Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına(BTS) bir proje sunarlar. Bu projenin Ar-Ge olup olmadığı hususu sanıyorum TÜBİTAK’a sorularak kanıtlanır.

Onaylandığında ortak bir banka hesabı açılarak, kuruluşlar vaad ettikleri bedelleri hesaba yatırırlar, bu iş ve oluşa yukarıdaki resimdeki teşvikler uygulanır. Bakanlık’tan %50 hibe verilecek olması büyük avantaj. Ayrıca kuruluşlar katkıları oranında da teşviklerden yararlanacak.

Bu proje ile sektörlerin, MAKİNE İMALATÇILARININ ortak ihtiyacı olan test platformları oluşturularak hem katma değerli ürünler üretilip hız artacak, döviz tasarrufu sağlanacak hem de dışa olan bağımlılığımız kalkacaktır. Dikey işbirliği projeleri ile yeni teknolojik ürünlerin prototipi pilot tesisler kurularak gerçekleştirilecek, buradan elde edilen deneyimle kuruluşlar kendi bünyelerinde seri üretime geçebileceklerdir. Bu süreçle kuruluşlar arasında rekabet içinde işbirliği kültürü gelişecektir.

 

SONUÇ

Yukarıdaki analizde, daha başarılı olmak için birlik içinde, akıl ve bilimin yanında yaratıcı hayal gücünden ve kalpten gelen sonsuz aklın sezgi ve duygularından da yararlanarak, neler yapılabileceğinin kanıtı yer almaktadır.