DENEYİMLERİMİZE GÖRE TÜBİTAK’TA HER AN YÜRÜYEN 3 ADET AR-GE PROJESİ OLAN FİRMALARIN MAKİNE İHRACATI VE YURT DIŞINDA MARKA OLMA BAŞARILARI DAHA HIZLI ARTIYOR

  Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe

Fonları Uygulayıcısı, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

MEVCUT DURUM

 

Türk Makine İmalatçısı firmalar orta teknoloji seviyesinde ürettiği  makinaları genellikle  Avrupa, Rusya ve Amerika’ya ihracat yapmakta, ancak bu pazarlardan ileri teknoloji ürünü makinalara da  talep gelmektedir.  Ortadoğu ve Kuzey Afrika gibi pazarlara ise  katma değeri daha düşük makinalar ihraç edilmektedir. Ancak ihracat yeterli seviyede değildir. Nitekim 2015 Mayıs ayında Makine ve Aksamları ihracatımız 411 milyon 136 bin Dolar gerçekleşerek bir önceki yılın aynı ayına göre % 24 düşüşü ifade etmekte olup, toplam ihracat içindeki payı % 3.8 civarındadır. Peki bu yetersiz durumun ana nedeni nedir? Benim deneyim ve tecrübelerime dayanan bilimsel açıklamam aşağıda yer almaktadır.

DENEYİMLEDİĞİM ÖRNEK

Bizler Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri alanında makine sektöründe birçok firma ile çalışmaktayız. Bize göre Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunmayan ve proje vermeyen firmaların ihracatının yetersiz olduğunu gözlemliyoruz. Başarılı bir örnek olarak,  bizzat deneyimlediğim ağaç işleme makineleri yapan bir Türk firması Sibirya’da Marka olmuş durumda. TÜBİTAK’a Ar-Ge ve yenilik projeleri veriyor, bu yolla yenilik faaliyetlerinin riskini paylaşıyor. Her an yürüyen 3 adet TÜBİTAK Ar-Ge projesi olması için yenilikçi fikirlere çok açık durumda. Özellikle mühendis maaşlarını ödemek ve mühendislerin işten ayrılmalarını önlemek için proje verdiğini ifade ediyor. Bu firma TÜBİTAK projesi ile prototipini oluşturduğu makinelerin seri üretimleri için gerekli olan yerli ve yabancı makine ve teçhizatın geri ödemesiz ve ödemeli destekler için teknoyatırım, teknopazarlama, 5.Bölge yatırım teşvikleri, patent istisnası, doktoralı teknik personel istihdamı gibi ulusal destek programlarına hazırlanma yanında Avrupa Birliğinin H2020, EUREKA ve EUROSTARS gibi programlara dahil olabilmek için çalışmalar içinde bulunuyor.

Bize göre TÜBİTAK’ta her an yürüyen 3 adet Ar-Ge projesi olan firmaların makine ihracatı ve yurt dışında marka olma başarıları hızlı biçimde artıyor. Proje vermeyen firmaların başarı şansları bize göre kısıtlı. Bu firmalar sıkça finansman sorunundan bahsediyorlar. Aşağıda bu konudaki bir araştırmamız yer almaktadır.

FİNANSMAN SORUNUNU GİDERECEK YENİLİKÇİ YÖNTEM

Türkiye’deki makine imalatçıları ile bu makinelere ihtiyaç duyan ve makineleri kullanan şirketler arasında yapılacak işbirliği sayesinde; maliyet düşürücü, kalite arttırıcı, üretim yönteminde yapılacak önemli değişikliklerle mevcut ürünlerde iyileşme ya da yeni ürünlerin üretimine imkan veren ve böylece yenilik içeren, inovatif makine ve proses hatlarının tasarımı ve üretimi projeleri TÜBİTAK’a ortak proje olarak sunulabilinir. Her iki şirketin ortak projeye yapacağı katkı oranında (örneğin ; %50 – %50 gibi) KOBİ’lerde 500.000,00.-TL.’ye kadar ilk beş proje için proje maliyetinin en fazla %75’i, daha sonraki projelerde ise en fazla %60 (ortalama %50) oranında tamamen vergi dışı olarak nakit hibe desteği alınabilmektedir. Bu yolla özellikle yerli makine satın alan firma daha ucuza makine tedarik edebilecektir ve böylelikle yerli makinelere olan talep ithal makinelere göre daha cazip hale gelecektir.

Bunlarla beraber sunulacak AR-GE projeleri ile aşağıda sıraladığımız ilave getiriler de elde edilecektir:

  • Ortak proje ile 5746 sayılı AR-GE Kanuna ve Kurumlar Vergisi Kanununa göre projenin her iki ortağına isabet eden proje maliyeti bedeli kadar meblağ AR-GE indirimi olarak Geçici Vergi Beyannameleri ve Kurumlar Vergisi Beyannamesi üzerinde vergi matrahından düşülecektir.
  • Projede görev alan AR-GE personelin SGK işveren sigorta priminin de %50’si destek kapsamına olup, Devlet tarafından karşılanmaktadır.
  • Ayrıca AR-GE personeli ücretlerine ait Gelir Stopaj Vergisinin %80’i vergiden istisna edilmiştir.
  • AR-GE indirimi teşviki 2023 yılı sonuna kadar devam edecektir.
  • İşveren sigorta primi desteği her bir AR-GE personeli için 2023 yılına kadar devam edecektir.
  • Stopaj gelir vergisi istisnası teşviki 2023 yılına kadar devam edecektir.

 

AB’Lİ MAKİNA İMALATÇISI FİRMALARLA ORTAK İMALATTA BULUNMANIN DESTEKLERİ

İzlenecek bu süreçte yerli imal edilen makinelere talep artarken ithal makinelere talep düşeceğinden, yabancı makine imalatçıları Türkiye piyasasındaki paylarını kaybetmemek için yerli makine imalatçıları ile ortak proje yapmak isteyeceklerini düşünmekteyiz. Bu bağlamda AB fonları gündeme gelecektir.  Avrupa Birliğinin  H2020 Araştırma  ve Yenilik Programından Araştırma ve Yenilik faaliyetleri  için % 100, sadece yenilik faaliyetleri için % 70 hibe desteği sağlanabilecektir.. Uluslar arası fondan sağlanan hibe programına dahil olan projeler de aynen TÜBİTAK’ta olduğu gibi diğer Vergisel Teşviklerden yararlanmaktadır.

Türk Makine İmalatçıları AB ülkeleri üye imalatçıları ile EUREKA kapsamında KOBİ’ler için  %75, Büyük ölçekli firmalar için  % 60 oranında hibe desteği alması için ortak AR-GE projeleri yapabilecektir. EUREKA, pazar odaklı, kısa sürede ticarileşebilecek ürün ve süreçlerin geliştirilmesine yönelik, ağırlığını AB ülkelerinin oluşturduğu 40 ülkeden en az iki ortaklı projelerin desteklendiği uluslararası Ar‐Ge destek programıdır. Programda uluslararası işbirlikleri oluşturulurken, projeler ulusal kaynaklarla desteklenmektedir. Bu kapsamda Türkiye’de EUREKA Programının yürütülmesinden TÜBİTAK sorumludur. TÜBİTAK, EUREKA programına sunulan projeleri TEYDEB 1509 programıyla desteklemektedir. EUREKA projelerine katılan büyük ölçekli firmaların projelerine %60 oranında, KOBİ’lere ise %75 oranında hibe destek sağlanmaktadır. Temmuz 2012‐Haziran 2013 tarihleri arasındaki EUREKA Dönem Başkanlığını Türkiye Üstlenmiştir.

Ayrıca, EUROSTARS Programı; Avrupa Komisyonu ve EUROSTARS üye ülkelerin Avrupa’daki KOBİ’lerin rekabetçiliğinin arttırılması için başlattıkları KOBİ’lere özel, hızlı ve etkin bir destek programıdır. EUROSTARS herhangi bir teknoloji alanı ve sektör ayrımı yapmaksızın Ar‐Ge odaklı faaliyetler yürüten KOBİ’lerin projelerinin desteklenmesini amaçlamaktadır. Avrupa Birliği KOBİ tanımına uygun işletmeler ana ortak (proje koordinatörü) olarak EUROSTARS projesi başlatabilirler. Fakat bu tanıma uygun olmayan işletmeler ve büyük firmalar, gerekirse üniversite veya araştırma kuruluşlarını da yanlarına alarak EUROSTARS projelerinde ortak olarak yer alabilmektedir. EUROSTARS projeleri TÜBİTAK’ın “Uluslararası Sanayi Ar‐Ge Projeleri Destekleme Programı” kapsamında desteklenmektedir. EUROSTARS projelerine katılan büyük ölçekli firmaların projelerine %60 oranında, KOBİ’lere ise %75 oranında hibe destek sağlanmaktadır. EUROSTARS Programı proje başvurularına sürekli açık değildir. Genellikle yılda 2 kere çağrı açılmakta ve son başvuru tarihinden önce projelerin EUROSTARS ofisine internet üzerinden sunulması gerekmektedir (Kaynak: TÜBİTAK)

 

AVRUPALI MAKİNE İMALATÇILARI İLE BİRLİKTE  AR-GE’DEN SONRA SERİ ÜRETİME GEÇİŞTE TEŞVİKLER

Avrupalı makine imalatçıları ile AR-GE projesinden sonra kurulacak iş ortaklığı ile ürünün seri üretimine geçilerek, birlikte iç ve dış pazarlara açılabilecektir. Seri üretim aşamasında, 5. Bölge Destekleri, Teknolojik ürünler yatırımı desteği ile patent ve faydalı modele bağlı seri üretime  geçişte vergisel teşvikler söz konusudur.

 

Öte yandan Ar-Ge projesini yurtdışında tamamlayıp patentini alan yabancı firmaların ilk defa ülkemizde  seri üretime geçiş için üretim faaliyetine başlarlarsa,  desteklerden yararlanabileceklerdir:

 Makine, Teçhizat desteği 

– Mikro, Küçük ölçekli KOBİ’lere seri üretim için gerekli olan yatırım tutarının %40’lık bölümünü 5 milyon TL.’ye kadar hibe olarak veriliyor.

– Orta ölçekli KOBİ’lerde ilgili oran %30 ve 5 milyon TL.

– Büyük ölçekli firmalarda ilgili oran %10 ve 5 milyon TL.

 Kredi faiz desteği

– Küçük ve Orta Ölçekli KOBİ’ler için 10 milyon TL.’ye kadar faizsiz yatırım kredisi imkanı, 10 milyon TL.’den sonrası için %50 indirimli kredi faiz desteği,

 İşletme gideri desteği

– Yatırım tamamlandıktan sonra ki 1 yıl için üretim için gerekli olan enerji, personel ve kira giderinin %75’i hibe olarak ödeniyor.

SONUÇ

Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini projeye bağlama çalışmalarıyla içerdeki makine imalatımız artarak iç piyasa satışlarımız ve ihracatımız artacak, ithalat ise yerli imalatımızın artması nispetinde azalacaktır. Sonuçta dış ticaret açığımızın kapanmasına katkıda bulunulacak, istihdam ve gelir seviyemiz yükselerek toplum olarak refahımız artacaktır.