EUREKA PROJESİ HAREKET NOKTALI AB FİRMALARI İLE SONSUZA KADAR SÜRECEK ORTAKLI BİR BÜYÜME MODELİNİN ANALİZİ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, Öğretim Üyesi

Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

02.12.2015

 

 

GİRİŞ

Sitemizde yayınlanan 1 Aralık 2015 tarihli yazımızda EUREKA ile ilgili genel açıklamalar yapmıştık. Bu yazımızı genişletmek adına uygulamada deneyimlediğimiz yabancı ortakla büyüme modelini aşağıdaki (C) bölümünde analiz ediyoruz. Bilgi birikimi ve aklın paylaşımı için bu konuda kendimizi sorumlu hissediyoruz.

A)EUREKA’NIN KOORDİNATLARI

Uygulamada Türk firmasının Ürün yeniliği var, ancak ürün yeniliği için gerekli özel makine tasarım ve prototip imalatı Türkiye’de yapılmayıp yurtdışında yapılabiliyor. Bu durumda yurtdışındaki genellikle Avrupalı makine imalatçısı firmayla EUREKA destek programı kapsamında Ar-Ge ortak proje verilmesini öneriyoruz. Burada önemli olan sürece bir bütün olarak bakıldığında bu ortak projenin hem Türkiye için hem de AB firması ülkesi için mevcut duruma göre yıkıcı bir yenilik içermesidir (EK.1 EUREKA Üyesi Ülkelerinin Listesi). 1509 TÜBİTAK uluslararası destekleme programından EUREKA projesi için,  Brüksel’deki EUREKA ofisine genel nitelikli bir başvuru formunu iki taraf da doldurup imzalayarak mail ile gönderir, onaylandıktan sonra TÜBİTAK’a 1507 ya da 1501 gibi Türkiye kısmı için proje önerisi sunulur. Türkiye ayağında süreç adımları 1507-1 ile aynıdır, hibe ödemeleri TÜBİTAK tarafından yapılır.

B)DENEYİMLERİMİZ

– Burada makine imal edip Türk firmasına satabilecek yabancı ortağın payı %30’dan aşağı olmayıp %30’larda olması uygun oluyor. Proje kapsamında sadece bir makine prototip imalatı söz konusu ise makinenin bir kısım Ar-Ge’si ile  Yeniliği   yerli firma  yapar. Eğer mümkünse proje kapsamında bir makine grubu verilir, bir kısım makine ve tasarımı yerli firma yaparak payı %70’lerde tutulur. Böylece makine konusunda teknolojimiz gelişir.

– Türkiye’deki makinelerin üretimi için 2 yerli ortak da olabilir, yabancı ortak makine grubunda lazım olan bir makineyi yapar  ve toplam bütçe içindeki payı %30 civarında tutulur. Burada yabancı ortak ülkesinin TÜBİTAK muadili kurumu o ortağın projesini kabul edip fon yok dese ya da o ülke için Ar-Ge unsuru yok deyip reddetse bile, yabancı ortak proje makinesini kendi öz kaynağıyla yapıp Türk ortağına tedarik edeceğini beyan ederse, Türk ortağının %70’lik proje maliyeti KOBİ olması durumunda %75 oranında ve 500 bin TL sınırlaması olmaksızın kabul edilir. Karşı ülke projesi reddedilse bile tüm proje için destek oranı 70 x 75 = %52,50 olmaktadır. KOBİ dışındaki büyük firmalarda destek oranı Türk tarafı için hep %60 olup, 60 x 75 = %45 tüm proje maliyeti için genel destek oranıdır. Niye AB  firmasının payının % 30’da tutulması uygundur varsayımımızın gerekçesi budur.  EUREKA projesinin teknik, mali raporlaması ve YMM’si 6 aylık dönemler halinde 1507 – 1501 ile aynıdır.

 

C) ORTAKLIK İLİŞKİLERİNİN DEVAMI

– Başarı ile tamamlanan EUREKA Ar-Ge projesinden sonra ortak karar alarak seri üretim yatırımı için teknoyatırm teşvikleri ile satış esnasında oluşan karın yarısının vergi istisnası avantajı için patent çalışması yapmak suretiyle birlikte ihracat planladıklarını gözlemliyoruz. Bu ilişkileri, EUREKA Ar-Ge projesi tetikliyor. Bu konuya açıklama getirelim:

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının konumuz için önem taşıyan ortaklıkla ilgili Teknoyatırım uygulama esaslarının ilgili maddesi şöyledir;

Programdan yararlanma koşulları MADDE 5 – (1) Bu program kapsamında belirlenen öncelikli teknoloji alanlarında yer alan (bizim eklememiz EK.2 Teknoloji Tablosu) ve Türkiye’de ilk defa üretime konu olan teknolojik ürünün/ürünlerin yatırımları aşağıdaki şartların herhangi birini taşıması halinde desteklenir. a) Türkiye’de veya yurtdışında Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda başarı ile sonuçlandırıldığına dair belgeye sahip ve üretime uygun olan ve sonuçlandırıldığı tarihten itibaren 5 (beş) yıl içerisinde başvurusu yapılan teknolojik ürünlere destek sağlanır. b) Türkiye’de veya yurtdışında, öz kaynaklar kullanılarak yürütülen Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürüne; Türkiye için geçerli “İncelemeli Patent Belgesi”ne sahip olması halinde destek sağlanır. İncelemeli patentin, başvuru tarihinden itibaren en az 5 (beş) yıllık korumaya sahip olması şartı aranır. c) Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Yönetmeliği’nin 25.madde hükümleri çerçevesinde; teknoloji geliştirme bölgelerinde yer alan işletmelerin bölgede başlatıp sonuçlandırdıkları ArGe ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürün ile ilgili, yönetici şirket tarafından oluşturulacak Teknolojik Ürün Değerlendirme Komisyonunca teknolojik ürün özelliği taşıdığına dair olumlu rapor veya bölge içerisinde yatırımı için yatırım izni verilmesi halinde işletmelerin gerek bölge içerisinde gerekse bölge dışında yapacakları yatırımlar destek kapsamında değerlendirilir. Yatırım izninin veya olumlu raporun başvuru tarihinden en çok 12 (oniki) ay önce alınması şartı aranır (https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Uploads/Documents/Templates/Usul_ve_Esaslar.pdf).

Bakanlık sitesinden bilgiler:

“Ar-Ge ve Yenilik Projesi/Faaliyeti çıktılarının ticarileşmesi ve yatırımı noktasında ciddi bir destek programına duyulan ihtiyaçtan yola çıkılarak Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan Tekno Yatırım Programı ile teknoloji tabanlı ürünlerin üretimine yönelik yatırımların desteklenmesi hedeflenmiştir.

Türkiye’de bir ilk olma özelliği taşıyan bu programı; öncelikli teknoloji alanlarında yer alan Ar-Ge ve Yenilik Faaliyetleri sonucu ortaya çıkan yeni ürün/ürün ticarileştirmesi, ülke ekonomisine katma değer oluşturulması, uluslararası pazarda yer alarak teknolojik ürün ihracatına öncülük edilmesi ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelere geleceğe dönük Ar-Ge kültürünün benimsetilmesi amacıyla Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü tarafından uygulamaya konmuştur.

Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı 3. dönem başvuruları 9 Kasım – 25 Aralık 2015 tarihleri arasında, https://biltek.sanayi.gov.tradresi üzerinden alınacaktır.

Başvurular sadece internet üzerinden Elektronik İmzalı (e-imzalı) olarak alınacak olup başvuru formunun ve ek belgelerin çıktıları Bakanlığımıza gönderilmeyecektir. Başvurular, işletmeyi temsil ve ilzama yetkili kişi/kişiler tarafından elektronik olarak imzalanarak tamamlanacaktır. Bu kapsamda, başvuru yapmak isteyen işletmelerde temsil ve ilzama yetkili kişi/kişilerin e-imza temin etmeleri gerekmektedir. Süresi içinde tamamlanmayan başvurular değerlendirmeye alınmayacaktır.

NOT: Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı başvurusu yapmak için https://biltek.sanayi.gov.tr adresine giriş yaptıktan sonra üst kısımda bulunan “ONLINE İŞLEMLER”e tıklayıp e-devlet kullanıcı bilgileriniz ile oturum açmanız gerekmektedir. Oturum açıldıktan sonra “Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı” panelinin altında bulunan “İşletme Temsilcisi Paneli” kısmına tıklayarak Teknoyatırım Başvuru modulüne ulaşabilirsiniz.”

Kaynak Link: https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/About.aspx

DESTEK UNSURLARI

Destek unsurları ve üst limitleri MADDE 13 – (1) İşletme sınıfları esas alınarak sağlanacak geri ödemesiz destek üst limitleri: a) Büyük işletmeler; yalnızca makine ve teçhizat desteği unsurundan yararlandırılır ve sağlanacak destek üst limiti 2.000.000 TL’dir. b) Orta büyüklükteki işletmeler; makine ve teçhizat destek unsuru ile kredi faiz destek unsurundan yararlandırılır ve toplamda sağlanacak destek üst limiti 10.000.000 TL’dir. c) Küçük işletmeler; makine ve teçhizat destek unsuru, kredi faiz destek unsuru ile işletme gideri desteği unsurundan yararlandırılır ve toplamda sağlanacak destek üst limiti 10.000.000 TL’dir. 

MADDE 14 – (1) Yatırım proje tutarının 10.000.000 TL’ye kadar olan kısmı, yatırım harcamaları olarak desteklenir. Yatırım harcamaları üzerinden işletmelere en fazla aşağıdaki oranlar kadar geri ödemesiz destek sağlanır. a) İthal alımlarda; Büyük işletmelere % 10 Orta büyüklükteki işletmelere % 30 Küçük işletmelere % 40 b) Yerli alımlarda Büyük işletmelere % 20 Orta büyüklükteki işletmelere % 40 Küçük işletmelere % 50.

14.1.(3) İşletme tarafından talep edilmesi ve Genel Müdürlükçe uygun görülmesi halinde, komisyonca destekleme kararı alınan yatırım harcamalarına ilişkin, avans niteliğinde ön ödeme yapılabilir. (4) Ön ödemenin yapılabilmesi için; talep edilen ön ödeme tutarı kadar ve en az sözleşme bitiş tarihinden 6 ay sonrasına kadar geçerli, aracı kurumlardan alınmış teminat mektubu ya da Kredi Garanti Fonu’ndan alınmış kefalet mektubunun Genel Müdürlüğe sunulmuş olması şarttır. Teminat mektubu ya da kefalet mektubunun tutarı, sözleşmede belirtilen makine ve teçhizat destek üst limitini geçemez. (5) Ön ödeme tutarı, sözleşmede belirtilen makine ve teçhizat destek üst limitinin % 50’sini geçemez.

MADDE 16.1. Kira gideri desteği (1) İşletme tarafından sözleşme yapılarak teknolojik ürünün üretilmesi amacıyla kiralanan kapalı alan/alanların yıllık net kira bedeli üzerinden (KDV/Stopaj ve ortak giderler hariç) en fazla %75 oranında destek sağlanır. Kira kontratlarında veya sözleşmelerinde belirlenen bedellerin yanı sıra, yatırımın yapıldığı bölgedeki ortalama kira rayiç bedelleri de dikkate alınır. 16.2. Enerji gideri desteği (1) İşletmeye; teknolojik ürünün üretimine yönelik kullanılan elektrik ve doğal gaz enerjisine ait yıllık fatura tutarları üzerinden en fazla %75 oranında destek sağlanır. Desteklenecek enerji giderlerinin üretim amaçlı olması esastır. İdari bina, depo, sosyal tesis ve buna benzer alanlara ait enerji giderleri desteklenmez. 16.3. Personel gideri desteği (1) İşletmenin yöneticileri ve ortakları ve bunların 1. derece yakınları (eşi, annesi, babası, kardeşi ve çocuğu) dışında istihdam edilen yıllık çalışan personel sayısı kadar, başvuru tarihindeki o yılın başında ilan edilen brüt asgari ücret tutarının %75’i oranında destek sağlanır. “

UYGULAMADAKİ GÖZLEMLEDİĞİMİZ BÜYÜMEYE YÖNELİK SÜREÇ ADIMLARI

1.AB firması ile Türk firması ortak EUREKA projesi verip onaylanarak proje tamamlanıyor.

2.Teknoloji tablosunda NACE koduna girmesi halinde hem AB firması hem de Türk firması özellikle küçük ölçekli KOBİ’lere tanınan desteklerden yararlanmak için var olan şirketlerin bilanço verileri ile konsolide edilip KOBİ’likten çıkmamak bağlamında gerçek kişilerden oluşan yeni bir KOBİ kurup, Proje tamamlama hakkını bu firmaya devrederek, teknoyatırım programına başvurup, onaylanması halinde fabrikasyon imalat için tesis kuruyorlar.

3.Türk ortağın elinde ürün yeniliğiyle ilgili TPE’den alınmış incelemeli patent ya da olumlu raporlu faydalı model belgesi varsa, Maliye Bakanlığına başvurup patent değerini tespit ettirerek, bu hakkı yeni kurulan yabancı ile ortak KOBİ’ye devrediyor, bu yolla bu ürünün satışından elde edilen karın yarısı vergi istisnasına giriyor.

4.Her an yürüyen 3 adet TÜBİTAK Ar-Ge projesi veriyorlar. KOSGEB Ar-Ge ve İnovasyon ile Endüstriyel Uygulama programına başvuruyorlar.

5.İstanbul ya da çevresinde fabrika kurmak için TÜBİTAK projesi tamamlama yazısı ile 5.Bölge yatırım teşvik belgesi alıyorlar.

6.Bu destekler sürekli gelişiyor ve bu süreci işletmeyen rakiplerine göre en az % 30 fiyat farkı ve kar oranı ile de yurt içindeki satışlar yanında özellikle yurt dışına ihracat yapıyorlar. Bu evliliğin sonsuza kadar sürmesi dileğiyle.

SONUÇ

Analizden de görüleceği üzere EUREKA projesi ile yabancı ortakları özellikle teknoloji transferi için ülkemize çekecek imkanlar var. Bu modelin işleyiş sorumluluğu bizce tamamen firmaların üzerinde, firmalar Ar-Ge ve inovasyon çalışmaları yapacak ki, toplum ve ekonomimiz de buna bağlı olarak gelişsin. Bir meselenin analizinde şahsen ben bütüncül insan kavramına göre zihinsel, fiziksel, ruhsal ve kalbi(rahmani)boyutlarının tamamını dikkate alarak entegre bilgi, bilinç ve eyleme ulaşmak peşindeyim. Bu bağlamda örneğin Kur’an’ın Rad Suresi 11.Ayetine göre; Allah bir toplumun maruz kaldığı şeyleri, onlar, birey olarak içlerindekini değiştirmedikçe, değiştirmez. Bu durumda firmalar Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri yaptıkça, ekonomide iyileşme olur, aksi halde düzelme olmaz. Bu süreç bir anlamda yaratılış ve varoluş yasasıdır.