FİRMALAR ARASINDA ORTAK AR-GE PROJESİ YAPILMADIKÇA NE İTHALATA BAĞIMLILIKTAN KURTULABİLİRİZ NE DE KATMA DEĞERİ YÜKSEK ÜRÜN İHRACATINI ARTTIRABİLİRİZ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, Öğretim Üyesi

Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

  12.11.2015

  

MEVCUT DURUM

Son iki haftadır Ar-Ge proje taleplerinde önemli bir artış gözlemliyoruz. Bu durum çok sevindirici bir oluş, böyle devam ederse ülkemizin Ar-Ge proje sayısı ikiye katlanarak, büyük ihtimalle Ar-Ge harcamalarının milli gelir içindeki payı da % 1’i aşarak % 2’ye çıkabilir.

Talepler eskiden olduğu gibi geleneksel olarak firmaların bireysel başvurusu yönünde. Ancak sohbetlerimizde örneğin firma otomasyon ya da sensor yeniliği yapacak, bunun için mekanik, yazılım ve elektronik disiplinlerin uygun bir bileşimi gerekiyor. Bu teknolojik bileşenlerin herhangi birini firma dışından örneğin üniversitedeki bir hocadan hizmet olarak almak isterse, bu kısmın tasarım faaliyetini dışarıya ihale etmiş olacağından projenin reddedilme riski ortaya çıkmaktadır. Bu durumda geriye sağlıklı bir seçenek olarak ortak proje vermek kalıyor.

Ülkemizdeki firmaların Ar‐Ge çalışmalarına baktığımızda, TÜBİTAK’ın sayısal verilerine göre 2012 yılında verilen Ar‐Ge projelerinin 1501 programında % 2,4, 1507 programında ise % 0,9 u firmaların ortak verdiği proje önerileri olup, ortak projelere ilgi çok azdır. Böyle olunca da Avrupa Birliği’nin (AB) örneğin 7.Çerçeve Programının (7.ÇP) 2007‐20013 yılları için Ar‐Ge projeleri için ayırdığı 53 milyar Euro’luk) ortak projelerine katılım oranı Ülkemiz için çok düşüktür. Ar‐Ge proje havuzuna ülke olarak 700 milyon Euro katkıda bulunmamıza rağmen, firmalarımızın faydalandığı pay, bunun ancak üçte biri.

ORTAK PROJE VERMENİN AVANTAJLARI

– TÜBİTAK-TEYDEB 1507 KOBİ Başlangıç Ar-Ge proje destek programında % 75 hibe destek oranı bireysel projelerde 3 projeye uygulanırken, 3 bireysel + 2 ortak proje olmak üzere 5 projeye uygulanabilecektir.

– 1501 Sanayi Ar-Ge proje destek programlarında hibe destek oranının alt limiti bireysel projelerde %40 iken, ortak projelerde bu orana %10 ilave edilmektedir.

– 1501 TEYDEB Uygulama Esaslarının   15/7)  maddesinde  “…şirketlerinin, programa başvurabileceği veya destek alabileceği proje sayısında  sınırlama yoktur. Ancak, TÜBİTAK Başkanlığının belirleyeceği bir sayının üzerinde bu destek programı kapsamında projesi desteklenmiş olan kuruluşların, yeni bir proje önerisinin bu program kapsamında desteklenmesi için uluslararası destekli en az bir Ar-Ge projesi yürütmüş olmak veya bu destek programı kapsamında ortaklı en az bir TÜBİTAK projesi yürütmüş olmak şartını sağlaması istenebilir.” – Demek ki yurt içinde ortak proje vermeden ve AB projelerine katılmadan daha ilerisi için Ar-Ge’ projelerinden hibe almanın çok zor olacağının farkında olmak gerekiyor.

TEYDEB   UYGULAMA ESASLARINA GÖRE  ORTAK BAŞVURU MADDELERİ

MADDE 17 – (1) Kuruluşlar ortak proje önerisi başvurusunda bulunabilirler. Ortak proje başvurusu tek bir proje başvurusu biçiminde sunulur. Kuruluşların proje içerisindeki yapacakları faaliyetler ve bütçeleri her kuruluş için hazırlanmalıdır.

(2) Proje başvurusunda bulunan kuruluşun başka bir kuruluştan Ar-Ge hizmeti satın aldığı ve bu hizmetin projenin önemli bir kısmını oluşturduğu durumda, projedeki tüm Ar-Ge faaliyetlerinin değerlendirilip izlenebilmesi için; kuruluşların ortak proje başvurusu yapmaları ya da eş zamanlı olarak ayrı proje başvurusunda bulunmaları istenebilir.

(3) Bir projede desteklenen faaliyetlerin, başka bir kuruluşun projesinde hizmet alımı kapsamında olması durumunda bu hizmet alımı için destek talep edilmez, Ar-Ge faaliyetini yapan kuruluşun faaliyetleri desteklenir.

(4) Ortak proje başvurusu yapacak kuruluşların aralarında ticari ortaklık kurmaları zorunluluğu yoktur.

(5) Ortak projelerde projeye katılan kuruluşlardan biri, destek kararı sonrası imzalanacak proje sözleşmesinde muhatap kuruluş olarak belirtilir. Ödeme bildirimi ve destek karar yazıları hariç tüm yazışmalar bu kuruluşla yapılır.

(6) Ortak projelerin destek sürecinde, ortak kuruluşların projeden ayrılması, ortakların değişmesi, projedeki ortaklar arası iş planının değişmesi vb. durumlar, TÜBİTAK’a sunulur, yapılan değerlendirme ile ortak sunulan projenin desteklenmeye devam edip etmeyeceğine desteklenecekse hangi kapsamda destekleneceğine ilişkin karar verilir.

(7) Desteklenmesi uygun bulunan ortak projelerde dönemsel harcamalar sonrasında her bir katılımcıya proje harcamaları karşılığında destek oranı ayrı ayrı hesaplanır, ayrı ayrı destekleme yapılır.

– HAKEM DEĞERLENDİRME AGY 200’E GÖRE ORTAK PROJE DENETİMİ

Hakem, ortak projelerde: ortaklar arası yetki ve sorumlulukların tanımını; projedeki iş paylaşımını, proje liderliğinin açıkça belirlenmiş olmasını; fikri ve sınai mülkiyet haklarının paylaşımını ve ortakların birbirlerini tamamlayıcılığını irdeler. Ortak projelerde tüm ortak kuruluşlar ziyaret edilir.

(Kaynak: TÜBİTAK)

DENEYİMLEDİĞİMİZ ORTAK PROJE UYGULAMA  BİLGİLERİ

Onaylanan ortak proje deneyimlerimizden kazandığımız bilgiler:

 – Bize göre  ürün yeniliğini proje girişi yapan MUHATAP  firma, süreç yeniliğini makine firması üstlenmeli. Başka bir deyişle ortak proje sonucunda piyasaya ürün yeniliği sunan firma, TÜBİTAK’a proje girişi yapmalı.

– Süreç yeniliği çıktısı makine, otomasyon, vb süreç firması tarafından MUTABAKATA VARILAN BEDELLE  fatura kesilerek ürün firmasına  satılmalı.

 – İki taraf arasında düzenlenecek  sözleşmede, ürünün fikri ve sınai hakları ürün firmasına, makinenin fikri ve sınai haklarına  makine firmasına ait olması önerilir. İKİ TARAFIN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ TANIMLAYAN SÖZLEŞMENİN İYİ YAPILMASI, BU SÜREÇTE KRİTİK UNSURDUR, AKSİ DURUMDA İŞE BAŞLANINCA SORUNLAR ÇIKIYOR. Denetimlerde olumlu geri bildirim alan örnek bir projeyi ekte bulabilirsiniz. (EK. 1 Ortak-Proje-Fikri-Haklar-Sözleşmesi)

– Proje toplam bütçesi içerisinde her bir ortağın payı % 25 ‘den aşağı olmamasında ortaklık mantığı gereği fayda var.

– Ortak projelerde aşağıdaki iş paketleri şablonu kullanılabilir:

  1. Proje Yönetimi (ORTAK)
  2. Ürün ve süreç Kavram Geliştirme (ORTAK)
  3. Ürün Tasarım (Firma A)
  4. Süreç Tasarım (Firma B)
  5. Ürün Prototip İmalat ve Montaj (Firma A)
  6. Süreç Prototip İmalat ve Montaj (Firma B)
  7. Test ve Değerlendirme İş paketi (ORTAK).

(Firma A: Koordinatör Firma (Muhatap Firma)

Firma B: Makina Üretici Firma.

– Proje için, Firma A’dan bir proje koordinatörü ve proje yürütücüsü ile firma B’den proje yürütücüsü olması tavsiye edilir.

SONUÇ

Çağımız tekli bireysel bilgi çağı değil, bilgilerin sentez ve entegrasyonunun yapıldığı bilgi  çağıdır. Firmalar için de birlikten kuvvet doğar, çağımız birlik çağıdır. Ortak Ar-Ge projeleriyle hem firmalar arasında sinerji yaratarak çıkan sonuç bireysel toplamlardan daha fazla olmakta hem de katma değeri yüksek ürünlerin üretimi ile cari açık önemli ölçüde kapanabilecektir (kendiliğinden kapanmaz). Proje seçiminde Ar-Ge projesinin prototipinin seri üretimi ve ticarileşmesi için verilen makine parkı hibe fonlamasında başvuruda esas alınan EK.2‘deki teknolojik ürünlere yoğunlaşmalıyız. Öncelikli alanlardaki projelerde TÜBİTAK hibe oranına ekstra % 10 ilave yapmaktadır.