KATMA DEĞERİ YÜKSEK İNOVATİF ÜRÜNLERİN İHRACAT ALT YAPISI İÇİN DENEME YANILMA AĞIRLIKLI PİLOT TESİS AR-GE PROJELERİNE İHTİYAÇ VAR

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, Öğretim Üyesi

Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

05.11.2015

GİRİŞ

Hepimizin şu an için ekonomimizdeki ortak dilek, istek ya da niyeti katma değeri yüksek ürünler üretip, ihraç etmek. Bunun için küçük ünitelerdeki üretimlerle inovasyona ve Ar-Ge’ye daha çok ihtiyaç var. Ar-Ge ve yenilik ise sonucu riskli olan deneme ve yanılma faaliyetleri, hatalar yapmayı ve hatalardan ders almayı gerektirir. Bu işlem sürecinin Ar-Ge literatüründeki karşılığı pilot tesis Ar-Ge’si yapmaktır.

PİLOT TESİS AR-GE’SİNİN MANTIĞI

Yeni ürün ya da önemli derecede iyileştirilmiş ürün elde etmek için  yeni varsayımların doğrulanması, yeni ürün formüllerinin, bitmiş ürün özelliklerinin tespiti için yeni üretim yöntemlerinin minimum ölçekteki yeni süreç makine ve ekipmanla denendiği bir tesis anlamaktayız (Detay için bkz:Frascati Manual 2015,s.61-62,OECD).

Bunun için pilot tesis Ar-Ge ve yenilik projesi verilirken bizce aşağıdaki kriterleri karşılaması gerekir:

1) Proje çıktısı öncelikle yıkıcı bir yeniliğe ve farklı bir üretim yöntemi ile gerçekleşmesi gerekmektedir. Yani mevcut uygulanan yöntemlerin dışına çıkıp, farklı bir bakış açısı ile proje çıktısının gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Burada mevcut geleneksel üretim yöntemlerine ateşleyici bir arzuyla karşı çıkmak gerekmektedir.

2) Proje çıktısını gerçekleştirmek için talep edilen makine, alet teçhizatların,  dışarıdan fason işçilik ile alınmayacak nitelikte olması gerekmektedir. Şöyle ki, 0,01 hassasiyetinde bir parça işlemesi için proje önerisinde CNC talep edilemez. Zira bu hizmet dışarıdan tedarik edilebilir. Fakat proje çıktısının 0,00001 hassasiyetinde işlenmesi için bir CNC tezgaha ihtiyacı var ise ki (bu durum hakemler tarafından mutlaka kontrol edilir) bu durumda, TÜBİTAK kurumu tarafından eğer tasarımı bizden olursa, şüphesiz ki, daha büyük avantajla karşılanabilir.

3) Talep edilen alet-teçhizat mutlaka pilot ölçekte üretim gerçekleştirmek için  olmalıdır. Örneğin kimyasal bir formulasyon çalışması için, ihtiyaç olunan mikser kapasite 10 lt geçmez. Proje önerisi için 1.000 lt’lik bir mikser talebi olursa, bu durumda ilgili talep kapsam dışına alınır.

4) Pilot Tesis proje önerileri, mutlaka ölçeklenebilir olmalıdır. Yani, proje önerisinin gerçekleşmesi için 1 birim üzerinden hazırlanarak gerçekleştirilirken hazırlanması ve ancak başarılı olması durumunda, endüstriyel boyutta (10,20,100 birim) gerçekleştirileceği özellikle belirtilmelidir.

5) Bu tür bir pilot tesisin Ar-Ge proje bütçesinin yaklaşık % 90’nı mikro ölçekli  yeni üretim yöntemi için parkur halinde birçok makine ve teçhizattan oluşur.

PİLOT TESİS AR-GE PROJESİNDE  SEÇENEKLER

1) Pilot tesis Ar-Ge’si yapacak firma, kendi makine yapma gücüne bağlı olarak, proje çalışmasını kendisi yaparak, TÜBİTAK’a bireysel  başvuruda bulunur. Başka bir deyişle ya makineyi  kendisi yapar ya da tasarımını  kendisi yaparak, oluşturacağı imalat çizimine  göre üniteleri firma dışında yaptırır.

2) Tasarımını başkasına ihale etmeden bazı makinelerin imalatını yerli sanayiye yaptırmak için ortak – proje olarak TÜBİTAK’a başvurabilir. TÜBİTAK ortak projelere sıcak bakmaktadır.

3) Eğer pilot tesis Ar-Ge ve imalatında AB ülkelerindeki firmalarla ortak proje yapmak istiyorsa, karşısında iki seçenek bulunmaktadır. Birinci seçenek; prosedürü basit, en az bir yabancı firma ile EUREKA kapsamında ortak proje yapmaktır.

4) AB üyesi ülke firmalarıyla pilot tesis Ar-Ge’sinin ortak yapılmasında diğer bir yol, AB  H2020 Araştırma ve Yenilik Çerçeve programı kapsamında ortalama 5 ayrı firma ile konsorsiyum oluşturarak, teknoloji transferi yapmaktır.

SONUÇ

Ülkemizdeki Ar-Ge ve yenilikçi faaliyetler için TÜBİTAK’a ve AB’ye verilen projeler neredeyse tamamına yakını prototip Ar-Ge’si şeklindeki mevcut ürün ve üretim tesisinin iyileştirilmesine yöneliktir. Oysa gerek katma değeri yüksek ürünler üretip ihracat yapımızın nitelik değiştirmesi gerekse teknolojik ilerleme  ve deneyim kazanmak  için ülkemiz firmalarının daha fazla  pilot tesis Ar-Ge’sine yönelmeleri ve bu  yönde hepimizin  Ar-Ge algımızın  genişletilerek iyileştirilmesi  büyük önem taşımaktadır