PATENTLİ YA DA FAYDALI MODELE % 50 VERGİ İSTİSNASI İÇİN MALİYE BAKANLIĞI’NDAN DEĞERLEME RAPORU ALMAKSIZIN YMM SORUMLULUĞUNDA DOĞRUDAN BAŞLAYABİLİRSİNİZ, TALEPLERİNİZİ BEKLİYORUZ.

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

27.08.2016

 

GİRİŞ

Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen 5/B maddesi ile imalat ile yazılım firmalarının Türkiye’de gerçekleştirecekleri Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine Türk Patent Enstitüsü(TPE)’den incelemeli patent ya da olumlu araştırma raporlu faydalı model alınması halinde 1/1/2015 tarihinden itibaren, bu faaliyetlerden elde edecekleri kazançların % 50’sinin Kurumlar vergisinden istisna uygulanmasına yönelik tebliğ değişikliği 21 Nisan 2015 tarihinde yapılarak yürürlüğe girmiştir.

(http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspxhome=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150421.htm&main=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150421.htm).

Aşağıda bu tebliğdeki bilgilere göre ilgili istisnanın uygulanmasına ilişkin bilgiler verilmeye çalışılmaktadır. Ayrıca 9 Ağustos 2016 tarihinde kanunla yapılan değişiklikle Maliye Bakanlığı’ndan değerleme raporu alınmasının kaldırılmasına ilişkin analizlerimizi de bulacaksınız.

 

AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ İLE PATENT/FAYDALI MODEL ÇALIŞMALARI ARASINDAKİ BENZERLİK VE FARKLILIKLAR

Ar-Ge Projesi çalışması ile patent/faydalı model çalışması arasındaki  benzerlik ile farklılıkların ortaya konulmasında bize göre Teknoloji Olgunluk Seviyelerini (TRL-Technology readiness levels) tablosu faydalı bir araç olarak değerlendirmekteyiz:

– TRL 1 –  temel teorik prensiplerin gözlenmesi,

– TRL 2 –  teknoloji kavram geliştirme ve neden-sonuç ilişkilerinin formüle edilmesi,

– TRL 3 –  teknoloji kavram geliştirme ve ilişkilerinin analitik ve deneysel kanıtlanması,

– TRL 4 – Laboratuvar ortamında teknolojinin doğrulanması,

– TRL 5 –Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda doğrulanması,

– TRL 6 – Prototip ürünün çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

– TRL 7 –Prototip ürünün gerçek çalışma ortamında performans gösterimi,

– TRL 8 – Prototip ürünün tamamlanması ve fiziksel testlerle standartlara olan uygunluğunun kalifiye edilmesi,

– TRL 9 –Prototip ürünün gerçek ortamda geçerliliğinin kanıtlanması.

 

Bazı Kavramlar:

Buluş ile yenilik arasındaki farka örnek; Alzheimer hastaları için geliştirilen ıslanınca renk değiştirip, kuruyunca eski rengine dönen bir diş fırçası buluş mudur? yoksa  yenilik midir?

Diş fırçasında yapılan farklılık, renk değiştiren boya kullanılmasıdır. Eğer sağlığa zarar vermeyen mevcut bir boyayı alıp diş fırçasında kullanır isek, bu bir yeniliktir. Eğer halen mevcut teknolojide sağlığa zarar veren bir boya var bunun üzerinde çalışarak, sağlığa zarar vermeyen bir boya yapabiliyor ve diş fırçasında kullanabiliyor isek bu bir buluştur.

 

Gerek Ar-Ge çalışmalarında gerek patent çalışmalarında sistematik yaklaşım TRL seviyeleri ile yapılır. Ar-Ge çalışmalarında birinci seviyeden yani literatür taramadan başlıyoruz. Örneğin nanolu iz bırakmayan endüstriyel veya evsel mutfak eşyalarının Ar-Ge projesinde TRL1 den nano ile teorik temel araştırmaya yönelik çalışmaları gözden geçiriyoruz. Daha sonra genel anlamda cam üzerine nano teknolojinin nasıl uygulandığının araştırılması (uygulamalı araştırma) yapılarak mutfak eşyalarında kullanılan cam dikkate alınarak (cam kalınlığı, koyu ve yansıtıcı özellikler vb) bu özellikteki camlarda nasıl uygulanacağının araştırması yapılıyor. Özellikle fırın gibi mutfak eşyalarında çok silinen camlarda cam üzerine uygulanan nano malzemenin camın saydamlığını bozmadan ve çok silinmelerde malzemenin yüzeyden uzaklaşma probleminin çözülmesi için (deneysel geliştirme) çalışmalar yapılıyor. Bu üçlü çalışma, Ar-Ge projeleri için Frascati Kılavuzu’nda ön görülen Ar-Ge çalışmalarının basamaklarıdır.

Ar-Ge çalışmalarımızın patent/faydalı model çalışmaları ile olan yakın ilişkisi nedeni ile patent/faydalı model çalışmasında, mevcut patent çalışmalarının araştırılması, uygulamalı araştırma veya deneysel geliştirmeden başladığı, temel araştırmaların ihmal edildiğini gözlemliyoruz.

Bize göre literatür ve makale araştırması yapılmadan hazırlanan patent dosyalarının eksik kalacağı, hatta iyi bir literatür tarama ile kamuya dahil olmuş makale vb çalışmalardaki bilgiler ile patentlerin iptal edilme riskinin bulunduğu görülmektedir.

 

Patent çalışmalarında üç önemli unsur olarak buluş, yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik dikkate alınmaktadır.

Ar-Ge proje çalışmalarında özellikle Frascati ve Oslo kılavuzlarına göre yenilik sorgulanmakta, yeniliğin bir buluş içerip içermediği değil de yeniliğin firma, sektör, ülke ve dünya düzeyinde olduğunun belirtilmesi istenmektedir (böyle bir yenilik buluşu içerebilir).

Patent çalışmalarında buluş araştırmasından sonra mevcut teknolojiye göre yenilikçi unsurlar, mukayese edilerek analiz ediliyor. Patent başvurularında örneğin Türkiye’de yetkili Kamu Kurumu olan Türk Patent Enstitüsü’ne (TPE) başvuruda, tasarım çizimleri forma ekleniyor. Ar-Ge proje çalışmalarında da teknoloji geliştirme çalışmalarının yapılması kritik ana unsurdur. Bu unsuru, firma dışarıya ihale edemez. Patent çalışmalarında üçüncü unsur olan yeniliğin sanayiye uygulanabilirliğini, prototipini yapmadan konusunda uzman bir kişinin kolayca uygulanabileceğini öngörmesi yeterli oluyor. Oysa Ar-Ge proje çalışmalarında gerek bileşenler, gerekse ürün veya sistem bazında hem çalışma ortamına benzetilmiş  ortamda hem de gerçek ortamda (TRL seviyeleri 5-6-7) demosu yapılmaktadır. TRL 8. seviyede fiili testler yapılmakta ve TRL 9 da gerçek seri imalat şartlarının sağlanması (ticarileşmesi) zorunluluktur.

 

Faydalı modelde buluş faktörü dikkate alınmamakta ve yukarıdaki fırça örneğinde görüldüğü gibi sadece var olanların yeni bir bileşimi sonucu oluşan yenilik ile bunun sanayiye uygulanabilirliği sorgulanmaktadır.

 

İSTİSNANIN KAPSAMI

Madde 5.14.1’de istisnanın kapsamı açıklanmıştır:” Kurumlar vergisi mükellefleri tarafından Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşların;

– Kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratların,

– Devri veya satışı neticesinde elde edilen kazançların,

– Türkiye’de seri üretime tabi tutularak pazarlanmaları halinde elde edilen kazançların,

– Türkiye’de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmının %50’si maddede belirtilen şartların yerine getirilmesi halinde, 1/1/2015 tarihinden itibaren kurumlar vergisinden müstesnadır.”.

 

Burada görüldüğü gibi, patent/faydalı modelin kiralanması veya devir/ satışı söz konusu olmakta ya da belge sahibi firma ürün yeniliği için almışsa seri üretime geçerek kullanmakta, süreç yeniliği için belge almışsa maliyet düşüşü/verimlilik artışı için üretim hattında buluş ve yeniliğini kullanmaktadır. Bizim aşağıdaki açıklamalarımız yaptığımız Ar-Ge danışmanlık hizmetlerinden dolayı buluş ve yeniliğin firmanın bizzat kendi üretiminde kullanması ile sınırlı kalacaktır.

 

İSTİSNADAN YARARLANMA ŞARTLARI

İlgili maddeler:

5.14.3.1.  Buluşlara ilişkin araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin Türkiye’de gerçekleştirilmesi

Patentli veya faydalı model belgeli buluşlardan elde edilen kazanç ve iratların bu istisnaya konu edilebilmesi için söz konusu buluşlara ilişkin araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin Türkiye’de gerçekleştirilmiş olması esastır.

Dolayısıyla, yurt dışında gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşlar için Türkiye’de TPE tarafından tescil edilmiş patent veya faydalı model belgesi alınmış olsa dahi istisna uygulamasından yararlanılamayacaktır.

5.14.3.2. İncelemeli sistemle patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması

İstisna uygulamasına konu buluşun, 24/6/1995 tarihli ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamında patent veya faydalı model belgesi verilerek koruma altına alınan buluşlar arasında olması ve buluşa ilişkin incelemeli sistemle patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması şarttır.

Dolayısıyla, istisna uygulamasına konu edilecek buluşlar için TPE tarafından tescil edilmiş incelemeli sistemle patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması gerekmektedir.

 

Yorumumuz: Burada ifade edildiği gibi söz konusu belgeler kapsamındaki Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin Türkiye’de gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bize göre Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin gerçekleştirildiğine dair en uygun kanıt, TÜBİTAK ya da KOSGEB’den Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin tamamlandığına dair bir yazı alınmasıdır. Bu bakımdan bu kurumlara proje verirken aynı zamanda patent/faydalı model başvurusu yapılmalıdır. Bu başvurunun yapıldığına dair tarih ve numaranın proje önerisinde de belirtilmesi, olumlu bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir. Bu konuda 5.14.5.6. maddede şöyle denilmektedir:” mükelleflerin, araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerine ilişkin harcamalarının bu Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında veya 5746 sayılı Kanunun 3. üncü maddesi kapsamında Ar-Ge indirimine konu edilmiş olması, bu faaliyetleri sonucu ortaya çıkan buluşlarından sağlanan kazançlar nedeniyle Kanunun 5/B maddesinde düzenlenen istisna uygulamasından yararlanmalarına engel teşkil etmeyecektir.”.

 

İSTİSNANIN UYGULANMASI

-6728 sayılı kanunun 57 inci maddesiyle değişen fıkra; Yürürlük 09.08.2016) ile Maliye Bakanlığından Değerlendirme Belgesi uygulaması kalkmıştır. Mükellefler YMM sorumluluğunda koruma süresince bu istisnadan doğrudan yararlanabilecektir. Böylece bürokrasi azalmakta, işlemler hızlanmaktadır.

 

-57/3 fıkrası ile :” İstisna uygulamasına patent veya faydalı model belgesinin verildiği tarihten itibaren başlanır ve ilgili patent veya faydalı model belgesi için sağlanan koruma süresi aşılmamak kaydıyla bu istisnadan yararlanılabilir. Buluşun üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların, patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmı, ayrıştırılmak suretiyle transfer fiyatlandırması esaslarına göre tespit edilir.”

 

Yorum: Patent konusu komple bir ürün ise üründen elde edilen karın % 50’si, bir bütün değil örneğin bir makinenin bir parçası için patent ya da faydalı model alınmış ise kardan bu kısma isabet eden kısma kar ne kadar olursa olsun koruma süresi boyunca kazanç istisnası uygulanır.

 

-Madde 5.14.5.1.  de “1/1/2015 tarihinden önce alınan ve koruma süresi henüz dolmamış olan patent veya faydalı model belgelerine ilişkin buluşlardan 1/1/2015 tarihinden itibaren kalan koruma süresince elde edilen kazanç ve iratlar için istisnadan yararlanılabilecektir”. Bu durumda 14Mayıs tarihinde verilecek 2015 1. Dönem geçici vergi beyannamesinde bu istisnadan yararlanmak mümkün..

 

-Belgenin ürün yeniliği için alınmış olması ve seri üretime geçilerek satılması halinde, muhasebede ayrıştırılarak bu ürünün satışından örneğin 2015 Ocak-Mart döneminde 100.000 TL kazanç elde ettiğimizi düşünürsek,100.000×0.50= 50.000 TL istisnadan yararlanılacak tutar olup,100.000×0.20= 20.000 TL geçici vergi ödemesi yerine 50.000×0.20= 10.000 TL vergi ödeyecektir.

 

-Patent/faydalı model ve yenilik üretim hattındaki bir makine, otomasyon, montaj hattı vb. süreçle ilgili ise ve bu alet-teçhizat proseste kullanılarak örneğin 50.000 TL maliyet düşüşü ya da verim artışı sağlanmış ise istisna tutarı 50.000×0,50= 25.000 TL olacak ve diğer 25.000 TL’nin 25.000×0,20= 5.000 TL vergisini ödeyecektir.

 

YMM RAPORU GEREKLİLİĞİ

İlgili madde aynen şöyledir:

5.14.5.5. Yeminli mali müşavirlerin sorumluluğu

2/1/1990 tarihli ve 20390 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları ve Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hükümleri uyarınca “Sınai mülkiyet haklarında istisna” ile ilgili işlemler yeminli mali müşavirlerin tasdik edeceği konular kapsamına alınmıştır.

Sınai mülkiyet haklarından elde edilen kazanç ve iratlara ilişkin istisnadan yararlanan kurumlar vergisi mükelleflerinin, kurumlar vergisi beyannamelerinde yararlanılan istisna tutarının doğru hesaplandığına ve uygulandığına ilişkin YMM tasdik raporunu ilgili mevzuatta belirtilen süre içinde kurumlar vergisi yönünden bağlı bulundukları vergi dairesine vermeleri gerekmektedir. Vergi müfettişlerince düzenlenecek değerleme raporlarının vergi dairesine, YMM tasdik raporlarının verilmesi gereken ay içinde veya daha sonra gelmesi halinde de mükellefler bu istisnadan yararlanabileceklerdir. Bu durumda, değerleme raporunun ilgili vergi dairesi kayıtlarına girdiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde YMM tasdik raporunun ibraz edilmesi gerekecektir. Söz konusu raporun bu süreler içinde verilememesi halinde ise sınai mülkiyet haklarından elde edilen kazanç ve iratlara ilişkin istisnadan yararlanılamayacağı tabiidir.

Sınai mülkiyet haklarından elde edilen kazanç ve iratlara ilişkin hususlara tam tasdik raporunda yer verilmiş olması durumunda, bu istisnadan yararlanılması nedeniyle ayrıca tasdik raporu düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

YMM tasdik raporunda en az aşağıdaki bilgilerin bulunması gerekmektedir:

  • Tasdik raporuna eklenecek olan ve ön değerleme raporunda belirtilen patentli veya faydalı model belgeli buluşun araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri, sonuçları ile uygulanma durumuna ilişkin mükelleften alınan bilgiler(bizce burada örneğin TÜBİTAK –TEYDEB’e verilen dönem raporları kapsamında teknik ve mali rapor ile AGY 500 Ymm raporu gerekli bilgiyi fazlasıyla verecektir).
  • Buluşun araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin sürecine ilişkin olarak mükelleften alınan bilgiler (bu faaliyetlerin nerede yapıldığı, nitelikleri, hacmi, teknik donanımı ve varsa kullanılan diğer laboratuarlar vb.),
  • İstisnaya konu olan kazanç ve iratların dökümü,
  • Buluşa ilişkin olarak patent veya faydalı model belgesi alınmasına kadar geçen dönem içinde yapılan harcamalar,
  • Dışarıdan alınan danışmanlık, ekspertiz ve benzeri hizmetlere ilişkin bilgiler (hizmet alınan kişi/kurum adı, vergi kimlik numarası, fatura tarih ve numarası, tutarı ve KDV’si),
  • Maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında istisnadan yararlanılıyor ise patentli buluşun üretim sürecinde kullanıldığına dair TPE tarafından Sicile kaydedilen belgenin bir örneği,
  • Geçici vergi dönemleri itibarıyla uygulanan istisna tutarları,
  • İstisna tutarının hesaplanması ve hesaplamaya ilişkin açıklamalar.

 

SONUÇ

Yukarıdaki uygulama ile TÜBİTAK ya da KOSGEB’e Ar-Ge ve yenilik projesi vererek, onaylanması, hibe alınması, SGK, Muhtasar ve %100 Ar-Ge indiriminden yararlanılması yanında, projenin tamamlanmasından sonra prototipin seri üretime geçişi ile elde edilecek kazançlara Maliye Bakanlığından değerleme raporu almaksızın YMM sorumluluğunda  % 50 vergi istisnası getirilmesi bizce çok büyük avantajdır. Firmalarımız bizce bu işin farkındalığını yaşamalıdır.