PİYASADAKİ ÇÖZÜM DENEMELERİMİZE GÖRE KOBİLERİN ÖNCE TASARIM MERKEZİ KURARAK DAHA SONRA TÜBİTAK, KOSGEB, TASARIM DEPARTMANI, TEKNOYATIRIM, TEKNOPAZAR, 5.BÖLGE TEŞVİK BELGESİ PROGRAMLARINA BAŞVURARAK DAHA REKABETÇİ OLDUKLARINI GÖZLEMLİYORUZ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

12.04.2017

 

 

 

GİRİŞ

Dönemimiz Ar-Ge, Tasarım ve inovasyon dönemi olup, rutin üretimden uzak personelin fiziksel, zihinsel, ruhsal ve kalbi boyutlarıyla sürekli bir arada olabileceği bir yapıya kavuşması KOBİLER için büyük önem arzediyor. Bize göre böyle bir yapılanma 10 Ağustos 2016 tarihinde uygulamaya giren Tasarım Merkezi ile sağlanabilmektedir. Diğer Ar-Ge programlarına başvurularda değişik departmanlardan seçilen personel yapısı, destek süresi ile sınırlı kalmakta, proje süresi bitince dağılarak geçici bir karakter taşımaktadır (Örneğin TÜBİTAK-TEYDEB projeleri gibi).

Ancak Tasarım Merkezlerinin kurulmasıyla hem firmanın tasarım gücü süreklilik kazanmakta hem de bu yapılanma ile diğer teşviklere daha çok motive olunmaktadır. Bu açıdan mühendis ve teknisyen personel sayısı 10-20 civarında olup, daha çok müşteri markalarına üretim yapan KOBİLER için ilkin bir tasarım merkezi kurmak daha uygun düşüyor. 11 Nisan 2017 itibariyle Ar-Ge Merkezi belgesi verilen firma sayısı 436’ya ulaşırken, Tasarım Merkezi belgesi alan firma sayısı 30’dur. Bu bağlamda üretim firmalarının çoğunluğunun KOBİ olduğu dikkate alınırsa, markalara çalışan ve teknik personel sayısı fazla olmayan (olsa bile çoğunluğunu izole bir lokasyonda tutmak istemeyen) KOBİLERİN kuracağı Tasarım Merkezi sayısının artırılması ülkemizin uluslararası rekabetçi bir yapıya kavuşması için yaşamsal öneme sahiptir. Bize göre 2017 sonuna kadar Tasarım Merkezi sayısı en az 1.000 olmalıdır.

 

TASARIM MERKEZİ OPTİMAL KOŞULLARI

– Tasarım Merkezi Proje Faaliyeti denilince bizce “Araştırması ya da Ar-Ge’si firma içinde ve dışında daha önceden tamamlanmış prototip ürünün, farklı müşteri gruplarının değerleri, ihtiyaçları göz önüne alınarak ürünün işlevsel özelliklerinde, malzemesinde, teknik özelliklerinde, performansında yada kullanım kolaylıklarında sınırlı ölçüde de olsa araştırma çalışması yapılıp mukayeseli yenilik sağlayarak, tasarım oluşturma ve doğrulama ile prototipini gerçekleştirme faaliyetidir”. Müşteri markalarına ağırlıklı olarak çalışan, mühendis ve teknisyen kadrosu ar-ge merkezi kurmak için yeterli olmayan büyük işletmeler ile KOBİ’ler için Tasarım Merkezi kurmak uygunluk taşıyor.

Bazı örnekler:

– Firma (ya da müşterisi) kış aylarında kullanılmak üzere kaymayı azaltıcı bir lastik hamuru formülasyonu geliştirmek için Ar-Ge projesi sonucu bir ürün elde etmiş olabilir, bu Ar-Ge projesi ile alakalı harcamalar Ar-Ge Merkezinin harcama ve gideridir. Ancak, bu aşamada firma faaliyetlerini durdurmayıp değişik müşterilere farklı lastik diş formu ile kamyon, otomobil veya motosikletlerde kullanılabilecek ürün tasarlanması yaparak piyasaya yeni ürünlerini sunmaktadır. Bu faaliyetler Tasarım Merkezinin konusu olup, ilgili harcama ve giderler de Tasarım Merkezinin kapsamına girmektedir.
– Örneğin dış cephe boya formülasyonunu Ar-Ge projesi ile geliştiren firma, ihracat müşterisinin isteği üzerine bazı katkı maddeleri katarak kir tutmayan veya yağmurda suyu akıtan boyaları, kullanıcı isteklerine göre farklı ölçülerde tasarlayarak üretebilirler.

– Örneğin otomotivde kış şartlarında sessiz ve titreşimi sönümleyen bir motor takozunu Ar-Ge projesi kapsamında geliştiren firma, farklı markalar için, ölçülerinde değişiklikler yaparak aynı formülasyon ile farklı markalara ürün tasarlayabilirler.

– Tekstil sektörü için örnek verecek olursak, Ar-Ge projesi ile kir tutmayan kumaş geliştiren firma, gömleklik veya dış giyim için farklı kalınlıklarda ürünleri müşteri isteklerine göre tasarlayabilir ve piyasaya yenilik olarak sunabilir.

 1.OPTİMAL PERSONEL SAYISI

-Bizce Tasarım Merkezinde ortalama 3-4 arası mühendis, 7-8 meslek lisesi ve meslek yüksek okulu mezunu teknisyen ile teknik kadronun %10 unu aşmayan bir destek personel (muhasebeci, satın almacı ve pazarlamacı gibi) olmak üzere 14-15 personel yeterli. Personel başına en az 10 m2 den 150 m2 ofis ve laboratuvar lokasyon olarak gerekiyor, giriş çıkışlar turnike ya da kartlı vb ile kayıt için kamera uygun.

 2.TAM ZAMAN EŞDEĞER TASARIM PERSONELİ SAYISININ HESABI

–  Tasarım merkezi için en az 10 tam zaman eşdeğer tasarım personel sayısının olması gerekiyor. Bunun hesabı için, Tasarım merkezi bünyesinde bulunduran işletmenin Üçer aylık geçici vergilendirme dönemleri esas alınır.

 Örnek: Tasarım merkezinde 3 aylık geçici vergi döneminde;

5 kişi 28’er gün = 140×3= 420 gün.

6 kişi 25 gün =150 x 3= 450 gün

3 kişi de 20 gün ­= 60×3= 180 gün

olmak üzere merkezde toplam 14 personel çalışıyor (günde pazartesi-cuma 9 saat yada pazartesi –cumartesi 7,5 saat, haftada 45 saat normal çalışma süresi). Aylık toplam 350 gün, 3 aylık 1.050 gün çalışılıyor, 90’a bölersek 11,66 tam zaman eş değer Tasarım personel sayısı bulunur ve sorun yoktur. Önemli olan 10’nun altına düşmemesidir. Bu sayının firma tarafından devamlı kontrol edilip ilgili belgelerin muhafaza edilerek yapılacak denetimlerde bu hususun tevsik edilmesi gerekir.

Ar-Ge Kanununun 4. Maddesine göre, Kanunda öngörülen şartları taşıdıklarına ilişkin tespitler en geç Bakanlıkça iki yıllık süreler itibarıyla yapılır.

– Örneğimize göre kısmi çalışma yapan tam zamanlı tasarım personelinin stopaj, SGK teşviki çalıştığı güne göre hesaplanır, tasarım dışındaki zamana ait ücret giderleri diğer ilgili faaliyet giderlerinde gösterilir.

– Ortalama alındığı için üç ayın herhangi bir ayında 10’nun altında kalınabilir, önemli olan 3 aylık ortalamada 10’nun altına düşmemek.

 Tam zamanlı olarak çalışanların hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 17/3/1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretler de bu teşvik kapsamında değerlendirilir. Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma sürelerine ilişkin ücretler bu teşvikten faydalanamaz. Tasarım faaliyetlerinde kısmi zamanlı olarak çalışan personelin hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 2429 sayılı Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretleri gelir vergisi stopaj teşvikinin uygulamasında dikkate alınmaz.

 

TASARIM MERKEZİ UYGULAMASINDA EDİNDİĞİMİZ BAZI TECRÜBELER

-Merkezde geçen saati güne çevirmek için, 7,5 saate bölüyoruz (haftalık çalışma 6 gün, günlük 7,5 saat, haftalık 45 saat). Örneğin merkezde geçen süre 155 saat, 155: 7,5= 20,66 yani 20 gün, geri kalan normal süre. Buna göre brüt ücret oranlanıyor.

– Bordrolar Ar-Ge ve normal ücret diye ayrı ayrı yapılıyorsa, münhasıran Ar-Ge personeli için yapıldığından Ar-Ge bordrosu damga vergisinden istisna, tek bordro yapılıyorsa bizim yorumumuz ayrıştırma yapılamayacağından damga vergisine tabi.

-Biz danışmanlar, firmalarla yaptığımız Ar-Ge ya da tasarım merkezi sözleşmeleri münhasıran Ar-Ge çalışması olduğundan (TÜBİTAK gibi) damga vergisine tabi değil. Buna karşın Ekonomi Bakanlığı Tasarım departmanı için yapılan bir sözleşme 5746’ya tabi olmadığından damga vergisine tabi.

 

3.MERKEZ DIŞINDA GEÇİRİLEN SÜRELER

– Merkez dışında aşağıdaki konularda geçirilen süreler, görevli tasarımcı ya da teknisyen tarafından projelerle ilişkilendirilip merkez müdürüne iletilmesi ve oradan her ayın sonunda toplu halde Sanayi Bakanlığına mail ile gönderilip, onay alınması halinde vergisel teşviklerden yararlanılması mümkündür.

a) Laboratuvar, analiz, test ve deney çalışmaları.

b) Diğer Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde yapılan çalışmalar.

c) Saha araştırması.

ç) Prototip geliştirmeye yönelik faaliyetler.

d) Projelerde görev alan personel ile sınırlı olmak kaydıyla bilimsel içerikteki etkinlikler.

 

4.FİRMANIN OLASI KAZANCI

-Deneyimlerimize göre başvuruda iki yıllık ruhsat süresi için 10’nun altına düşmeyen tasarım projeleri için yıllık toplam harcama ve gider toplamı 1-1,5 milyon TL civarında olabileceğini deneyimliyoruz. Bundan;

– 1 milyon X %20 vergi oranı ile ortalama 200 bin vergi avantajı,

– 14 – 15 personele ait SGK işveren prim payının yarısı ile (yani genelde %7,75) ve stopaj istisnası desteği (teknisyen ve mühendisler için %80, yüksek lisansı bitirenler için %90, doktoralı için %95) yıllık toplam 150 bin TL,

– Projesi biten 1 milyon Ar-Ge harcamasının aktifleştirilerek 5 yılda amortisman yoluyla itfası ile yıllık yaklaşık 40-50 bin TL vergi avantajı

– Böylece toplam firmaya yıllık 400 bin TL ya da aylık 30 bin TL civarında menfaat sağlanmaktadır. Bu bağlamda merkez kurarak sadece vergisel teşviklerden yararlanılmaktadır.

– Hibeler için TÜBİTAK ve KOSGEB’e başvurulmalıdır.

-Tasarım projeleri içinde yenilikçi ürün grubu oluşturulup ihracat yapılması öngörülüyorsa, bizce tasarım merkezi personeli içindeki mühendislerin içinden ve dışından münhasıran tasarım faaliyeti ile uğraşanlar ile ilgili olarak ayrıca Ekonomi Bakanlığına izole edilmemiş Tasarım Departmanı programına başvurularak aşağıdaki hibelerden yararlanılmalıdır:

a) İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları (merkez personeli için net maaşın) toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları,

b) Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

c) Seyahat giderlerinde uçak bileti için toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında %50 oranında 3 yıl için en fazla  toplam 1.400.000 ABD Doları desteklenir.

 

5.SİPARİŞE DAYALI TASARIM PROJESİ

-Tasarım merkezi başvuru formatında tanımlanan projelerden biri, fikri mülkiyet hakkı müşteriye ait olarak sipariş üzerine tasarım projesi olmalı. Bu şekilde sipariş öncesi numune çalışma masraf ve giderleri fatura edilip yurt içi müşteri olması durumunda fatura bedelinin %50:50 oranında, yurt dışı olması durumunda faturanın tamamı %100’ü Ar-Ge indirimi olarak vergi matrahından düşülüyor. Böylece merkez, sadece kendi ihtiyacı için değil aynı zamanda piyasaya da çalışan kar merkezi haline dönüşerek ekonomiye ve topluma önemli teknolojik katkı sağlıyor.

 

6.TEMEL BİLİMLER MEZUNU

– Kimya, fizik, matematik ve biyoloji temel bilimler fen fakültelerinden mezun bizce 2 personel belge alındıktan sonra merkezde istihdam edilerek, 2 yıl boyunca asgari ücrete karşılık gelen kısmını Bakanlık karşılıyor. Böylece örneğin aşağıda da gösterilen performans kriterlerinden birinde en az %20 artış sağlanarak, bir önceki yıla göre arttırılan tasarım harcamalarının yarısı da %100 Ar-Ge indirimi olarak vergi matrahından düşülüyor.

performans kriterleri

Kaynak: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın “Ar-Ge Reform Paketi ve İkincil Mevzuatı” (http://btgm.sanayi.gov.tr/userfiles/file/arge%20reform%20paketi/5746%20Say%C4%B1l%C4%B1%20Kanun%20ve%20Uygulama%20Y%C3%B6netmeli%C4%9Fi%20Sunumu%20.pdf

– Döner sermaye kesintisinin kalkması nedeniyle merkezde kısmi zamanlı üniversite hocasının istihdamına gidilerek, üniversite-sanayi iş birliğine önem veriliyor.

 

TASARIM MERKEZİ KURULUMUNDAN DİĞER TEŞVİKLERE GEÇİŞ

Tasarım merkezi kurularak sadece vergisel teşviklerden yararlanılmaktadır, ancak yeni ürün prototip yapma ve seri üretime geçerek ticarileşme için özellikle hibesel teşviklere ihtiyaç var. Şu andaki duruma göre Tasarım ya da Ar-Ge Merkezinin başlangıç noktası oluşturduğu rekabetçi büyüme modelinde potansiyel destek programlarının dökümü ekteki tabloda yer almaktadır (TASARIM – AR-GE MERKEZİNİN BAŞLANGIÇ NOKTASI).

Bu tabloya göre Tasarım Merkezi kurulduktan sonra yararlanılabilecek başlıca güncel programlar bizce şöyle sıralanabilir;

 

EKONOMİ BAKANLIĞI TASARIM DEPARTMANI

-Tasarım projeleri içinde yenilikçi ürün grubu oluşturulup ihracat yapılması öngörülüyorsa, bizce tasarım merkezi personeli içindeki mühendislerin içinden ve dışından münhasıran tasarım faaliyeti ile uğraşanlar ile ilgili olarak ayrıca Ekonomi Bakanlığına izole edilmemiş Tasarım Departmanı programına başvurularak aşağıdaki hibelerden yararlanılmalıdır:

a) İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları (merkez personeli için net maaşın) toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları,

b) Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

c) Seyahat giderlerinde uçak bileti için toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

 

TÜBİTAK-TEYDEB

Umarız Nisan sonuna doğru TÜBİTAK-TEYDEB destekleri işlemeye başlar.

– PROJE ÇIKTISI İNOVATİF ÜRÜNÜN MALİYETİ 100.000 TL’NİN ÜZERİNDE İSE

Bu koşulda firma, ihtiyacı varsa program ve bilgisayar talebi ile birlikte ürün yeniliği içeren örneğin bir makinenin tasarımı, prototip imalatı ve testi için Ar-Ge projesini  1507 destek programına KOBİ ise 500.000 TL’ye kadar üst limitli 3  tekli proje(ya da ortaklı projelerde 2 ortaklı,3 tekli olmak üzere 5 proje)hakkını TÜBİTAK-TEYDEB’e vererek proje maliyetinin %75’ine kadar hibe alabilmekte, ayrıca proje onayından sonraki dönemde projede görev alan personeller için projedeki süresine yani adam /ay oranına göre %80 stopaj desteği, SGK işveren payının yarısının istisna edilmesi ile kurum vergi matrahından indirilmek üzere % 100 Ar-Ge indirimi sağlamaktadır.

– PROJE ÇIKTISININ MALİYETİ DÜŞÜK İSE

Ürün yeniliği örneğin pvc kapı sisteminde bir parça, vida, otomotivde bir aparat, mobilyada bir yay gibi fiyatı sözgelimi 2-3 bin TL’nin altında bir çıktı ise, bu durumda ürün yeniliği bütçesi çok düşük kalmakta olup, ürün yeniliği için proseste özel bir makine, otomasyon, ekipmana ihtiyacı olup, bu makinenin tasarımını yapacak mühendis kadrosu ve çekirdek teknolojik yeteneği mevcut ise, firma süreç yeniliği maliyetini projeye dahil edebilir. Bu durumda verilecek proje ürün+süreç yeniliği projesi olur. Firma mevcut mühendis kadrosu ve teknolojik alt yapısı ile özel makinenin tasarımını ve prototip imalatını kendi firma bünyesinde yapabileceği gibi alternatif bir seçenek olarak makinenin araştırmasını ve tasarımını bizzat içselleştirerek kendisi yaparak imalat çizimine göre parça imalatlarını hizmet alarak firma dışındaki yerli firma/firmalara yaptırabilir.

 3.HER AN YÜRÜYEN 3 ADET TÜBİTAK-TEYDEB 1507-1501 DESTEK PROGRAMININ OLMASININ ÇOK FAYDALI ETKİSİ (HAZİRAN AYINA KADAR EN AZ 3 PROJE)

TÜBİTAK’a her ay birer Ar-Ge projesi verilerek kısa vadede her an yürüyen 3 Ar-Ge projesi olması halinde (her bir projede personel kısmi kullanım 1/3 yani adam ay oranı 0.33 olursa, toplam adam ay oranı (1) olur) şu avantajları elde edebilirler:

– KOBİ 1507 TÜBİTAK-TEYDEB programında projede görev alan teknik personelin maaşının %75’ine kadar hibe alınabilmektedir.

– Proje üst limitinin olmadığı 1501 TÜBİTAK Sanayi projelerinde örneğin malzemelere %40 destek oranı uygulanır iken, orta ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde %75, mikro ve küçük ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde ise %90 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar-Ge faaliyetinde doktoralı araştırmacı istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü destek kapsamına alınır.

 10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi  biri   bir milyon TL´yi aşmayan çok küçük işletmeler mikro işletme, 50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  sekiz milyon TL´yi aşmayan işletmeler küçük işletme, 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  40 milyon TL´yi aşmayan işletmeler de orta büyüklükteki işletme olarak tanımlanır.

Projede çalışan personelin ilgili destek programının Uygulama Esaslarında eğitim durumu ve çalışma süresine göre belirlenen azami brüt asgari ücret katları:

– Lise mezunu ve altı personel için üç (3),

– Ön lisans mezunu için dört (4),

– Lisans veya yüksek lisans mezunu için, lisans mezuniyet tarihi ve proje başvuru tarihi arasında geçen süre;

– 48 aydan az ise altı (6),

– 48 ay ve üstünde ise on (10),

– Proje konusu uzmanlık alanlarından herhangi birisinde doktora derecesine sahip personel için ise oniki (12) kat.

– KOBİ statüsüne sahip firma TÜBİTAK’a her proje verilişinde fikir sahiplerine, 7.500,00.-TL ödül verilebilmektedir.  Her şeyden önce Proje veren firmanın KOBİ statüsünde olması gerekli olup, 1507 KOBİ Ar-Ge ve 1501 Sanayi Ar-Ge proje vermesi gerekiyor. 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı uygulama esaslarının 10/4 maddesi ile 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı uygulama esaslarının 10/2 maddesinde, proje ekibinde yer alan ancak şirket ortağı ya da yönetim kurulu üyesi olmayan ve proje süresince firmada çalışmış olması koşuluyla proje ekibinde yer alan fikir sahibi araştırmacıya teşvik ödülü verilebileceği, birden fazla fikir sahibi araştırmacı olması halinde bu ödülün paylaşılabileceği belirtilmektedir

– Ar-Ge merkezi kuramayan ya da Teknokente gidemeyen KOBİ firmalarının bizim hesaplamalarımıza göre aynı anda TÜBİTAK’ta yürüyen 3 adet Ar-Ge projeleri mevcut ise, personel ve diğer harcama ve giderleri için alacakları hibeler yanında mali teşviklerden de aynı şekilde istifade edebilmeleri söz konusudur.

 

4.TÜBİTAK-TEYDEB 1501 DESTEK PROGRAMINDA HİBE ORANINI ARTIRMANIN YÖNTEMLERİ

KOBİ’lerin %75 hibe oranlı 3 tekli ya da 3 tekli 2 ortak proje toplam 5 projeden sonra proje maliyetinin üst limiti olmayan ancak hibe oranı %40’a düşen 1501 sanayi Ar-Ge projelerinin bu oranını maksimum %60’a çıkarabilmek için aşağıdaki unsurlardan yararlanabilirler:

a) Kuruluşun, bir önceki yıla veya bir önceki hesap dönemine ait Ayrıntılı Bilançosunda aktifleştirilen net Araştırma ve Geliştirme Giderleri (Ar‐Ge Giderleri) ile Ayrıntılı Gelir Tablosundaki gerçekleşen Araştırma ve Geliştirme (Ar‐Ge Giderleri) toplamının aynı hesap dönemindeki toplam net satış hasılatına oranına göre, ilgili dönemdeki harcama ve giderlere uygulanan temel destek oranı, aşağıda gösterilen oranlarda artırılır. (Ar‐Ge Gideri / Toplam Net Satış Hasılatı ile uygulanacak artış oranı)

 ‐ Sıfırdan büyük ve %1’den küçük ise %12,5 artış oranı (yani %40’ın %12,5 u olarak sonuçta %5 ek oran ile)

‐ %1’e eşit veya büyük ve %2’den küçük ise %18,75 artış oranı (yani %7,5 ek oran ile),

‐ %2’ye eşit veya daha büyük ise %25 artış oranı (yani %10 ek oran ile).

 Not: Bizim deneyimlerimize göre, firmalar bu kriterde genelde %5 ek destekten yararlanıyorlar. Örneğin harcama toplamı bir milyon TL ise, ek ellibin TL destek alıyor.

b) Ortak başvurulan ve yürütülen projeler için her bir kuruluşun temel destek oranı %25 oranında arttırılır, diğer bir deyişle temel destek oranı olan % 40’a 10 puan ilave edilir. Ancak bu oran projenin son döneminde ortaklığın proje sonuna kadar sürdürülmesi halinde, tüm dönemlerin desteklemeye esas harcama tutarları toplamına uygulanır.

c)1501 Sanayi AR‐GE projelerinde Personel harcamaları, büyük işletmelerin projelerinde %60, orta ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde %75, mikro ve küçük ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde ise %90 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar‐Ge faaliyetinde doktoralı araştırması istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü destek kapsamına alınır.

d) Kuruluşun belirli bir proje bazında Türkiye’deki bir üniversiteden, kamu araştırma merkez ve enstitülerinden veya üniversitelerdeki öğretim elemanlarından üniversite elemanlarından üniversite döner sermayesi üzerinden veya Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yerleşik şirketler üzerinden projedeki Ar‐Ge çalışması ile ilişkili danışmanlık, test, deney, analiz vb. hizmet alımları için sağlanan destek oranı %100 oranında arttırılır, bir başka deyişle KDV’siz fatura bedelinin % 80’i destek kapsamına alınır.

e) Öncelikli alanlardaki projeler için sağlanan temel destek oranı %25 oranında arttırılır, bir başka deyişle temel destek oranına %10 ilaveyapılır. Öncelikli alanlar “enformatik, esnek üretim/esnek otomasyon, uzay ve havacılık teknolojileri, gen mühendisliği/biyoteknoloji, ileri malzeme teknolojileri, çevreye duyarlı teknolojiler “olarak belirlenmiştir. Burada dikkat edilecek husus, dolaylı olarak öncelikli alana girdiği düşünülen projeler için bu değerlendirmenin söz konusu olmayıp, ilişkinin doğrudan olması gerektiğidir.

KOSGEB AR-GE VE İNOVASYON

KOSGEB’in bu programındaki iyileştirmeler ile geri ödemesiz “Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve Hizmet Alımı Giderleri Desteği” nin 100.000 TL’den 150.000TL’ye, personel giderlerinin 100.000 TL’den 150.000 TL’ye çıkartılması bu programın avantajını TÜBİTAK desteklerine yaklaştırmaktadır. Ayrıca bu program kapsamında gerekli olabilecek patent alınması, test analiz belgelendirme bedeli, yurtiçi/yurtdışı fuarlara bireysel katılınması gibi giderlere verilen 100.000 TL’lik geri ödemesiz destekler de öne çıkmaktadır. Böylece toplam hibeli destek 400.000 TL’ye yaklaşabilmektedir (TÜBİTAK 1507’de hibe üst limiti 500.000×0,75= 375.000TL). Bu açıdan TÜBİTAK yanında mutlaka KOSGEB Ar-Ge Projesi de verilmeli.

PROJE SÜRESİ

Ar-Ge ve İnovasyon projesinin en az alt proje süresi söz konusu değildir, tecrübelerimize göre bu süre 6-7 ay uygundur. Programa göre en çok süre 24 aydır”

 

AR-GE İNOVASYON DESTEK PROGRAMI

DESTEK ÜST LİMİTİ (TL)

DESTEK ORANI (%)

Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve Hizmet Alımı Giderleri Desteği(hibe)

150.000

Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve Hizmet Alımı Giderleri Desteği (Geri Ödemeli, 2.5 yıl vadeli, 8 taksitte, faizsiz kredi)

300.000

75

Personel Gideri Desteği (hibe)

150.000

Proje Danışmanlık Desteği (hibe)

25.000

Eğitim Desteği (hibe)

10.000

Proje Geliştirme Desteği Sınai ve Fikri Mülkiyet Hakları Desteği

20.000

75

Proje Tanıtım Desteği(hibe)

5.000

Yurtdışı Kongre/Konferans/Fuar

15.000

Test, Analiz, Belgelendirme Desteği (hibe)

25.000

 

  1. Hibeli ve kredili destekleri Makine-teçhizat, donanım ve yazılımın tek kalemi için birleştirerek birlikte kullanılması söz konusu olmayıp, hibeli ve kredili desteği ayrı ayrı kalemlerde kullanmak gerekiyor.
  2. Projeye konusu satın alınacak makine ve teçhizatın; yerli malı olması durumunda, bu destek oranlarına %15 ilave edilerek destek oranı %90 olarak uygulanacaktır.
  3. Teminat mektubu sorunu olmayan firmaların örneğin 400.000 TL’lik yerli makine-teçhizat giderlerinde 400.000×0,90=360.000 TL, ancak üst limit 300.000 TL’lik 0 faizli kredi alması da büyük avantajdır.
  4. Personel giderlerinde: net ücret üzerinden aylık, üniversitelerin lisans programından bir yıl içinde mezun olabilecek durumdaki öğrencilere ve lisans mezunlarına 2.000TL, yüksek lisans mezunlarına 2.750TL ve doktora mezunlarına 3.500TL olmak üzere artırılarak değiştirilmiştir. Ön lisans mezunlarına net ücret üzerinden aylık 1.500TL, destek sağlanması da projede çalışan personel giderleri karşılığı olarak eklenmiştir.
  5. Bize göre KOBİ firması bu programla 150.000 TL’lik hibe desteği için ürün ya da ürün/süreç yeniliği yapmalı, bu yenilikleri gerçekleştirmek için de yurt içinden alacakları özellikli makineler için 300.000 TL’lik 0 faizli geri ödemeli destek almalı. 12 aydan aşağı olmayan personel desteklerinden yararlanmalı, örneğin bir makine mühendisi alarak aylık maaşının 2.000 TL’sini KOSGEB’den almalı, teknoloji fuarlarına bireysel katılarak %75 hibeli 15.000 TL desteğe niyetlenmeli, CE gibi belgelendirme desteklerine verilen 25.000 TL hibeden yararlanmalı. Yurt içi ve yurt dışı incelemeli patent ve faydalı model masraflarının %75’ine verilen 20.000 TL hibeden istifade etmelidir.

 

KOSGEB ENDÜSTRİYEL UYGULAMA

KOSGEB Ar-Ge ve inovasyon ya da TÜBİTAK­-TEYDEB’den   ürün yenilik projeleri başarı ile tamamlanır ise, tamamlandığı tarihten itibaren 3 (üç) yıl içinde KOSGEB’in ENDÜSTRİYEL UYGULAMA DESTEK PROGRAMINA başvurarak prototip ürünün seri üretimi için gerekli olan ve Ar-Ge unsuru taşımayan standart makineler, ekipmanlar ve kalıplar yurtiçinden ve yurtdışından temin edilerek 500 bin TL’ye kadar aşağıdaki destek unsurlarından yararlanabilir. İncelemeli patente sahip olunması halinde de bu destek programına başvurulabilinir. Bu program firmaya bir defaya mahsus olarak verilir.

İşletmeye; test, analiz ve laboratuvar ekipmanı ile bunlara yönelik sarf malzemesi giderleri, üretim hattı tasarım giderleri, üretime yönelik makine, teçhizat, donanım, kalıp ve yazılım giderleri için azami geri ödemesiz 150.000 (yüz elli bin) TL, geri ödemeli 200.000 (iki yüz bin) TL olmak üzere toplam 350.000 (üç yüz elli bin) TL’lik destek sağlanır.

İşletmeye, personel giderleri için net ücret üzerinden aylık; meslek lisesi mezunlarına 500 (beş yüz) TL, ön lisans mezunlarına 1.000 (bin) TL, lisans mezunlarına 1.500 (bin beş yüz) TL, yüksek lisans mezunlarına 2.000 (iki bin) TL. ve doktora programı mezunlarına 2.500 (iki bin beş yüz) TL olmak üzere toplam üst limiti 100.000 (yüz bin) TL geri ödemesiz destek sağlanır.

SANAYİ BAKANLIĞI TEKNOYATIRIM

8 Nisan 2017 tarihinde Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının  yayınlanan yönetmeliğinde, TÜBİTAK yada KOSGEB’e Ar-Ge ve Yenilik projeleri verilip onaylanarak tamamlanırsa, prototipi yapılan ürün yada yazılımın Bakanlıkça yılda birkaç kez ilan edilen çağrı kapsamında yer alan NACE kodlu teknoloji listesinde yer alması halinde (https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Upload/SingleFile/Dosya-67-429.pdf) seri üretimine geçilerek ticarileşmesinde  sağlanan  desteklerden makine-teçhizat desteği ile İşletme Gideri desteğinde KOBİ’lere hibe oranı önemli ölçüde arttırılırken, Kredi  faiz desteği yürürlükten kaldırılmıştır (http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/04/20170408.htm&main=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/04/20170408.htm).

 

A) Makine, Teçhizat desteği

Değiştirilen yönetmeliğin 11. Maddesine göre makine-teçhizat desteği şöyledir:

 

MADDE 11 – (1) Yatırım konusu teknolojik ürünün üretimine yönelik yatırım       proje tutarını oluşturan harcamalara, işletmenin büyüklüğüne göre aşağıdaki tutarlarda geri ödemesiz destek sağlanır:

a) Mikro işletmelere, yatırım proje tutarının en fazla %60’ı kadar destek sağlanır. Bu destek tutarı 8.000.000 TL’yi geçemez (Daha önce bu oran %40 ve meblağ 5.000.000 TL’yi geçememekte idi).

b) Küçük işletmelere, yatırım proje tutarının en fazla %50’si kadar destek sağlanır. Bu destek tutarı 7.000.000 TL’yi geçemez (Daha önce bu oran %40 ve 5.000.000 TL’yi geçememekte idi).

c) Orta büyüklükteki işletmelere, yatırım proje tutarının en fazla %40’ı kadar destek sağlanır. Bu destek tutarı 6.000.000 TL’yi geçemez (Daha önce bu oran %30 ve 4.000.000 TL’yi geçemez idi).

ç) Büyük işletmelere, yatırım proje tutarının en fazla % 10’u kadar destek sağlanır. Bu destek tutarı 3.000.000 TL’yi geçemez (Oran aynı kaldı, meblağ 3.000.000 TL’ye çıkarıldı).

(2) Yatırım projesine konu satın alınacak makine ve teçhizatın, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 63’üncü maddesi kapsamında Bakanlıkça hazırlanan usul ve esaslara uygun olarak alınmış yerli malı belgesi ile belgelendirilmesi durumunda, birinci fıkrada belirtilen oranlara 20 puan daha ilave edilir (Daha önce bu oran 10 puan idi).

 

(3) Destek ödemesi, sözleşmede belirtilen hususlar çerçevesinde Türk Lirası cinsinden yapılır.

(4) Desteklenen işletmelere yapılacak ödemelerde; döviz cinsinden yapılan harcamaların Türk Lirası karşılığı, fatura tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanır.

(5) Ödemeler, yurt içinde faaliyet gösteren kamu bankalarından birinde desteklenen işletme adına açılmış bulunan ve hesap bilgileri sözleşmede belirtilen banka hesap numarasına yapılır.

(6) Ödemenin yapılabilmesi için; satın alınan makine ve teçhizatın satış faturalarının ibraz edilmesi ve montajının tamamlanmış olması şarttır. Yatırımcı tarafından makine ve teçhizatın doğrudan ithal edilmesi durumunda, onaylı gümrük giriş beyannamelerinin de ibraz edilmesi istenir.

(7) Her bir yatırım projesi için işletmelere sağlanacak makine ve teçhizat desteği tutarı ile işletme gideri desteği tutarının toplamı yerli malı ilave puanı dahil 10.000.000 TL’yi geçemez.

(8) İşletmenin talep etmesi halinde makine ve teçhizat desteği için bu maddede işletmeler itibarıyla belirlenen destek üst limitinin %25’ine kadar teminat karşılığında ön ödeme yapılabilir.

(9) Her bir harcama kalemi için, gerçekleşen satın alma tutarının Değerlendirme Komisyonu tarafından desteklemeye esas alınan bütçede belirlenmiş olan tutarı aşması halinde, desteklemeye esas alınan bütçedeki tutar, destek kapsamında değerlendirilir.”

 

B) İşletme gideri desteği

– Yalnızca mikro ve küçük işletme KOBİ’lerin yararlandığı işletme gideri desteği için Yatırım tamamlandıktan sonra alınan Tamamlama Belgesinin verildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde başvuru yapılarak, 1 yıl süresince gerekli olan enerji, personel ve kira giderinin %75’i hibe olarak ödeniyor (Bundan önce de aynıydı).

 

“…MADDE 13 – Aynı Yönetmeliğin 13’üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve altıncı fıkrasına “yararlandırılacak” ibaresinden sonra gelmek üzere “mikro ve” ibaresi eklenmiştir.

“(1) İşletme gideri desteği kapsamında; yatırımını tamamlamış ve Genel Müdürlük tarafından Tamamlama Belgesi verilen mikro ve küçük işletmelere, belge tarihi esas alınarak ilk faaliyet yılını tamamlamadan başvuru yapılması halinde, aşağıdaki işletme dönemi harcama kalemleri için en fazla 1 yıl süresince geri ödemesiz destek verilebilir.

(2) Yatırımını tamamlamış mikro ve küçük işletmelere, aşağıdaki gider kalemlerinden biri veya birkaçı esas alınarak destek sağlanır:

a) Enerji giderleri: Üretim amaçlı yıllık kullanılan enerji bedelinin en fazla %75’i kadar.

b) Personel giderleri: Yıllık istihdam edilen personel için, destek ödemesinin yapıldığı tarih esas alınarak o dönem uygulanan brüt asgari ücret tutarının en fazla %75’i kadar.

c) Kira gideri: Yıllık kira giderinin en fazla %75’i kadar.” …

 

KOSGEB TEKNOPAZAR

2016 Mart ayında yürürlüğe giren Ar-Ge paketi ile Sanayi Bakanlığından KOSGEB’e transfer edilen TEKNOPAZAR (Teknolojik Ürün Tanıtım ve Pazarlama) destek programı ile destek tutarı 75.000 TL’den %100 arttırılarak 150.000 TL’ye çıkarılarak uygulamaya geçti. Bu programın muadili olan Ekonomi Bakanlığı örneğin fuar desteğinde %50 hibeli Katılımcıya fuar bazında ödenecek destek tutarı, yurt dışı fuarın genel nitelikli uluslararası fuara Milli Katılım veya Türk İhraç Ürünleri Fuarı olması halinde 10.000 ABD Dolarını; sektörel nitelikli uluslararası fuara Milli Katılım, Yabancı Firma Katılımlı Sektörel Fuar veya Sektörel Türk İhraç Ürünleri Fuarı olması halinde ise 15.000 ABD Dolarını geçemez. Bu bakımdan bu program çok daha avantajlıdır.

 

DESTEK ÜST LİMİTİ

– Bu Program kapsamında destek üst limiti 150.000 (yüz elli bin) TL olup, yurt dışındaki tanıtım ve pazarlama faaliyetleri için 100.000 (yüz bin) TL’ye kadar, yurt içindeki tanıtım ve pazarlama faaliyetleri için ise 50.000 (elli bin) TL’ye kadar geri ödemesiz destek sağlanır. Program kapsamında uygulanacak desteklerin oranı tüm bölgelerde %100 (yüz) olarak uygulanır.

 

DESTEKLENEN GİDERLER

Bu Program kapsamında aşağıdaki giderler desteklenir:

a) Basılı veya elektronik tanıtım materyalleri (desteğin üst limiti 10.000 (on bin) TL’yi geçemez.).

b) Fuarlara katılım (Yurt içi Fuar Katılımlarında 25.000 (yirmi beş bin) TL – Yurt dışı Fuar Katılımlarında 50.000 (elli bin) TL’dir).

c) Yurt dışı fuarlarda Gümrük işlem giderleri (desteğin üst limiti 5.000 (beş bin) TL’yi geçemez).

ç) Elektronik ticaret (e-ticaret) sitelerine üyelik giderleri(desteğin üst limiti yurt içi merkezli e-ticaret siteleri için 5.000 (beş bin) TL’yi yurt dışı merkezli e-ticaret siteleri için 15.000 (on beş bin) TL’yi aşamaz.

d) Yazılı medyada teknolojik ürün ya da prototipin tanıtımına ilişkin giderler (İşletmeye sağlanacak desteğin üst limiti yurt içinde 5.000 (beş bin) TL, yurt dışında 15.000 (on beş bin) TL’yi geçemez)

e) Tanıtım ve pazarlama faaliyetleri ile ilgili seyahatlerde işletmenin en fazla iki çalışanının 7 günü geçmeyen konaklama ve ulaşım giderleri (desteğin üst limiti yurt içinde 5.000 (beş bin) TL, yurt dışında 15.000 (on beş bin) TL’yi geçemez).

 

İŞLEYİŞİ

  1. Programdan yararlanmak isteyen işletme TÜBİTAK yada KOSGEB Ar-Ge ve İnovasyon programının başarı ile tamamladıktan sonra KOSGEB’e başarı belgesini aldığı tarihten itibaren 3 yıl içinde (Patentli başvuruda patentin başvuru tarihi güncel olması şartıyla), Teknopazar Destek Programı Başvuru Formuile müracaatını yapar.
  2. Başvurusu kabul edilen işletmeden taahhütname alınır.
  3. Taahhütnamenin KOSGEB Biriminde kayda alındığı tarih itibariyle Program süresi başlamış kabul edilir.
  4. Süre 12 aydır.
  5. İşletmenin aynı teknolojik ürün veya prototipi için bir kere destek verilir.

PATENT YA DA FAYDALI MODEL UYGULAMASI İLE GETİRİLEN VERGİ İSTİSNALARI

KURUMLAR VERGİSİ İSTİSNASI 

6 Şubat 2014 tarihinde TBMM Genel Kurulunda kabul edilen 6518 sayılı Kanun’un 32 ve 82. maddeleri çerçevesinde 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 5/A maddesinden sonra gelmek üzere bir  madde eklenerek Türkiye’ de gerçekleştirilen araştırma ve yenilik faaliyetleriyle yazılım faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan çıktılara ilişkin incelemeli patent ya da faydalı model alınmasından sonra 01.01.2015 yılından itibaren seri üretime geçilmesi elde edilecek gelirler,  koruma süresi olan örneğin 10 yıl boyunca % 50 kurumlar vergisi istisnası yararlanacaklardır.

 

KATMA DEĞER VERGİSİ İSTİSNASI

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 5/B maddesi kapsamındaki araştırma ve geliştirme, yenilik ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan patentli veya faydalı model belgeli buluşa ilişkin gayri maddi hakların kiralanması, devri veya satışı Katma Değer Vergisinden istisnadır.

EKONOMİ BAKANLIĞI’NIN 5.BÖLGE YATIRIM TEŞVİK BELGESİ DESTEKLERİ 

TÜBİTAK projelerinin tamamlanmasından sonra seri üretime geçiş için gerekli olan yerli ve ithal makine tedariki için bu kurumlardan alınacak yatırımın tamamlandığına dair bir yazı ile Ekonomi Bakanlığına başvurularak örneğin İstanbul ya da Bursa’da asgari 1 milyon TL meblağlı arazi-arsa, bina-inşaat, makine ve teçhizat ile diğer yatırım harcaması kalemlerinin toplamından oluşan sabit yatırım için aşağıdaki desteklerden yararlanıyor:

-Gümrük vergisi muafiyeti: Üçüncü ülkelerden makine ithalatlarında.

-KDV istisnası.

-Faiz desteği: Bankalardan kullanılacak en az bir yıl vadeli yatırım kredilerinin teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının yüzde yetmişine kadar olan kısmı için ödenecek faizin, Türk Lirası cinsi kredilerde beş puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde iki puanı Ekonomi Bakanlığınca toplam tutarı yedi yüzbin Türk Lirasını geçmemek üzere karşılanır.

-Sigorta primi işveren hissesi desteği: Yatırımın tamamlanmasını müteakip, yatırıma başlama tarihinden önceki son altı aylık dönemde (mevsimsel özellik taşıyan yatırımlarda bir önceki yıla ait mevsimsel istihdam ortalamaları dikkate alınır) Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen ortalama işçi sayısına teşvik belgesi kapsamında gerçekleşen yatırımla ilave edilen, istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmı Bakanlık bütçesinden 6-7 yıl süre ile toplam sigorta desteğinin sabit yatırım tutarına oranı % 35’e ulaşıncaya kadar karşılanır.

-Yatırım yeri tahsisi: Desteklerden yararlanacak yatırımlar için, 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Kanunun ek 3’üncü maddesi çerçevesinde Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslara göre yatırım yeri tahsis edilebilir.

-Vergi indirimi: Gerçekleştirilecek yatırımlarda, 5520 sayılı Kanunun 32/A maddesi çerçevesinde gelir veya kurumlar vergisi, %30 yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar %70 indirimli olarak uygulanır. Konunun anlaşılması için aşağıda İstanbul ili için bir örnek yer almaktadır.

İl: XXXXX

Yatırım Tutarı: 1.000.000TL

Yatırıma Başlama/Yatırımı Bitirme Tarihi: 01.10.2013 /30.09.2015

Yatırıma Katkı Oranı: %30

Kurumlar vergisi indirim oranı: %70

2014 yılındaki kurum kazancı: 100.000 TL

Hesaplamalar:

Yatırıma Katkı Tutarı: 300.000 (1.000.000X0,30) TL

2014 yılı için Hesaplanan Kurumlar Vergisi:100.000×0.20=20.000 TL

Hesaplanan indirimli Kurumlar Vergisi:100.000X0.20X0.30=6.000 TL

Tahsilinden Vazgeçilen Kurumlar Vergisi: 20.000- 6.000 =14.000 TL

Bu durumda indirimli oran nedeniyle tahsilinden vazgeçilen yukarıdaki 14.000 TL’lik vergi, 300.000 TL’ye ulaşıncaya kadar firma indirimli kurumlar vergisinden yararlanır.

 

Not: Görüldüğü gibi yatırım teşvikinde örneğin 1. Bölge desteği sadece KDV istisnası ve 3. Ülkelerden makine ve teçhizat ithalatında gümrük vergisi muafiyeti sağlarken yani yatırım teşvik proje maliyetinin %20 si kadar teşvik sağlarken, yukarıdaki 5. Bölge destekleri ile bizim hesaplamalarımıza göre bu oran %50’nin üzerine çıkabilmektedir.

DİĞER TEŞVİKLER

Yukarıdaki programlar ile birlikte yada tamamlandıktan sonra ihracatın arttırılması için yurtdışında ofis/mağaza kurma, markalaşma, TURQUALTY destek programları ile Avrupa Birliği H2020 programlarına iştirak edilmelidir.