TASARIM MERKEZLERİNDE TÜBİTAK-TEYDEB PROJELERİ YÜRÜTÜLEBİLİR Mİ? AR-GE MERKEZLERİNDE TASARIM PROJELERİ YER ALABİLİR Mİ?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı, YMM

&

Gülçin GÖKÇEYREK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Projeleri,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Mali Rapor Uzmanı

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

22.11.2017

 

Bize son zamanlarda gelen sorular arasında, Ar-Ge merkezlerinde yürütülen projeler kapsamına tasarım projeleri de dahil edilebilir mi? Ayrıca Tasarım Merkezlerinde TÜBİTAK projeleri de portala dahil edilebilir mi? soruları da yer almaktadır. Bizce bu soruların cevabı TRL’de saklı:

 

TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL/TOS )

Yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik çalışmalar, Teknoloji Olgunluğu kavramı ile ifade edilmekte olup aşağıdaki 9 seviye ile açıklanır:

TRL/TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi

TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi

TRL 3 – Konseptin deneysel kanıtlanması

TRL 4 – Laboratuar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması

TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TRL 7 – Prototipin gerçek çalışma ortamında üretilip montajının yapılmasıyla denenmesi,

TRL 8 – Prototipin test edilmesi,

TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Kaynak: H2020 Dokümanları.

 

-Bizim görüşümüz: Ar-Ge merkezinde TRL’deki 9 faaliyetin hepsini gerçekleştirmek gerektiği için sadece Ar-Ge projeleri verilebilir (haliyle TÜBİTAK projesi de), TRL’nin 5 ya da 6. faaliyetinden itibaren başlayan tasarım projeleri vermek uygun olmaz.

-Tasarım Merkezlerinde verilen projelerde sınırlı ölçüde TRL1-5 arası faaliyetler de yer alsa da, odak faaliyetler TRL 5-9 arası olduğundan, TÜBİTAK projelerinde TRL1-9 arası olduğundan vermek uygun olmayabilir. Ancak verilirse de bizce kavram geliştirme kısım giderleri harcamalara dahil edilmeyebilir. Ya da Tasarım Merkezinde TÜBİTAK projesi gösterilse bile bu projeye ait harcama ve giderler merkez dışına alınır ve merkezde görev alan personelin adam/ay oranı belli olduğundan (1) i geçmeyecek şekilde aradaki fark TÜBİTAK projesinde yararlanılır. Örneğin ilgili ayda merkezde 145 saat çalışmış, 145 saat / 7,5 saat = 19,33 gün yani 19 gün – 19 gün / 30 gün = 0,63 adam ay oranı Merkezdeki projeler için geçirdiği süre. Geri kalan merkez dışında geçirdiği süre ise 0,37 adam/ay oranı o ay için TÜBİTAK projesinde kullanılabilir. Merkezlerin vergisel teşvikleri 5746 sayılı Ar-Ge Kanuna göre TÜBİTAK-TEYDEB projeleri için de geçerli olduğundan, ilgili TÜBİTAK proje süreleri ve hibe çıktıktan sonraki Ar-Ge harcama ve giderleri teşvike tabidir.

Başka bir seçenek de Tasarım Merkezinde TÜBİTAK projeleri gösterilmeyip ayrı olarak değerlendirildiğinde, merkezdeki projeler gibi vergisel teşviklere tabi olduğundan firmanın herhangi bir vergisel kaybı olmamaktadır.

– Uygulamadan elde ettiğimiz tecrübelere göre ,Tasarım Proje Faaliyeti tanımı :“Araştırması ya da Ar-Ge’si firma içinde ve dışında daha önceden tamamlanmış prototip ürünün, farklı müşteri gruplarının değerleri, ihtiyaçları göz önüne alınarak ürünün işlevsel özelliklerinde, malzemesinde, teknik özelliklerinde, performansında ya da kullanım kolaylıklarında mukayeseli yenilik sağlayarak, tasarım oluşturma ve doğrulama ile prototipini gerçekleştirme faaliyetidir( sınırlı ölçüde de olsa araştırma çalışması yapılır)”.