TEKSTİL VE KONFEKSİYON İHRACATIMIZI 2 YIL İÇİNDE EN AZ % 25 ARTIRACAK TEŞVİKLİ İŞ MODELİ ÇALIŞMASI

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe
Fonları Uygulayıcısı, YMM, Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

GİRİŞ

 

21 Aralık 2014 tarihindeki Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulunun TASARIM DESTEĞİ HAKKINDA TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2008/2)’DE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2014/4) ile Ekonomi Bakanlığınca yürütülmek üzere firmaların moda, endüstriyel tasarım ve inovasyon kapasitelerinin artırılarak, ihracata dönük katma değerli ürün üretmeleri amacıyla “TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME PROJELERİ” uygulamasına başlanılmaktadır.

 

 

TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME PROJELERİ

 

İhracata dönük üretim yapan imalatçı ve yazılım şirketlerinin bize göre araştırma faaliyetinden sonra yapacağı tasarım ve inovasyona yönelik projeleri için 3 yıl süre için   Bakanlığa başvurup, kabul edilmesi halinde  madde 6/A’ya göre  aşağıdaki desteklerden yararlanacaktır:

 

a) İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları,

b) Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

c) Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında % 50 oranında desteklenir.

– Bir şirketin en fazla bir adet projesi desteklenir.”

 

Burada görüldüğü gibi nitelikli personel altyapısına büyük önem verilmektedir. Maaşlarının yarısının desteklendiği bu durumda mühendis, tasarımcı ve modelist istihdamı ve firmaların teknoloji kapasitesi artacaktır.

 

-Onaylanan projeler için 6 ayda bir ödemesi yapılmış harcama ve gider belgeleri için İhracatçı Birliklerine başvurulması gerekiyor.

-Bu kapsamda desteklenen tasarım ve ürün geliştirme projeleri; proje süresi boyunca, herhangi bir kamu kurumundan başka bir destek programı kapsamında destekten yararlandırılmazlar.

– Tasarım ve ürün geliştirme projeleri uygun görülen şirketler, destek kapsamına alındıkları tarihi müteakip her yılın ilk üç ayı içerisinde bir önceki yıla ait faaliyetlerini ve buna ilişkin değerlendirmelerini içeren bir raporu Bakanlığa intikal ettirir.

-Bu hususlar ile ilgili olarak Bakanlıkça Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi yayınlanacaktır.

-Ekonomi Bakanlığı’nca yürütülecek ihracata yönelik tasarım ve ürün geliştirme projeleri uygulaması bizce oldukça iyi bir uygulama olup, ihracatımızı arttıracaktır.

-Tasarım ve inovasyon projeleri, bize göre ihracata sunulabilecek katma değeri yüksek yenilik projeleri şeklindedir.

 

TASARIM, MODEL VE YENİLİK FAALİYETLERİNİN KAPSAMI

Bu kavramların hangi sistematik ve somut ardışık faaliyetleri kapsayabileceği  konusunda  bilgiler edinmek amacıyla  2014 yılı başında Avrupa Birliği’nin uygulamaya koyduğu H2020 Araştırma ve Yenilik projeleri kapsamında geliştirdiği aşağıdaki iki enstrümandan yararlanabiliriz.

Yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik çalışmalar, Teknoloji Olgunluğu kavramı ile ifade edilmektedir. Bu olgunluk genellikle aşağıdaki gibi 9 seviyede açılımı yapılmaktadır.

 

TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL):

TRL 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi

TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi

TRL 3 – Konseptin  deneysel kanıtlanması

TRL 4 – Laboratuvar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması

TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TRL 7 – Prototipin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TRL 8 – Prototipin test edilmesi,

TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

 

Innovation actions :

Description: Action primarily consisting of activities directly aiming at producing plans and arrangements or designs for new, altered or improved products, processes or services. For this purpose they may include prototyping, testing, demonstrating, piloting, large-scale product validation and market replication.

A ‘demonstration or pilot’ aims to validate the technical and economic viability of a new or improved technology, product, process, service or solution in an operational (or near to operational) environment, whether industrial or otherwise, involving where appropriate a larger scale prototype or demonstrator.

A ‘market replication’ aims to support the first application/deployment in the market of an innovation that has already been demonstrated but not yet applied/deployed in the market due to market failures/barriers to uptake. ‘Market replication’ does not cover multiple applications in the market of an innovation that has already been applied successfully once in the market. ‘First’ means new at least to Europe or new at least to the application sector in question. Often such projects involve a validation of technical and economic performance at system level in real life operating conditions provided by the market.

Projects may include limited research and development activities.

(Kaynak:Horizon 2020  Work Programme 2014-2015 ,18.General Annexes sayfa 8).

 

Yenilik Faaliyetlerin Tanımı: Faaliyet ağırlıklı olarak yeni, değiştirilmiş ya da iyileştirilmiş ürün, süreç ya da hizmetlerin plan ve düzenleme ya da tasarımının oluşturulmasına doğrudan yardım eden faaliyetleri kapsar. Bu amaçla, prototip, test, demonstrasyon, pilot tesis, büyük ölçekli ürün doğrulama ve piyasa kopyasını içerir.

“Demonstrasyon ya da pilot tesis” yeni ya da iyileştirilmiş teknoloji, ürün, süreç, hizmet ya da çözümünün teknik ve ekonomik uygunluğunun gerçek ( ya da gerçeğe yakın )sınai ya da başka çalışma ortamında büyük ölçekli prototip ya da demo olarak kanıtlanmasına yardım eder.

“Pazar kopyası” daha önceden performans gösterimi yapılmış, ancak pazar engelleri yada hataları kaldırma nedeniyle piyasaya uygulaması/dağıtımı yapılmamış yeniliklerin ilk piyasaya sunumu/ dağıtımını desteklemeye yardım eder. Daha önce piyasaya başarı ile sunulmuş yeniliklerin yeniden çoklu olarak piyasaya sunulması, yenilik faaliyeti değildir. Bu anlamda “ilk”in anlamı Avrupa piyasasına ya da ilgili sektöre ilk sürülmesi demektir. Çoğu kez projeler piyasadaki gerçek çalışma şartlarında sistem seviyesinde teknik ve ekonomik performanslarının kanıtlanmasını  içerir. Projeler sınırlı ölçüde araştırma ve geliştirme faaliyetleri içerebilir “.

Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere,tasarım,model ve yenilik(inovasyon) faaliyetleri TRL 5’den itibaren başlamaktadır,TRL 1-4 arası faaliyetler ise ,araştırma faaliyetleridir.

 

TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME PROJELERİNİN PİLOT TESİSLE BÜTÜNLEŞMESİ

2014 yılına ait ihracat rakamları analiz edildiğinde otomotiv sektöründen sonraki en çok ihracat yapılan sektör tekstil ve konfeksiyon sektörüdür.Piyasadan elde ettiğimiz bilgilere göre  özellikle AB’den gelen ihracat taleplerinin artış hızının  düşmesi yanında , gelen sipariş taleplerinin  çeşidi bol, küçük adetli, çok değişken ve kısa sürede teslimi gereken yapısal özelliklere sahip olduğunu görüyoruz. Bu tür ihracat talepleri, çoklukla yenilikçi ve katma değeri yüksek ve  esnek üretim yöntemlerine sahip olarak ; ucuzcu ve katma değeri düşük ,tasarımı müşteri tarafından belirlenen  kitlesel ürünlerden büyük farklılık göstermektedir.  Ucuzcu, yüksek adette ürün üretmeye alışmış, Ar-Ge’si (araştırma ve geliştirme) ve yenilikçi yönü zayıf ürünler üretmeye uygun üretim yapısına sahip ihracatçı firmalar ek olarak, ana ve yan sanayiciden küçük adetlerde   hammadde, yarı mamul ve mamul tedarikinde sorunlar yaşamaktadır.

 ihracat talebimizdeki yukarıda tanımlanan  değişime paralel olarak, küçük miktarda deneme ve tecrübe kazanma amaçlı ürün formüllerinin oluşturulmasına yönelik Ar-Ge içerikli pilot tesislerin kurularak, bu yolla küçük adetteki ürünlerin  tasarım çizimi ve model ağırlıklı olarak üretilmesine olanak sağlanabilecektir.  Yan sanayide pilot tesislerin oluşturulması ile de  ihracatçının küçük adetli, yenilikçi ürün talepleri karşılanabilecektir. FRASCATİ Kılavuzu Pilot Tesis Ar-Ge’sinin tanımını ve işlevlerini aşağıdaki şekilde tanımlamaktadır:

“Bir pilot tesisin oluşturulması ve işletilmesi, temel amacı deneyim kazanmak ve aşağıdakilerde kullanılmak üzere mühendislik verilerinin ve diğer verilerin toplanması olduğu sürece Ar-Ge’nin bir parçası olarak kabul edilir:

– Hipotezlerin değerlendirilmesi.

– Yeni ürün formüllerinin oluşturulması.

– Yeni bitmiş ürün özelliklerinin oluşturulması.

– Yeni bir süreç için gerekli özel ekipman ve yapıların tasarlanması.

– Süreçle ilgili olarak işletim talimat veya kılavuzlarının hazırlanması

 

Deneysel aşama biter bitmez bir pilot tesis normal bir ticari birim olarak faaliyete başlarsa, pilot tesis olarak tanımlanmaya devam etse bile, faaliyet bir Ar-Ge faaliyeti olarak ele alınamaz.”

BİR ÖRNEK

Örneğin kot pantolon üzerine nano kaplama yaparak yağ-su tutmayan, kendi kendini temizleyen, antibakteriyel veya yanmaz özellikleri, dokunmuş kumaş sonrası elde etmeyi istiyoruz. Deneme sonucu olumlu olursa ekonomik ölçekli üretime başlamayı planlıyoruz.

Mikro ölçekli nano kaplamalı kot kumaşı için gerekli olan makine ve teçhizatı şu şekilde sıralayabiliriz:

Yıkama sonrası kurutma öncesine bir hassas püskürtme sistemi ve kurutmanın geliştirilmesi gerekebilir.

Firma bu tesisatların tasarımını bizzat kendisi yaparak, üniteleri ya kendisi ya da firma dışında yurt içindeki firmalara yaptırabilir. Bizim hesaplamalarımıza göre bu pilot tesissin maliyeti 600.000 Dolar civarındadır.Ekonomi Bakanlığının yukarıda açıklanan teşviklerine  göre % 50 destek oranı ile firma maksimum 250.000 Dolar hibe alabilecektir. Modelhaneler için tesisat yanında önemli ölçüde ham ve yardımcı madde sarfiyatı da  söz konusu olabilecektir.

Çok sayıda modelist, tasarımcı, kimyacı, makine mühendisi, programcı vb örneğin 30 personel  istihdamı için örneğin 2 yıllık sürede  aylık personel gideri ortalama 3.000 dolar x 30 personel = 90.000 Dolar, yıllık 90.000×12 = 948.000 Dolar, 2 yıllık 948.000×2= 1.896.000  Dolar,2 yıllık proje süresi personel maliyeti tutmaktadır. Bunun % 50’si olan 948.000 Dolar hibe alınabilecektir.

Öte yandan yenilikçi tekstil ürününün dış tanıtımı için seyahat, otel, show, web sayfası vb. için de örneğin 2 yıl için 100.000 dolar maliyet öngörürsek, bunun 50.000 doları için de hibe alınabilecektir.

 

SONUÇ

Bilgilerimizi bir araya getirip sentezleyerek,yeni yeni başarı modelleri oluşturabiliriz.Bunun için mevcut eski ve kısıtlayıcı düşünce kalıplarımızı yenileri ile değiştirmeliyiz.Ben bir Buldan/Denizli kökenli bir tekstil sektöründen gelen bir bilim adamı  olarak,Ekonomi Bakanlığının teşviki ile  pilot uygulama olarak Denizli’de bu şekilde deneme-yanılma amaçlı bilgi edinme ve uygulamaya yönelik  olarak hem ihracatçı firmalarda hem de hammadde tedarik firmalarında  mikro ölçekli pilot  tesislerinin  kurulmasının sektörün ihracatını önemli derecede arttıracağına inanmaktayım.