YENİ ARGE KANUNU DÜZENLEMESİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME VE GÖRÜŞLERİMİZ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM,

Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

05.03.2016

 

 

GİRİŞ

1 Mart tarihinde yürürlüğe giren “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (6676) ile Ar-Ge, tasarım ve yenilik faaliyetlerine önemli iyileştirmeler yapıldı. Şimdi sıra uygulama esaslarının belirleneceği Yönetmeliğin oluşturulmasına geldi. Bakanlık bizce olağan üstü hızla bu konuda hem kendi bünyesinde hem de yurdun değişik şehirlerinde birçok paydaşla toplantı yaparak görüşler alıyor. Bizim de katıldığımız Bakanlık bünyesinde yapılan 4 Mart tarihindeki danışmanlar düzeyindeki toplantıda çok faydalı görüş alış verişi oldu. İyileşen bakış açısı ile yeni düzenleme hakkındaki değerlendirme ve görüşlerimiz bu konuda katkı sağlamak için aşağıda yer almaktadır.

DEĞERLENDİRME VE GÖRÜŞLERİMİZ

-Bu düzenleme daha çok Ar-Ge merkezi ile yeni kurulacak tasarım merkezlerine getirilecek iyileştirme ile ilgili. TÜBİTAK-TEYDEB projelerinde mevzuat,  şimdiye kadar olduğu gibi devam edecektir. Sadece önemli iyileştirme ar-ge projesinde görev alan teknik personelin gelir vergisi kesinti istisnası doktoralıda %  95, yüksek lisansta % 90, diğerlerinde şimdiye kadar olduğu gibi % 80’dir.

-Yeni düzenleme ile Bakanlar Kurulu’nun belirleyeceği yazılım, ilaç ve tıbbi cihaz, tarım, gıda, biyoteknoloji, elektronik vb  alanların spesifik ve katma değeri yüksek alanlarda Ar-Ge merkezindeki teknik personel sayısı 30 dan 15’e inmektedir. Tasarım merkezlerinde ise tasarımcı ve teknisyen tam zamanlı 10 personel gerekiyor. Her iki merkezde de temel bilimlerden fizik, kimya, biyoloji ve matematik bölümlerinden mezun olanlardan teknik ya da tasarımcı sayısının % 10’nunu geçmemek üzere istihdamı halinde 2 yıl süre ile asgari ücrete tekabül eden kısım Bakanlıkça firmaya hibe olarak verilecektir. Merkezlerde Kısmi ve tam zamanlı üniversite hocaları görevlendirilebilecek, döner sermaye yöntemi ile hocalardan hizmet alınması halinde kesilen faturanın gelir vergisi ve damga vergisi dışında fatura bedelinin % 85’i hocaya verilecek. Merkez personelleri Ar-Ge projesi ile ilgili olarak üretim hattında yada firma dışında geçirecekleri süreler Bakanlığın belirleyeceği kriterlere uyması halinde teşviklerden kısıntıya gidilmeyecektir.

– Merkezlerde yabancı uyruklu nitelikli personelin istihdamında izin müessesesi işlemleri en aza indiriliyor.

– Ar-Ge ve Tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir. Özellikle bu hüküm beyaz eşya, mutfak eşyaları, otomotiv gibi markalara çalışan OEM firmaları için büyük avantajdır. Sipariş verenin gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyetinin olmaması halinde yani işyeri yurt dışında olan yabancı müşteri olması halinde Ar-Ge veya tasarım harcamasının tamamı Ar-Ge veya tasarım merkezi tarafından indirilebilmesi apayrı bir teşviktir.

– Ar-Ge merkezleri ile Tasarım merkezleri arasında çalıştırılan personel sayısındaki farklılık dışında içerik olarak ne gibi ayrımlar olduğu sanıyorum yönetmelik çıkınca belli olacak. Bizim bu konudaki görüşümüz Teknoloji Olgunluk Sevileri tablosu üzerinden şöyledir:

TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ’(TOS)  (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL)  ,

yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik faaliyetleri kapsar şeklinde TOS’u tanımlayabiliriz. Bu kavram, destek kuruluşlarının  projeden beklentilerini  açıklığa kavuşturduğu ve değerlendirmede kilit rol oynadığı için anlaşılması ve uygulanması büyük önem taşımaktadır. TOS, ardışık olarak aşağıdaki 9 seviyeden oluşur:

TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi,

TOS 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi,

TOS 3 – Teknolojik Konseptin  deneysel  ya da analitik  kanıtlanması,

TOS 4 – Laboratuvar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TOS 5 – Bütün ve/veya alt bileşenler itibariyle teknolojinin bilgisayar ortamında tasarımının doğrulanması,

TOS 6 -Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TOS 7 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TOS 8 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin  tamamlanması ve kalifiye edilmesi,

TOS 9 – Prototipin ya da pilot tesisin  gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Ar-Ge faaliyetlerinin bu seviyelerin 1-5 arası olduğunu, yenilik faaliyetlerinin minimum 6’ıncı seviyeden başladığını, 1-5 arası seviyelerin alt kırılımında; TOS 1-literatür tarama, TOS 2-3 uygulamalı araştırma, TOS 4-5 deneysel geliştirme (teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik TOS  6-9 arası, TOS  6 Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TOS 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TOS 8 gerçek ürünün testi, TOS 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

Ar-Ge merkezi ve TEYDEB projelerinde yukarıdaki 9 faaliyetin de sırasıyla gerçekleşmesi gerekiyor. Bize göre Sanayi Bakanlığınca birçok kez ifade edildiği gibi yeni ürünün hızlı şekilde piyasaya çıkması istendiğinden yukarıdaki TOS’un 1-4 aşamaları belli ise, geri kalan 5-9 tasarım, imalat ve test aşamalarının Tasarım merkezinin konusu olabileceği şeklindedir. Yeni ürünün şekli, ambalajı, estetiği ile ilgili dış görünüşü ile ilgili harcama ve giderler için Ekonomi Bakanlığının endüstriyel tasarıma ve tekstile ilişkin tasarım merkezi destek programı halen yürürlüktedir.

– Ar-Ge ve Tasarım merkezleri Damga Vergisi İstisnası Gelir Vergisi Stopajı Desteği Sigorta Primi Desteği Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisnasından yararlanacaklardır. Ancak sektörde yanlış bir algı olarak bu merkezlerin kurulması ille birlikte personel maaşlarının da devletten hibe şeklinde alınabileceği şeklindedir, böyle bir şey yok, bunun için özellikle TEYDEB’e Ar-Ge projesi vermek gerekli.

– Bize göre yeni düzenleme ile getirilen önemli yeniliklerden birisi de Rekabet Öncesi İşbirliği kurumu ile özellikle aşağıdan yukarıya vertikal bütünlük içinde yer alan firmaların işbirliği sözleşmesi ile belirlenen faaliyetleri gerçekleştirmek için bankada ortak bir hesap açarak öz katkılarını ve Sanayi Bakanlığının % 50 hibesine bu hesaba aktarıp ortak Ar-Ge’de kullanılacak makine teçhizat, fizibilite, danışmanlık hizmetleri için kullanabilecek, katkıları oranında da Damga Vergisi İstisnası Gelir Vergisi Stopajı Desteği Sigorta Primi Desteği Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisnasından yararlanacaklardır. Bu hibelerin alınması için TEYDEB’e başvurulmaması kolaylığı yanında özellikle sektörde gerekli olan ancak maliyeti yüksek olan test cihazı gibi sabit kıymetleri ülkemize sağlayarak yurt dışından test hizmeti alımını en aza indirerek, döviz tasarrufu, hız ve kendimize özgürlük sağlayacaktır.

SONUÇ

İlgili yönetmelik yayınlanınca konular daha net olacak ve hızla harekete geçeceğiz.