AR-GE MERKEZİ İLE TASARIM MERKEZİ YA DA DEPARTMANININ ANLAMI, FONKSİYONLARI, FARKLILIKLARI VE AVANTAJLARI

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe Fonları Uygulayıcısı,

YMM, Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

GİRİŞ

Ar-Ge ve yenilik ile ilgili her geçen gün birçok kamu kurum ve kuruluşları tarafından destek ve teşviklerin uygulanmaya konulduğunu sevinerek gözlemliyoruz.  Bu bağlamda en son 12.03.2015 tarihinde yürürlüğe giren Ekonomi Bakanlığının Tasarım Tebliği kapsamında, firmaların moda, endüstriyel tasarım ve inovasyon kapasitelerinin artırılarak, ihracata dönük katma değerli ürün üretmeleri amacıyla uygulanacak tasarım ve ürün geliştirme projeleri için Tasarım Departmanı ya da Merkezi örgütlenmesi gündeme geldi. Şimdiye kadar Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Ar-Ge Merkezi örgütlenmesi söz konusu idi. Firmaların ihtiyaç, yapı ve hedeflerine göre bu örgütlenmelerden herhangi birini seçerek, proje süresi boyunca herhangi bir kamu kurumundan başka bir destek programı kapsamında destekten yararlanmamak koşuluyla, sürekliliğini ve rekabet edebilirliğini sağlayabilir.

Biz aşağıda iki örgütlenme şeklinin seçilmesine ilişkin parametreleri değerlendirerek, tercih belirlemede yardımcı olmak istiyoruz. Bu mukayeseli analizde, yeniliğe ilişkin uluslar arası doküman  olan OSLO Kılavuzundaki kurallardan yararlanıyoruz.

AR-GE MERKEZİ

5746 Sayılı ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA KANUN’un madde 2/c’ye göre ; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurtiçinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az 30  tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimler, Ar-Ge Merkezi olarak tanımlanmıştır. Bu merkezlerde OSLO Kılavuzunda tanımlanan ürün, süreç, pazarlama ve organizasyon yeniliklerinden sadece ürün ve süreç Ar-Ge faaliyetlerinin yapılması öngörülmektedir. İlgili Yönetmelikte tanımlandığı şekliyle aşağıdaki personeller istihdam edilebilmektedir:

    – Araştırmacı: Ar-Ge faaliyetleri ile yenilik tanımı kapsamındaki projelerde, yeni bilgi, ürün, süreç, yöntem ve sistemlerin tasarım veya oluşturulması ve ilgili projelerin yönetilmesi süreçlerinde yer alan en az lisans mezunu uzmanları,

       – Teknisyen: Mühendislik, fen ve sağlık bilimleri alanlarında yüksek öğrenim görmüş ya da meslek lisesi veya meslek yüksek okullarının teknik fen ve sağlık bölümlerinden mezun, teknik bilgi ve deneyim sahibi kişileri,

      – Destek personeli: Ar-Ge faaliyetlerine katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili olarak Ar-Ge personelinin % 10’unu geçmemek kaydıyla yönetici, teknik eleman, laborant, sekreter, işçi ve benzeri personeli ifade etmektedir.

SGK VE VERGİSEL AVANTAJLAR

1.-Ar-Ge merkezinde görev alan personele ait SGK işveren payının yarısı ile Gelir Vergisi Stopajının % 80’i (doktoralılarda %90’ı) destek kapsamında istisnaya tabidir.

2.-Personel giderleri ile aşağıdaki genel giderler geçici vergi ve Kurumlar Vergisi matrahından % 100 Ar-Ge indirimine tabidir:

   Genel giderler,

             – Münhasıran Ar-Ge merkezlerinin elektrik, su, gaz, bakım-onarım, haberleşme, nakliye giderleri ile bu merkezlerde kullanılan makine ve teçhizata ilişkin bakım ve onarım giderleri gibi bu merkezlerde yürütülen faaliyetin devamlılığını sağlamak için yapılan giderleri kapsar.

             – Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin sigorta giderleri, kitap, dergi ve benzeri bilimsel yayınlara ait giderler de bu kapsamdadır. Ancak, büro ve kırtasiye gibi sarf malzemelerine ilişkin giderler bu kapsamda değerlendirilmez.

3.Ar-Ge merkezleri faaliyetlerine devam edebilmeleri için ulusal ve uluslar arası Ar-Ge destek programlarına Ar-Ge proje başvurusunda bulunup, onaylatarak destek karar yazıları almaları gerekiyor ,aksi halde ruhsatları iptal edilir. Projelerin neredeyse tamamına yakını TÜBİTAK-TEYDEB’e yapılıyor.

4.Ar-Ge merkezlerinde yapılan harcama ve giderler için yukarıda anlatıldığı gibi SGK ve vergisel teşviklerden yararlanılmakta olup, Ar-Ge projesi yapılmadığı sürece geri ödemesiz bir hibe söz konusu değildir.

TASARIM MERKEZİ YA DA DEPARTMANI

Bu Merkezde bize göre Ar-Ge projesiyle gerçekleşen katma değeri yüksek  ürün yeniliği prototipinin  ihracat için seri üretimi ve ticarileşmesi, pazarlanması için yapılacak faaliyetler söz konusu olmaktadır. Başka bir deyişle OSLO Kılavuzuna göre mevcut ürünün fonksiyonel özelliklerinde ve kullanıcı kolaylıklarında yapılan iyileştirmeler ile gerçekleştirilen ürün yeniliğinin ihracat için pazarlama yeniliğinde bulunulması söz konusudur. OSLO Kılavuzunun 189.Paragrafında verilen örneğe göre ; nefes alabilir,su sızdırmaz, vb. gibi yeni kumaşlar kullanılarak üretilen giysiler ürün yenilikleri olmakla birlikte, yeni bir müşteri grubuna yönelik olarak öngörülen giysiler için ya da ürüne daha yüksek derecede kişiye özellik kazandırarak daha yüksek kar marjı sağlamak amacıyla yeni bir şeklin ilk kez piyasaya sürülmesi, bir pazarlama yeniliğidir.Pazarlama yeniliğinde(Paragraf 169),ürün tasarımı ve ambalajlaması (Product), ürün konumlandırılması (Place), ürün tanıtımı (Promotion) veya fiyatlandırmasında (Price) mevcut duruma göre önemli derecede değişiklikler söz konusudur(4 P’lerde önemli değişiklik).Burada kullanılan ürün tasarım değişiklikleri , ürünün fonksiyonel ve kullanıcı özelliklerini değiştirmeyip, ürün biçimindeki ve görünüşündeki ,ambalajındaki değişiklikleri ifade etmektedir (Paragraf 172).Başka bir deyişle modelde ya da ürünün endüstriyel tasarımında önemli derecede bir değişikliğin gerçekleştirilmesi söz konusudur.

Ekonomi Bakanlığının Tasarım Tebliğindeki Tasarım ve Ürün Geliştirme Projeleri için yürütülecek Tasarım Merkezi ya da Departmanı için aşağıdaki personel istihdam edilecektir:

– Tasarımcı: Faaliyet alanına göre ilgili mesleki örgüte üye olan veya tasarım ya da tasarımla ilgili alanlarda yükseköğrenim görmüş Türk tasarımcıları,

– Modelist: Tasarımı ve çizimi belirlenmiş olan konfeksiyon ürünlerinin üretilebilmesi için şablon ve kalıpların hazırlanmasını, ürüne uygun malzeme yapısının tespit edilmesini ve numune dikiminin yapılmasını takip eden, ilgili alanlarda mesleki eğitim görmüş kişileri,

– İlgili alanına göre Mühendisler.

AVANTAJLAR

Tasarım merkezinde istihdam edilecek personel için Ar-Ge Merkezlerinde olduğu gibi SGK, Stopaj ve % 100 Ar-Ge indirimi desteği söz konusu olmayıp, tasarım ve ürün geliştirme projelerine ilişkin aşağıdaki maliyet kalemlerinde % 50 geri ödemesiz hibe desteği söz konusudur:

– İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları (başka bir deyişle 2.000.000 ABD Dolarlık toplam brüt ücretin  % 50’si),

– Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

– Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında desteklenir.

SONUÇ

Son zamanlardaki yürürlüğe giren Ar-Ge, yenilik, patent, moda, endüstriyel tasarım alanlarındaki teşvikler üretimi, ihracatı, istihdamı ve teknoloji birikimini önemli derecede arttırıcı niteliktedir. Artık sıra bu teşvikleri uygulayacak firmalarda. Çünkü bilgi alıp da, uygulamamak bize göre bir şey anlamadık, öğrenmedik anlamındadır.