AR-GE MERKEZİ KURULUMUNDA OPTİMAL KOŞULLAR VE GETİRİ ORANINI ARTIRMA YOLLARI

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

28.11.2016

 

GİRİŞ

10 Ağustos tarihinde yeni güncellenen Ar-Ge Yönetmeliğine göre Ar-Ge Merkezi çalışmalarımızı ülkemizin her yerinde bilimsel, teknik ve mali uzmanlardan oluşan ekibimizle hızlı bir şekilde sürdürüyoruz. Bizler, TÜBİTAK-TEYDEB ve H2020 Ar-Ge ve yenilik projeleri ile prototiplerin ticarileşmesi ve seri üretime geçilmesi için gerekli yatırımların fonlanması amacıyla bu merkezlerin başlangıç noktası olarak önemli bir işlev gördüğüne büyük heyecan duyarak inanmaktayız.

AR-GE MERKEZİ KURULUMUNDA TECRÜBE ETTİĞİMİZ HUSUSLAR

1.OPTİMAL PERSONEL VE PROJE SAYISI

Genelde Ar-Ge Merkezlerinde halen devam eden ve planlanan proje sayısı optimal 7, maksimum 10 adet uygun olmakta, bunun 3-4’ü TÜBİTAK, 2-3’ü kendi öz kaynaklarıyla yapılan Ar-Ge projeleri, 1 tanesi de siparişe dayalı Ar-Ge projesi olmaktadır.

Ar-Ge Merkezlerinde personel sayısı 20-22 dolayında (destek personel ve temel bilimler mezunu dahil), bunun 4-7’si mühendis, 7-10’nu meslek lisesi ve meslek yüksek okul mezunu teknisyen, 2’si destek personeli, 1’i temel bilimler mezunu olarak planlanmaktadır.

2.TAM ZAMAN EŞDEĞER AR-GE PERSONEL SAYISI HESABI

-11 Ağustos 2016 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 2016/ 9093 sayılı Bakanlar Kurulu kararına göre, Ar-Ge Merkezi için 15 (otomotiv ve askeri savaş sanayiinde asgari 30) tam zaman eşdeğer Ar-Ge personel sayısının olması gerektiği belirlenmiştir. Bunun hesabı için, Ar-Ge Merkezi bünyesinde bulunduran işletmenin Üçer aylık   geçici vergilendirme dönemleri esas alınır.

Örnek: Ar-Ge Merkezinde 3 aylık geçici vergi döneminde;

10 kişi 30’ar gün = 300×3= 900 gün.

4 kişi 25 gün x 3= 300 gün

6 kişi de 20 gün 120×3= 360 gün

olmak üzere merkezde toplam 20 personel çalışıyor. Aylık toplam 520 gün, 3 aylık 1560 gün çalışılıyor, 90’a bölersek 17,33 tam zaman eş değer Ar-Ge personel sayısı bulunur ve sorun yoktur. Önemli olan 15’in altına düşmemesidir. Bu sayının firma tarafından devamlı kontrol edilip ilgili belgelerin muhafaza edilerek yapılacak denetimlerde bu hususun tevsik edilmesi gerekir.

Ar-Ge Kanununun 4. Maddesine göre, Kanunda öngörülen şartları taşıdıklarına ilişkin tespitler en geç Bakanlıkça iki yıllık süreler itibarıyla yapılır.

– Örneğimize göre kısmi çalışma yapan tam zamanlı Ar-Ge personelinin stopaj, SGK teşviki çalıştığı güne göre hesaplanır, Ar-Ge dışındaki zamana ait ücret giderleri diğer ilgili faaliyet giderlerinde gösterilir.

– Ortalama alındığı için üç ayın herhangi bir ayında 15’in altında kalınabilir, önemli olan 3 aylık ortalamada 15’in altına düşmemek.

– Herhangi bir üç aylık dönemde asgari Ar-Ge personeli çalıştırma şartını ihlal eden işletmeler, şartların ihlal edildiği tarihten tekrar sağlandığı tarihe kadar Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

3.KISMİ ÇALIŞMA YA DA KISMİ ZAMANLI ÇALIŞMA

– Bir personel Ar-Ge Merkezi personeli olarak haftada 45 saatin altında ya da ayda 30 günün altında çalışsa bile, tam zamanlı eşdeğer personeli olarak kabul edilir, ancak teşvikleri fiilen çalıştığı süreye göre hesaplanır. Üç aylık çalışma süresinin ortalamasının en az 15 tam zamana tekabül etmesi gerekir.

– En fazla ayın 2/3 oranında yani ay içinde en fazla 20 günlük çalışma, kısmi zamanlı çalışma sayılır. Bu sürelerle çalışan bir personelin mutlaka firmayla kısmi zamanlı sözleşme yapması gerekir. Kısmi zamanlı çalışma sözleşmesi yapmayan bir personel, örneğin ay içinde 19 gün çalışmış olsa bile, bu çalışması kısmi süreli çalışma sayılmaz, tam zaman eşdeğer bir personelin eksik çalışması niteliğini taşır.

– Yönetmeliğe göre, gelir vergisi stopajı teşvikinin hesaplanmasında, bu kapsamdaki personelin fiilen Ar-Ge, yenilik faaliyetlerine ayırdıkları zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınır. Tam zamanlı olarak çalışanların hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 17/3/1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretler de bu teşvik kapsamında değerlendirilir. Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma sürelerine ilişkin ücretler bu teşvikten faydalanamaz. Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kısmi zamanlı olarak çalışan personelin hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 2429 sayılı Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretleri gelir vergisi stopaj teşvikinin uygulamasında dikkate alınmaz.

 Merkez dışında aşağıdaki konularda geçirilen süreler izin alındığında mali teşviklerden yararlanıyor:

  1. a) Diğer Ar-Ge Merkezinde yapılan çalışmalar.
  2. b) Saha araştırması.
  3. c) Müşteride geçerlilik testlerinin yapılması (canlı uygulama geçiş)
  4. d) Projelerde görev alan personel ile sınırlı olmak kaydıyla bilimsel içerikteki etkinlikler.

4.FİRMANIN OLASI KAZANCI

Bu 5-7 Ar-Ge projenin yıllık toplam harcama ve gider toplamı 2 milyon TL civarında olabileceğini deneyimliyoruz. Bundan 2 milyon X %20 vergi oranı ile ortalama 400 bin vergi avantajı; personele ait SGK ve stopaj istisnası desteği yıllık toplam 400 bin TL, aktifleştirilen 2 milyon Ar-Ge harcamasının aktifleştirilerek 5 yılda amortisman yoluyla itfası ile yıllık yaklaşık 40 binx0.20 = 80 bin TL vergi avantajı nedeniyle toplam firmaya yaklaşık 1 milyon ile 900 bin TL menfaat sağlamaktadır. Bu bağlamda merkez kurarak salt mali teşviklerden istifade edilir. Hibeler için TÜBİTAK’a başvurulmalıdır.

5.SİPARİŞE DAYALI AR-GE PROJESİ

Ar-Ge Merkezi başvuru formatında tanımlanan projelerden biri, fikri mülkiyet hakkı müşteriye ait olarak sipariş üzerine ar-ge projesi olmalı. Bu şekilde sipariş öncesi numune çalışma masraf ve giderleri fatura edilip yurt içi müşteri olması durumunda fatura bedelinin %50:50 oranında, yurt dışı olması durumunda faturanın tamamı %100’ü Ar-Ge indirimi olarak vergi matrahından düşülüyor. Böylece merkez, sadece kendi ihtiyacı için değil aynı zamanda piyasaya da çalışan kar merkezi haline dönüşerek ekonomiye ve topluma önemli teknolojik katkı sağlıyor.

6.TEMEL BİLİMLER MEZUNU

– Kimya, fizik, matematik ve biyoloji temel bilimler fen fakültelerinden mezun bizce 2 personel belge alındıktan sonra merkezde istihdam edilerek, 2 yıl boyunca asgari ücrete karşılık gelen kısmını Bakanlık karşılıyor. Böylece örneğin aşağıda da gösterilen performans kriterlerinden birinde en az %20 artış sağlanarak, bir önceki yıla göre arttırılan tasarım harcamalarının yarısı da %100 Ar-Ge indirimi olarak vergi matrahından düşülüyor.

performans kriterleri

Kaynak: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın “Ar-Ge Reform Paketi ve İkincil Mevzuatı” (http://btgm.sanayi.gov.tr/userfiles/file/arge%20reform%20paketi/5746%20Say%C4%B1l%C4%B1%20Kanun%20ve%20Uygulama%20Y%C3%B6netmeli%C4%9Fi%20Sunumu%20.pdf

– Döner sermaye kesintisinin kalkması nedeniyle merkezde kısmi zamanlı üniversite hocasının istihdamına gidilerek, üniversite-sanayi iş birliğine önem veriliyor.

7.AR-GE MERKEZİ BAŞVURUSUNDA DEVAM EDEN PROJELERİN DURUMU

– Her ne kadar devam eden projeler izin alındığı tarihten itibaren yapılacak harcamalar için teşviklerden yararlanılır ise de daha önceki yapılan harcama ve giderlerin de diğer faaliyetlerden ayrıştırılarak, ilgili Ar-Ge hesaplarında takip edilmiş olması gerekir. Burada harcama ve giderlerin proje başlangıç ve bitiş tarihleri itibariyle bir bütün olarak dikkate alınması gerektiği görüşündeyiz.

8.AR-GE MERKEZİ PROJELERİNDE TÜBİTAK-TEYDEB PROJELERİNİN DURUMU

-Ar-Ge yönetmeliği ile TÜBİTAK mevzuatı arasında uygulama açısından farklılıklar vardır. Örneğin TÜBİTAK mevzuatı 1507 ve 1501’de genel giderleri kabul etmez, Ar-Ge merkezinde kabul edilir. TÜBİTAK’a göre prototip ürün yeniliği için alet-teçhizatı ya tam kabul ya da %40 oransal olarak desteklemektedir. Ar-Ge Merkezinde ise duruma göre yıllık ya da kullanılan süreye göre hesaplanan amortismanlar Ar-Ge gideri olarak kabul edilmektedir. Hangisi uygulanacak? Bize göre, bu konuda TÜBİTAK mevzuatı geçerlidir.

-Ar-Ge Merkezi başvurularında TÜBİTAK projesi de gösterilmiş, ancak daha halen destek karar yazısı TÜBİTAK’tan gelmemişse, buna rağmen proje başlangıç tarihine göre harcamalar yapılabilir ve teşviklerden yararlanılabilir. Kabul edilmiş olarak yazı geldiğinde ise mesele yoktur, reddedilmiş ise, merkez kapsamında proje geçersiz sayılıp, yürürlüğe konulmaz. Proje sayısı reddedilenler kadar eksik olarak kalabilir ya da reddedilenler yerine revize olarak projeler yapılabilir. Reddedilen projelerde yararlanılan teşvikler için düzeltme beyannamesi verilmesi gerekir.

9.HİZMET ALIMI

– Yönetmeliğe göre, normal bakım ve onarım giderleri hariç olmak üzere, Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle ilgili olarak işletme dışında yerli veya yabancı diğer kurum ve kuruluşlardan alınan; mesleki veya teknik destek, test, laboratuvar ve analiz hizmetleri ile bu mahiyetteki diğer hizmet alımları kapsamında yapılan ödemelerdir. Bu şekilde alınan hizmetlere ilişkin harcamalar, proje kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarının yüzde ellisini geçemez.

– Geçerse; Sadece kabul edilen %50’lik   kısmı 263 hesaba Ar-Ge gideri olarak kaydı yapılıp, aşan kısım ilgili diğer gider hesaplarında gösterilir.

10.VERGİ, RESİM VE HARÇLAR

Vergi resim ve harçlarla ilgili olarak örneğin motorlu taşıtlar vergisi (MTV) bir vergi olmasına rağmen bazı araçların bu arada binek otomobillerinin MTV’si kanunen kabul edilmeyen gider olduğundan, Ar-Ge gideri olarak da dikkate alınmaz.

11.PERSONEL TAŞIMA VE YEMEK GİDERLERİ

– Personel Taşıma giderleri ile işyerinde verilen yemek giderleri stopaja tabi brüt ücret içinde yer almadığından stopaja tabi ücret gideri olarak kabul edilmediği gibi, Ar-Ge indiriminde de ücret gideri olarak kaydedilmemeli, Ar-Ge indirimine tabi genel gider olarak kaydedilmelidir.

– Yönetmelikte genel gider olarak belirtilen nakliye gideri, malzeme maliyetine dahil edilmemişse genel gider sayılır, malzeme maliyetine dahil edilmişse, genel gider olmaktan çıkarak sarf edilen malzemenin maliyetinin içinde yer almış olur.

12.AR-GE MUHASEBESİ

Ar-Ge Muhasebesinin mevcut muhasebe sistemi içerisinde ayrı bir alt sistem olarak bağımsız şekilde yapılandırılması ve bu yolla mali teşviklerin sıhhatli olarak yürütülmesi sağlanmalıdır. Bize göre Ar-Ge muhasebesinin tali hesaplarının aşağıdaki şekilde olması uygundur:

750.10                 Ar-Ge Personel Giderleri
750.10.001         Ödenecek Net Ücret
750.10.002         %15 Sigorta Primleri İşçi Hissesi
750.10.003         Terkinler Sonrası Ödenecek Vergi
750.10.004         %7,75 Sigorta Primi İşveren Hissesi
750.10.005         %2 İşsizlik Sigortası İşveren Hissesi
750.10.006         SGD Primi

750.20                Malzeme Sarfları
750.20.001         xxxx
750.20.002         xxxx

750.30                Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
750.30.001         Diğer giderler olarak yazılmaz, gider isimleri yazılacak
750.30.002         Personel Taşıma Giderleri Ar-Ge indirimi kapsamında gider değildir.

750.40                Genel Giderler
Yönetmelikte belirtilen giderlere ait tali hesaplar isim isim açılacak.
(Hangilerine ait gider olursa o tali hesap kullanılmak üzere).

750.50                Vergi, Resim ve Harçlar
750.50.001         Yönetmelikte belirtilen giderlere uygun tali hesaplar ayrı ayrı açılacak.

750.60                Amortismanlar
750.60.001         Hangi bölüm veya birimin amortismanı ise ayrı ayrı tali hesaplar açılmalıdır.

263                      Araştırma ve Geliştirme Gideri hesabı olarak yazılacak
263.10.                Personel Giderleri
263.20                 Malzeme Sarfları
263.30                 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
263.40                 Genel Giderler
263.50                 Vergi, Resim ve Harçlar
263.60                 Amortismanlar

630                       Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı.

13.NAZIM HESAPLAR

– Faydalanılan Ar-Ge indirimi ve devreden Ar-Ge indiriminin firma kayıtlarında yer alarak belgelenmesi gerekir, bunun için nazım hesaplar kullanılabilir. Devreden Ar-Ge indirimi yıllık olarak endekslenir.  Geçici dönemlerde Ar-Ge indirimi vergi matrahından indirilmeyebilir, indirilmediği takdirde hak kaybına uğranılmaz, yıl sonunda tamamı indirilebilir. İndirilemeyen ve dolayısıyla devreden Ar-Ge indirimi bulunursa endekslenmiş tutarıyla Kurumlar Vergisi beyannamesinin ilgili satırında ve beyanname eki bildirim tablosunda gösterilmesi gerekir.

14.AKTİFLEŞTİRME VE İTFA ŞEKİLLERİ

– Ar-Ge harcama ve giderleri aktifleştirilecektir diye doğrudan doğruya 263   nolu Araştırma ve Gelişme Giderleri kebir hesabına kaydedilmemelidir. Önce 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabına kaydedilip, 751 nolu hesapla 263’e yansıtılmalıdır. Proje tamamlandığında 750 ile 751 hesaplar ters madde ile kapatılmalıdır.

263 de tamamlanıp birikmiş olan harcama bir gayri maddi hak olarak sonuçlanmışsa,5 yılda ayrılacak amortismanlarla itfa edilir. Yıllık amortisman payı önce yine 750 hesaba kaydedilir, 751 yansıtma hesabıyla 630 araştırma ve geliştirme hesabına atılır. Dolayısıyla yıl sonunda da 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesap bakiyesi 690 Dönem Karı veya Zararı hesabına aktarılarak kapatılır. Şayet 263 hesapta biriken harcamalardan oluşan gayri maddi hak için patent ya da faydalı model alınmışsa, 260 haklar hesabına alınır ve bu hesaptan yine 5 yıl amortisman yoluyla itfa edilir. İtfa edilmesinde yine 750, 751 ve 630 hesaplar kullanılır. Gayri maddi hak için incelemeli patent ya da olumlu raporlu faydalı model belgesi alınmış ise, bunların satışından elde edilen kazancın %50 si kurumlar vergisinden istisna olup, belgenin devredilmesi halinde KDV’den de istisnadır.

-Bu gayri maddi hak satılırsa, bedeli 602 diğer gelirler hesabına kaydedilmelidir, 263 ya da 260 hesap tutarı 623 Diğer Satışların Maliyeti hesabına taşınmalıdır. Gayri maddi hak kiralanırsa, kira bedeli 602 hesaba kaydı yapılırken, 268 Birikmiş Amortisman Hesabında takip edilecek, ayrılan amortisman tutarları 622 nolu hizmet maliyeti hesabına kaydedilmelidir.

-263 hesapta fiziki iktisadi bir kıymet elde edilmişse ve süreçte kullanılacak ise 253 Tesis, Makine ve Cihazlar hesabına aktarılarak kendine uyan ekonomik ömrüne göre amortisman ayrılır. Eğer satılması öngörülmüşse örneğin 256 Diğer Maddi Duran Varlıklar hesabına aktarılarak, satıldığında bu hesaptan çıkarılır.

15.AR-GE PROJESİNİN GERÇEKLEŞMEMESİ

– Yönetmeliğe göre herhangi bir zorunlu nedenle Ar-Ge projesinin gerçekleşmemesi halinde harcamaların tamamı bir defada gider yazılır, ancak daha önceki dönemlerde uygulanan Ar-Ge indirimi, stopaj ve SGK teşvikleri geçerlidir, geriye dönülerek bu konuda müeyyide uygulanmaz.

SONUÇ

Ar-Ge merkezi çalışmalarını ekteki (ar-ge-merkezinin-baslangic-noktasi-1) teşvik unsurları ile bütünleştirerek, getiri oranını artırmamız gerekiyor.