AR-GE MERKEZİ PROJELERİ İLE TASARIM MERKEZİ PROJELERİ HANGİ FAALİYETLERİ KAPSAR? ARADAKİ FARKLAR SADE OLARAK NELERDİR?

 Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

29.09.2016

 

 

 

 

GİRİŞ

28.09.2016 tarihi itibariyle Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın sitesinde güncellenmiş haliyle Ar-Ge merkezi ile ilk defa Tasarım Merkezi kurulumu başvuru formları yayınlandı. Merkez ismi değişikliği dışında iki formun yapısı da aynı, aynı soru başlıkları mevcut.

Bu durumda esas tartışarak sorgulamamız gereken konu, Ar-Ge merkezinin proje bazlı yürüteceği faaliyetler ile tasarım merkezinin yürüteceği proje faaliyetleri arasındaki farktır.

 

BİZE GÖRE İKİ MERKEZ PROJE FAALİYETLERİ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR NELERDİR?

Bu sorgulamayı yaparken Frascati 2015,Oslo Kılavuzları, AB H2020, Uluslararası bilimsel çalışmalar ile 10 Ağustos 2016 tarihinde güncellenen Ar-Ge yönetmeliğini iyice okudum. Elbette sürekli tartışılarak giderek daha iyi açıklayan doğrulara ulaşma sorumluluğumuz var.

TEMEL KAVRAMLAR

1.Bir kez Ar-Ge merkezi projeleri Frascati 2015’e göre temel araştırma, uygulamalı araştırma ve deneysel geliştirme çalışmalarını kapsamakta olup, temel özelliği projede gözle görülür ürün ve/ veya süreç yeniliğin gözlenmesi ile bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğin giderilmesidir. Bu ana grupları ayrıntılı alt çalışmalar olarak Teknoloji Olgunluk Seviyeleri tablosunda görmek olanaklıdır.

 

TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL/TOS )

Tanımı: Yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik çalışmalar, Teknoloji Olgunluğu kavramı ile ifade edilmekte olup aşağıdaki 9 seviye ile açıklanır:

TRL/TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi

TRL 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi

TRL 3 – Konseptin  deneysel kanıtlanması

TRL 4 – Laboratuar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TRL 5 – Bütün ya da bileşenler itibariyle prototipin bilgisayar ortamında tasarımının onaylanması

TRL 6 – Prototipin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TRL 7 – Prototipin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TRL 8 – Prototipin test edilmesi,

TRL 9 – Prototipin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

TOS’u İngilizce kavramlarla aşağıdaki şekilde gösterebiliriz:

TRL YA DA TOS’UN BAĞLANTILARLA AÇIKLANAN RESMİ

trl

Kaynak link: https://www.linkedin.com/pulse/9-secrets-top-5-sme-instrument-winners-kristjan-zemljic

 

ALT KIRILIMLAR

TOS 1-literatür tarama, patent tarama gibi temel araştırma, TOS 2-3 uygulamalı araştırma, TOS 4-5 deneysel geliştirme (teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik TOS  6-9 arası, TOS  6 Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TOS 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TOS 8 gerçek ürünün testi, TOS 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

Serkan Bolat’a (https://www.linkedin.com/pulse/teknoloji-olgunluk-seviyesi-serkan-bolat) göre “…TOS 6, üzerinde çalışılan kritik teknolojilerin ve tekil bileşenlerin testlerinin bitirilerek müşterinin ihtiyacını tam olarak görebilecek şekilde bir ürün şemsiyesi altında birleştirildiği seviye. Bu seviyeden sonra teknolojinin değil, tüm sistemin ve yaratılan değerin olgunluğundan söz etmek daha doğru… Dolayısıyla olgunlaşma, teknoloji meselesi olmaktan çıkıp bir pazarlama ve yönetim meselesi haline gelerek bizzat müşteri tercihlerine ve onayına tabi oluyor. TOS 6, projenin özünün önemli bir ‘problem’ için sunulan ‘cevap’ olmaktan cazip bir ‘pazar’ için sunulan ‘ürün’ olmaya geçiş dönemi. Bir optimizasyon modeli veya bir cihaz müşterinin problemine cevap olabilir ama bunu pazara ulaştırabilmek ve bir ürün olarak değer bulmasını sağlamak ancak uygun dağıtım kanalı, işbirlikleri, cazip ödeme şartları ve pürüzsüz deneyim gibi unsurlarla tamamlandığında mümkün…”

 

AR-GE PROJE ÇALIŞMALARINDA TOS’LA İLİŞKİLİ OLARAK HANGİ HATA VE EKSİKLİKLERİ  DENEYİMLİYORUZ?

1.VERİLECEK PROJE İLE İLGİLİ  LİTERATÜR TARAMANIN YAPILMAMASI. TOS 1 ‘e göre yapacağımız proje ile ilgili kamuya mal olmuş, bilenen sorun kaynaklarını ve gelinen çözüm noktalarını (state of the art) açıklayan bilimsel kaynakları inceleyip, bizim yazacağımız projeye ne gibi girdi katkısı olduğunu anlatmalıyız. Örneğin makaleler için “ http://www.sciencedirect.com/ ” linkinden araştırmalar yapılabilir.

2.PROJE ÖNERİSİ İLE İLGİLİ PATENT VE FAYDALI MODEL ARAŞTIRMASININ YAPILMAMASI. İleri süreceğimiz teknolojik yenilik için uygulamalı deneysel ya da analitik araştırma yapılıp yapılmadığını tespit için TOS 2-3’e göre mutlaka patent araştırması yapılmalı. İlgili linkler:

http://online.tpe.gov.tr/EPATENT/servlet/PreSearchRequestManager”  “www.freepatentsonline.com  ”

Buradan elde edilen bilgilerin bizim projeye ne gibi katkısı olabileceğini belirtmeliyiz.
Kuşkusuz proje önerisi yazarken şimdiye kadar AB’de onaylanan projeler hakkında da şu linkten ayrıntılı bilgiler alınabilmektedir:   “http://cordis.europa.eu/fp7/projects_en.html”.

3.T0S 4’E GÖRE PROJENİN BÜTÜNÜNÜN YA DA KRİTİK UNSURLARININ LABORATUAR SEVİYESİNDE ÖN TEKNOLOJİK PROTOTİPLERİNİN YAPILMAMASI. Bizim proje fikrine damdan düşer gibi değil, alt yapı çalışmaları yaparak, ön minyatür çalışmaları yaparak geldiğimizi ortaya koymamız ve resimlerini proje önerisine eklememiz gerekir. Bizce bu safha mutlaka gerçekleştirilmeli, özellikle bu konuda rapid prototip cihazları kullanılmalıdır.

4.TOS 5 – BÜTÜN VE/VEYA ALT BİLEŞENLER İTİBARİYLE TEKNOLOJİNİN BİLGİSAYAR ORTAMINDA TASARIMININ DOĞRULANMASI. Bizce geleneksel yönteme göre çalışan firmalar, gerçek ortamda birçok deneme yanılma çalışması ile teknolojiyi doğrulamaya çalışarak, para, zaman ve kaynak israfına yol açmaktadır, başka bir deyişle önce ürün sonra tasarım denilmektedir. Esther & Jerry Hicks’ge göre, “Bizler  yaratma işlemini fiziksel eylemler aracılığıyla yapmaya tasarlanmadık, düşüncelerimizle yarattığımız şeyin keyfini çıkarmak için fiziksel eyleme tasarlandık”(kaynak: çekim yasası. D&R store). Geleneksel yönteme göre iş yapmaya alışmış firmalar benzetilmiş bilgisayar ortamında optimizasyon çalışmalarını dikkate almayarak, gereksiz gözüyle bakarak, proje yapma mantığına ters düşmekte, bu konuda analiz hizmeti almayı düşünmemektedir.

Deneme çözümlerinin amaç ve hedeflere ulaşılmasında daima bilimsel ve teknolojik belirsizlikler olacağını dikkate almak gerekir. Çünkü deneme çözümleri bir öngörü yada bir tahminden ibarettir. Bir bakıma “A’ya ulaşmak için B’yi yapmalıyız ya da B’yi yaparsak A olacaktır” şeklindeki öndeyidir. Bu öngörülerin yanlış çıkması sıkça karşılaşılan normal bir durumdur (Popper). Bu bakımdan proje oluşturma aşamasında prototip imalata geçmeden önce  teknolojik tasarım düzeyinde mühendislik analizlerinin ve optimizasyon koşullarını sağlayan bilgisayar ortamında analizler yapılmalıdır. Fon veren kuruluşların özellikle son zamanlarda bu konuda daha çok hassas olduklarını gözlemlemekteyiz. Bu şekildeki bir yöntem deneme ve yanılma sürecini kısaltarak, bize zaman ve kaynak tasarrufu sağlayacaktır. Bilgisayar ortamında yapılabilecek analizlere ilişkin ANSYS  akış şeması bir ön bilgi vermektedir. Şemaya ulaşmak için tıklayınız ; ANSYS

ANSYS

5.TOS 6 – Teknolojinin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda yeterli ölçüde denenmemesi. Prototip ürünün gerçek ortamda imalatına geçmeden önce örneğin Solidworks programında denenmesi hata eleme sürecine çok katkısı olmaktadır.

6.TOS 7, 8 VE 9’DA YENİLİKÇİ ÜRÜNÜN PAZAR ŞARTLARININ YETERİNCE DİKKAT EDİLMEMESİ. TOS 7’ye göre gerçek çalışma ortamında prototip ürün gerçekleştirilir, örneğin teknolojik olarak yapılabilirliğini görmek için büyük ekranda bir smart cep telefonu yapılmakta daha sonra bunun müşteri ihtiyacına göre küçük uygun boyutta prototipinin yapılması gerekmektedir. TOS 8’de de fiziksel testleri yapılır. Ancak ana ya da nihai kullanıcı ya da piyasa şartları dikkate alınarak tüm tasarım girdilerinin tüm tasarım çıktılarını karşıladığına dair TOS 9’a göre gerçek kullanım yerlerinde geçerlilik testlerinin yapılmadığını gözlemlemekteyiz. TOS 9’daki geri bildirimlere göre tekrar TOS 5’e gidilerek tasarımda iyileştirmeler yapmak çoğu kez gerekmektedir.

TOS’A GÖRE FAALİYETLERİ MERKEZLERE NASIL AYRIŞTIRABİLİRİZ?

– Ar-Ge merkezi projelerinde yukarıdaki 9 faaliyetin de sırasıyla gerçekleşmesi gerekiyor. Bize göre yeni ürünün 6-7 ay gibi kısa sürede piyasaya çıkarak ekonomik ve toplumsal katkısının hızlı olması arzulandığından,  yukarıdaki TOS’un 1-4 aşamaları belli ise, yani Frascati’ye göre belirsizlik çözülmüş ise, geri kalan 5-9 yenilik faaliyeti olarak; tasarım, imalat ve test aşamalarının Tasarım merkezi projelerinin konusu olabileceği şeklindedir.

 

FARKLILIĞA ÖRNEKLER

– Örneğin firmamız kış aylarında kullanılmak üzere kaymayı azaltıcı bir lastik hamuru formülasyonu geliştirmek için Ar-Ge projesi sonucu bir ürün elde etmiş olabilir, bu Ar-Ge projesi ile alakalı harcamalar Ar-Ge Merkezinin harcama ve gideridir. Ancak, bu aşamada firma faaliyetlerini durdurmayıp değişik müşterilere farklı lastik diş formu ile kamyon, otomobil veya motosikletlerde kullanılabilecek ürün tasarlanması yaparak piyasaya yeni ürünlerini sunmaktadır. Bu faaliyetler Tasarım Merkezinin konusu olup, ilgili harcama ve giderler de Tasarım Merkezinin kapsamına girmektedir.

– Örneğin dış cephe boya formülasyonunu Ar-Ge projesi ile geliştiren firmamız, ihracat müşterisinin isteği üzerine bazı katkı maddeleri katarak kir tutmayan veya yağmurda suyu akıtan boyaları, kullanıcı isteklerine göre farklı ölçülerde tasarlayarak üretebilirler.

– Örneğin otomotivde kış şartlarında sessiz ve titreşimi sönümleyen bir motor takozunu Ar-Ge projesi kapsamında geliştiren firmamız, farklı markalar için, ölçülerinde değişiklikler yaparak aynı formülasyon ile farklı markalara ürün tasarlayabilirler.

– Tekstil sektörü için örnek verecek olursak, Ar-Ge projesi ile kir tutmayan kumaş geliştiren firma, gömleklik veya dış giyim için farklı kalınlıklarda ürünleri müşteri isteklerine göre tasarlayabilir ve piyasaya yenilik olarak sunabilir.

TASARIM MERKEZİ PROJELERİNDE İŞ PAKETLERİ NELER OLMALI?

2.Ürün ve süreç yeniliklerinin konu edildiği Tasarım Merkezi projelerinde H2020 yenilik tanımında da görüldüğü gibi sınırlı ölçüde ar-ge çalışması, tasarım, prototip imalat ve testler, iş paketleri olarak ele alınabilmektedir:

-Innovation actions: Description: Action primarily consisting of activities directly aiming at producing plans and arrangements or designs for new, altered or improved products, processes or services. For this purpose they may include prototyping, testing, demonstrating, piloting, large-scale product validation and market replication.

-A ‘demonstration or pilot’ aims to validate the technical and economic viability of a new or improved technology, product, process, service or solution in an operational (or near to operational) environment, whether industrial or otherwise, involving where appropriate a larger scale prototype or demonstrator.

-A ‘market replication’ aims to support the first application/deployment in the market of an innovation that has already been demonstrated but not yet applied/deployed in the market due to market failures/barriers to uptake. ‘Market replication’ does not cover multiple applications in the market of an innovation that has already been applied successfully once in the market. ‘First’ means new at least to Europe or new at least to the application sector in question. Often such projects involve a validation of technical and economic performance at system level in real life operating conditions provided by the market. Projects may include limited research and development activities.

Yenilik Faaliyetlerin Tanımı: Faaliyet ağırlıklı olarak yeni, değiştirilmiş ya da iyileştirilmiş ürün, süreç ya da hizmetlerin üretim plan ve düzenleme ya da tasarımının oluşturulmasına doğrudan yardım eden faaliyetleri kapsar. Bu amaçla, prototip, test, demonstrasyon, pilot tesis, büyük ölçekli ürün doğrulama ve piyasa kopyasını içerir.

“Prototipin Gösterimi, Demonstrasyonu ya da Ölçeklendirilmiş pilot tesis” yeni ya da iyileştirilmiş teknoloji, ürün, süreç, hizmet ya da çözümünün teknik ve ekonomik uygunluğunun gerçek (ya da gerçeğe yakın) sınai ya da başka çalışma ortamında büyük ölçekli prototip ya da demostrasyonu olarak kanıtlanmasına yardım eder.

“Pazar numunesi ya  kopyası” daha önceden performans gösterimi yapılmış, ancak pazar engelleri yada hataları kaldırma nedeniyle piyasaya uygulaması/dağıtımı yapılmamış yeniliklerin ilk piyasaya sunumu/ dağıtımını desteklemeye yardım eder. Daha önce piyasaya başarı ile sunulmuş yeniliklerin yeniden çoklu olarak piyasaya sunulması, yenilik faaliyeti değildir. Bu anlamda “ilk”in anlamı Avrupa piyasasına ya da ilgili sektöre ilk sürülmesi demektir. Çoğu kez projeler piyasadaki gerçek çalışma şartlarında sistem seviyesinde teknik ve ekonomik performanslarının kanıtlanmasını  içerir. Projeler sınırlı ölçüde araştırma ve geliştirme faaliyetleri içerebilir.

Kaynak:Horizon 2020 Work Programme 2014-2015, 18.General Annexes sayfa 8.

H2020 KOBİ’ler için yenilik proje formatında aşağıdaki alt başlıklar bulunmaktadır:

 

Concept and Approach,

LITERATURE SEARCHING AND EVALUATION,

– TECHNOLOGICAL FEASIBILITY STUDY AND ASSIGNMENT,

– PRE-STUDIES OF PROJECT (At this point all system and units will be reassessed by simulation (the simulated environment) before project proposal entry to the system.)

FINANCIAL FEASIBILITY,

For decision for making project; Literature research, patent research, article research, financial studies, financial feasibilities, market research, profitability, value-added products and export data evaluating the benefits, benefit analysis and the optimum point (profitability, competition, technological advances, new R & D projects criteria) will be evaluated and determined. After the results will be decided making projects.

TASARIM MERKEZİNCE PLANLANAN PROJELERE TÜBİTAK-TEYDEB PROJELERİ DAHİL EDİLEBİLİR Mİ?

3.Bu analizler doğrultusunda Ar-Ge Merkezlerinde TÜBİTAK-TEYDEB Ar-Ge projeleri yer alabilir, ancak bize göre Tasarım Merkezlerinde planlanan projeler arasında TÜBİTAK projeleri yer almamalıdır. Burada sorgulamamız gereken konu, firmanın tasarım merkezi dışında TÜBİTAK’a proje vermesi ve KOBİ’lerde sınırlı sayıda tasarımcı ve teknisyen istihdam etmesi nedeniyle, tasarım merkezindeki haftalık 45 saatlik tam zaman çalışma süresinin bir kısmının TÜBİTAK projelerinde kullanılmasıdır. Bu durumda tasarım merkezinde eksik çalışma olacaktır ve bu kısım için tasarım merkezi teşviklerinden yararlanmayacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken husus eksik çalışma nedeniyle tasarım merkezinde en az on tam zaman eşdeğer tasarım personeli istihdam edilmesidir. Düşerse ruhsat iptal edilir. Bu bakımdan bizim önerimiz tasarım merkezinde en az 12 tasarımcı ve teknisyen ile yine mühendis ya da teknisyen olan 2 destek personelin istihdam edilmesidir.

NASIL RASYONEL BİR EKOSİSTEM KURABİLİRİZ?

4.Kuruluşlar arası Ar-Ge işbirliği projeleri yaparak akılcı bir ekosistem oluşturmak bakımından, bizim önerimiz; büyük işletmede Ar-Ge Merkezi kurmak, bunun yanında ortakları gerçek kişi olan bir KOBİ kurarak bünyesinde tasarım ve yenilik ağırlıklı faaliyetler için tasarım merkezi kurmak ve iki kuruluş arasında ortak Ar-Ge, yenilik ve tasarım projeleri yapmak. Örneğin TÜBİTAK-TEYDEB’e verilecek ortak projelerde araştırma, prototip imalat ve testleri Ar-Ge merkezi yaparken, tasarım merkezi bu ortak projenin tasarım kısmını yaparak, destek oranı % 10 fazla elde edilir. Yeni Ar-Ge yönetmeliği ve Bakanlar Kurulu kararına göre kuracağımız KOBİ “74.10.02-Diğer uzmanlaşmış tasarım faaliyetleri (tekstil, giyim, ayakkabı gibi kişisel eşyalar ve ev eşyaları tasarımı ile endüstriyel tasarım dahil) NACE koduyla kurulabilir. Büyük firma sahipleri ile KOBİ’nin sahiplerinin aynı olmasının ticaret sicil numaraları farklı olduğu için sorun yaratmamaktadır.

Özet söz: Nesnel, yaratıcı şekilde aramızda önceden zihinsel, tasarımsal düzeyde tartışıp giderek artan ölçüde doğruyu bularak, daha sonra fiziki boyutta uygulamaya geçmeliyiz.