AR-GE YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDA AR-GE VE TASARIM MERKEZİ UYGULAMASI İÇİN TARTIŞILMASI GEREKEN KONULAR

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

14.11.2016

 

GİRİŞ

Ar-Ge ve Tasarım faaliyetleri uygulamaları olarak Yönetmelikte yer alan fakat yeterli açıklıkta olmayan bazı hükümler hakkında Muhsin Yıldırım Hocamızla yaptığımız ve aşağıda yer alan analiz çalışmalarımız, kamuoyuyla paylaşılarak geri bildirimlerle hataların giderilmesi ve eksikliklerin tamamlanması amacını taşımaktadır.

1.TAM ZAMAN EŞDEĞER AR-GE PERSONEL SAYISI HESABI

-11 Ağustos 2016 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 2016/ 9093 sayılı Bakanlar Kurulu kararına göre, Ar-Ge merkezi için 15 (otomotiv ve askeri savaş sanayiinde asgari 30) tam zaman eşdeğer Ar-Ge personel sayısının olması gerektiği belirlenmiştir. Bunun hesabı için, Ar-Ge merkezi bünyesinde bulunduran işletmenin Üçer aylık   geçici vergilendirme dönemleri esas alınır.

Örnek: Ar-Ge merkezinde 3 aylık geçici vergi döneminde;

10 kişi 30’ar gün = 300×3= 900 gün.

4 kişi 25 gün x 3= 300 gün

6 kişi de 20 gün 120×3= 360 gün

olmak üzere merkezde toplam 20 personel çalışıyor. Aylık toplam 520 gün, 3 aylık 1560 gün çalışılıyor, 90’a bölersek 17,33 tam zaman eş değer Ar-Ge personel sayısı bulunur ve sorun yoktur. Önemli olan 15’in altına düşmemesidir. Bu sayının firma tarafından devamlı kontrol edilip ilgili belgelerin muhafaza edilerek yapılacak denetimlerde bu hususun tevsik edilmesi gerekir.

Ar-Ge Kanununun 4. Maddesine göre, Kanunda öngörülen şartları taşıdıklarına ilişkin tespitler en geç Bakanlıkça iki yıllık süreler itibarıyla yapılır.

– Örneğimize göre kısmi çalışma yapan tam zamanlı Ar-Ge personelinin stopaj, SGK teşviki çalıştığı güne göre hesaplanır, Ar-Ge dışındaki zamana ait ücret giderleri diğer ilgili faaliyet giderlerinde gösterilir.

– Eğer firma özel bir durum olarak örneğin 16 Kasım 2016 tarihinde Ar-Ge merkezi unvanını almaya hak kazanmışsa, stopaj teşviki 16’dan itibaren, SGK teşviki ise takip eden ay başı olan Aralık başında uygulamaya başlanır. Burada 3 aylık tam zamanlı eşdeğer personel sayısının hesabı için bir açıklık yoktur. Bizce burada 3 aylık dönemin hesabında 2016 Aralık, 2017 Ocak Ve Şubat ayları ortalaması alınmalı.

– Ortalama alındığı için üç ayın herhangi bir ayında 15’in altında kalınabilir, önemli olan 3 aylık ortalamada 15’in altına düşmemek.

– Herhangi bir üç aylık dönemde asgari Ar-Ge veya tasarım personeli çalıştırma şartını ihlal eden işletmeler, şartların ihlal edildiği tarihten tekrar sağlandığı tarihe kadar Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

2.KISMİ ÇALIŞMA YA DA KISMİ ZAMANLI ÇALIŞMA

– Bir personel Ar-Ge ya da Tasarım merkezi personeli olarak haftada 45 saatin altında ya da ayda 30 günün altında çalışsa bile, tam zamanlı eşdeğer personeli olarak kabul edilir, ancak teşvikleri fiilen çalıştığı süreye göre hesaplanır. Üç aylık çalışma süresinin ortalamasının en az 15 tam zamana tekabül etmesi gerekir.

– En fazla ayın 2/3 oranında yani ay içinde en fazla 20 günlük çalışma, kısmi zamanlı çalışma sayılır. Bu sürelerle çalışan bir personelin mutlaka firmayla kısmi zamanlı sözleşme yapması gerekir. Kısmi zamanlı çalışma sözleşmesi yapmayan bir personel, örneğin ay içinde 19 gün çalışmış olsa bile, bu çalışması kısmi süreli çalışma sayılmaz, tam zaman eşdeğer bir personelin eksik çalışması niteliğini taşır.

– Yönetmeliğe göre, gelir vergisi stopajı teşvikinin hesaplanmasında, bu kapsamdaki personelin fiilen Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerine ayırdıkları zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınır. Tam zamanlı olarak çalışanların hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 17/3/1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretler de bu teşvik kapsamında değerlendirilir. Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma sürelerine ilişkin ücretler bu teşvikten faydalanamaz. Ar-Ge ve yenilik veya tasarım faaliyetlerinde kısmi zamanlı olarak çalışan personelin hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 2429 sayılı Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretleri gelir vergisi stopaj teşvikinin uygulamasında dikkate alınmaz.

 

3.AR-GE MERKEZİ BAŞVURUSUNDA DEVAM EDEN PROJELERİN DURUMU

– Her ne kadar devam eden projeler izin alındığı tarihten itibaren yapılacak harcamalar için teşviklerden yararlanılır ise de daha önceki yapılan harcama ve giderlerin de diğer faaliyetlerden ayrıştırılarak, ilgili Ar-Ge hesaplarında takip edilmiş olması gerekir. Burada harcama ve giderlerin proje başlangıç ve bitiş tarihleri itibariyle bir bütün olarak dikkate alınması gerektiği görüşündeyiz.

4.AR-GE MERKEZİ PROJELERİNDE TÜBİTAK-TEYDEB PROJELERİNİN DURUMU

-Ar-Ge yönetmeliği ile TÜBİTAK mevzuatı arasında uygulama açısından farklılıklar vardır. Örneğin TÜBİTAK mevzuatı 1507 ve 1501’de genel giderleri kabul etmez, Ar-Ge merkezinde kabul edilir. TÜBİTAK’a göre prototip ürün yeniliği için alet-teçhizatı ya tam kabul ya da %40 oransal olarak desteklemektedir. Ar-Ge merkezinde ise duruma göre yıllık ya da kullanılan süreye göre hesaplanan amortismanlar Ar-Ge gideri olarak kabul edilmektedir. Hangisi uygulanacak? Bize göre, bu konuda TÜBİTAK mevzuatı geçerlidir.

-Ar-Ge merkezi başvurularında TÜBİTAK projesi de gösterilmiş, ancak daha halen destek karar yazısı TÜBİTAK’tan gelmemişse, buna rağmen proje başlangıç tarihine göre harcamalar yapılabilir ve teşviklerden yararlanılabilir. Kabul edilmiş olarak yazı geldiğinde ise mesele yoktur, reddedilmiş ise, merkez kapsamında proje geçersiz sayılıp, yürürlüğe konulmaz. Proje sayısı reddedilenler kadar eksik olarak kalabilir ya da reddedilenler yerine revize olarak projeler yapılabilir. Reddedilen projelerde yararlanılan teşvikler için düzeltme beyannamesi verilmesi gerekir.

 

5.HİZMET ALIMI

– Yönetmeliğe göre, normal bakım ve onarım giderleri hariç olmak üzere, Ar-Ge ve yenilik veya tasarım faaliyetleriyle ilgili olarak işletme dışında yerli veya yabancı diğer kurum ve kuruluşlardan alınan; mesleki veya teknik destek, test, laboratuvar ve analiz hizmetleri ile bu mahiyetteki diğer hizmet alımları kapsamında yapılan ödemelerdir. Bu şekilde alınan hizmetlere ilişkin harcamalar, proje kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarının yüzde ellisini geçemez.

– Geçerse; Sadece kabul edilen %50’lik   kısmı 263 hesaba Ar-Ge gideri olarak kaydı yapılıp, aşan kısım ilgili diğer gider hesaplarında gösterilir.

 

6.VERGİ, RESİM VE HARÇLAR

Vergi resim ve harçlarla ilgili olarak örneğin motorlu taşıtlar vergisi (MTV) bir vergi olmasına rağmen bazı araçların bu arada binek otomobillerinin MTV’si kanunen kabul edilmeyen gider olduğundan, Ar-Ge gideri olarak da dikkate alınmaz.

 

7.PERSONEL TAŞIMA VE YEMEK GİDERLERİ

– Personel Taşıma giderleri ile işyerinde verilen yemek giderleri stopaja tabi brüt ücret içinde yer almadığından stopaja tabi ücret gideri olarak kabul edilmediği gibi, Ar-Ge indiriminde de ücret gideri olarak kaydedilmemeli, Ar-Ge indirimine tabi genel gider olarak kaydedilmelidir.

– Yönetmelikte genel gider olarak belirtilen nakliye gideri, malzeme maliyetine dahil edilmemişse genel gider sayılır, malzeme maliyetine dahil edilmişse, genel gider olmaktan çıkarak sarf edilen malzemenin maliyetinin içinde yer almış olur.

8.NAZIM HESAPLAR

– Faydalanılan Ar-Ge indirimi ve devreden Ar-Ge indiriminin firma kayıtlarında yer alarak belgelenmesi gerekir, bunun için nazım hesaplar kullanılabilir. Devreden Ar-Ge indirimi yıllık olarak endekslenir.  Geçici dönemlerde Ar-Ge indirimi vergi matrahından indirilmeyebilir, indirilmediği takdirde hak kaybına uğranılmaz, yıl sonunda tamamı indirilebilir. İndirilemeyen ve dolayısıyla devreden Ar-Ge indirimi bulunursa endekslenmiş tutarıyla Kurumlar Vergisi beyannamesinin ilgili satırında ve beyanname eki bildirim tablosunda gösterilmesi gerekir.

9.AKTİFLEŞTİRME VE İTFA ŞEKİLLERİ

– Ar-Ge harcama ve giderleri aktifleştirilecektir diye doğrudan doğruya 263   nolu Araştırma ve Gelişme Giderleri kebir hesabına kaydedilmemelidir. Önce 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabına kaydedilip, 751 nolu hesapla 263’e yansıtılmalıdır. Proje tamamlandığında 750 ile 751 hesaplar ters madde ile kapatılmalıdır.

263 de tamamlanıp birikmiş olan harcama bir gayri maddi hak olarak sonuçlanmışsa,5 yılda ayrılacak amortismanlarla itfa edilir. Yıllık amortisman payı önce yine 750 hesaba kaydedilir, 751 yansıtma hesabıyla 630 araştırma ve geliştirme hesabına atılır. Dolayısıyla yıl sonunda da 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesap bakiyesi 690 Dönem Karı veya Zararı hesabına aktarılarak kapatılır. Şayet 263 hesapta biriken harcamalardan oluşan gayri maddi hak için patent ya da faydalı model alınmışsa, 260 haklar hesabına alınır ve bu hesaptan yine 5 yıl amortisman yoluyla itfa edilir. İtfa edilmesinde yine 750, 751 ve 630 hesaplar kullanılır. Gayri maddi hak için incelemeli patent ya da olumlu raporlu faydalı model belgesi alınmış ise, bunların satışından elde edilen kazancın %50 si kurumlar vergisinden istisna olup, belgenin devredilmesi halinde KDV’den de istisnadır.

-Bu gayri maddi hak satılırsa, bedeli 602 diğer gelirler hesabına kaydedilmelidir, 263 ya da 260 hesap tutarı 623 Diğer Satışların Maliyeti hesabına taşınmalıdır. Gayri maddi hak kiralanırsa, kira bedeli 602 hesaba kaydı yapılırken, 268 Birikmiş Amortisman Hesabında takip edilecek, ayrılan amortisman tutarları 622 nolu hizmet maliyeti hesabına kaydedilmelidir.

-263 hesapta fiziki iktisadi bir kıymet elde edilmişse ve süreçte kullanılacak ise 253 Tesis, Makine ve Cihazlar hesabına aktarılarak kendine uyan ekonomik ömrüne göre amortisman ayrılır. Eğer satılması öngörülmüşse örneğin 256 Diğer Maddi Duran Varlıklar hesabına aktarılarak, satıldığında bu hesaptan çıkarılır.

10.AR-GE PROJESİNİN GERÇEKLEŞMEMESİ

– Yönetmeliğe göre herhangi bir zorunlu nedenle Ar-Ge projesinin gerçekleşmemesi halinde harcamaların tamamı bir defada gider yazılır, ancak daha önceki dönemlerde uygulanan Ar-Ge indirimi, stopaj ve SGK teşvikleri geçerlidir, geriye dönülerek bu konuda müeyyide uygulanmaz.

SONUÇ

Bu konuda çalışmalarımız devam etmekte olup, geri bildiriminiz için şimdiden teşekkür ederiz.