AVRASYA ÜLKELERİNE DAHA ÇOK YÖNELMEK İÇİN MAKİNE İMALATÇILARIMIZA ÖNEREBİLECEĞİMİZ AR-GE, YENİLİK VE TASARIM BAŞLANGIÇ NOKTALI YOL HARİTAMIZ HANGİ ADIMLARI İÇERİYOR?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

03.06.2016

 

GİRİŞ

Ülkemiz ile ilgili son dış gelişmeler karşısında yurtdışında doktora çalışması yapmış bir bilim adamı olarak bilimin ve aklın verilerini analiz ettiğimde, geleceğimizin Avrasya Ülkelerine daha çok yönelmek olduğunu çıkarsıyorum. Bu bağlamda bu amaca yönelik olarak makine imalatçılarımızın daha rekabetçi ve daha yüksek katma değerli ürünler üretmeleri, ihraç etmeleri ve işbirliğine girmeleri konusunda araştırma, tasarım ve yenilik faaliyetleri başlangıç noktalı yol haritalarını 3 firmada 03.06.2016 tarihinde yaptığımız ziyaretlerde tartıştık. Rasyonel yol haritalarının somut olarak aşağıdaki basamaklardan geçtiği konusunda hemfikir olduk.

Hemfikir olduğumuz yol haritasını anlatmadan önce sektörde sıkça kullanılan  “Araştırma ve Yenilik Faaliyetleri” , “Sadece Yenilik Faaliyetleri” ve “Tasarım Faaliyetleri “ kavramlarını Ar-Ge terminolojisi ile açıklamak istiyoruz.

KAVRAMLAR

Araştırma ve Yenilik Faaliyetlerin Tanımı: Faaliyet öncelikle yeni bilginin oluşturulmasına ve/veya yeni ya da iyileştirilmiş teknoloji, ürün, süreç, hizmet ve çözümüne dair yapılabilirliğin araştırılmasına(keşfedilmesine) yardım eden faaliyetlerden meydana gelir. Bu amaçla, temel ve uygulamalı araştırmayı, teknoloji geliştirme ve entegrasyonu, laboratuar ya da simüle edilmiş (çalışma ortamına benzetilmiş) ortamdaki küçük çaplı prototipler için test ve doğrulamayı içerebilir. Projeler, gerçek çalışma ortamına yakınlık içinde teknik yapılabilirliğini göstermeye yardımcı olmak amacıyla sınırlı ölçüde demonstrasyon (performans gösterimi) ya da pilot faaliyetleri kapsayabilir.

Sadece Yenilik Faaliyetlerin Tanımı: Faaliyet ağırlıklı olarak yeni, değiştirilmiş ya da iyileştirilmiş ürün, süreç ya da hizmetlerin üretim plan ve düzenlemesi ya da tasarımının oluşturulmasına doğrudan yardım eden faaliyetleri kapsar. Bu amaçla, prototip, test, demonstrasyon, pilot tesis, büyük ölçekli ürün doğrulama ve piyasa kopyasını içerir.

“Demonstrasyon ya da pilot tesis” yeni ya da iyileştirilmiş teknoloji, ürün, süreç, hizmet ya da çözümünün teknik ve ekonomik uygunluğunun gerçek (ya da gerçeğe yakın) sınai ya da başka çalışma ortamında büyük ölçekli prototip ya da demostrasyonu olarak kanıtlanmasına yardım eder.

“Pazar kopyası” daha önceden performans gösterimi yapılmış, ancak pazar engelleri yada hatalarını ortadan kaldırma çalışması nedeniyle piyasaya uygulaması/dağıtımı yapılmamış yeniliklerin ilk piyasaya sunumu/ dağıtımını desteklemeye yardım eder. Daha önce piyasaya başarı ile sunulmuş yeniliklerin yeniden çoklu olarak piyasaya sunulması, yenilik faaliyeti değildir. Bu anlamda “ilk”in anlamı Avrupa piyasasına ya da ilgili sektöre ilk sürülmesi demektir. Çoğu kez projeler piyasadaki gerçek çalışma şartlarında sistem seviyesinde teknik ve ekonomik performanslarının kanıtlanmasını  içerir. Projeler sınırlı ölçüde araştırma ve geliştirme faaliyetleri içerebilir.

Kaynak:Horizon 2020 Work Programme 2014-2015, 18.General Annexes sayfa 8.

Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümü (Kaynak: 5746 sayılı yasa).

HIZLA BÜYÜYECEK MAKİNE İMALATÇILARININ AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

1.Bizimde katkımızla bu firmalar Ar-Ge, yatırım ve cirolara uygulanan geri ödemesiz ve geri ödemeli fonlar ile vergi ve SGK teşviklerini bir bütün olarak değerlendirip,3-4 yıla uzanan vizyoner bir iş planı yapıyorlar.

2.Bu iş planında her an onaylanarak yürüyen en az üç adet TÜBİTAK-TEYDEB Ar-Ge projeleri mevcut olup, ad hoc (kendilerine göre geçici nitelikte, esnek)  ortalama 10-15 mühendis ve teknisyenlerden oluşan Ar-Ge ekibini aynen Ar-Ge/Tasarım Merkezi ya da Teknokent firması gibi 3 projede adam ay oranlarını (1) yaparak bütün SGK, Muhtasar istisnaları,% 100 Ar-Ge indirimi gibi teşvikler yanında projelerde görevli personelin maaşlarının % 75-60 oranında TÜBİTAK hibeleri ile karşılıyorlar. Bu açıdan mühendisler iş yerlerini değiştirmedikleri gibi yeni deneyimli değişik disiplinlerden mühendis istihdam ediyorlar ve KOBİ’lerde her proje bitiminde fikir sahibi olarak 7.500 TL  kendi hesaplarına mühendisler bonus alıyorlar.

3.Bu firmalar çoklukla müşteri ile mükemmel iş ilişki içine girip, özel toplantılar yaparak ihtiyaçlarını tam öğrenerek özel makine imal ettiklerinden, müşteriye satılan makine aynı zamanda TÜBİTAK’a Ar-Ge proje konusu oluyor, alınan hibelerle yerli ve yabancı rakiplere göre en az % 25 fiyat düşüşü ile pazarlama yaptıklarından çok sipariş alıyorlar. Toplantılar için firmalara gittiğimizde bazen yabancı rakip firma temsilcileri ile iş görüşmesi yaparak, yabancıların hem Türkiye’deki satış azalışlarını önlemek hem de ortak proje ve pazarlama faaliyeti yapmak istediklerini, hatta maddi güçleri nedeniyle firmaları yüksek fiyatla satın almak için pazarlık yaptıklarını deneyimliyoruz.

4.Artan makine siparişlerini karşılamak için fabrika ve makine ihtiyaçları gündeme geldiğinde Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığının Teknoyatırım çağrı programına dikkat ederek, TÜBİTAK’tan Ar-Ge projesinin prototipinin tamamlandığına dair yazı ve prototipin Bakanlıkça ilan edilen NACE listesinde (makine imalatçıları genelde başlangıç numarası 28 olan ana NACE koduna giriyor: https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Uploads/Documents/Templates/Oncelikli_Teknoloji.pdf) yer alma koşuluyla başvurusunu yapıp, seri üretim için gerekli olan yerli ve yabancı standart makineler için % 40-50 hibe oranlı 5 milyon TL’ye kadar hibe alabiliyor.

5.Birden çok Ar-Ge projesi tamamlandığı için bu kez TÜBİTAK yada KOSGEB Ar-Ge ve inovasyon projesinin bittiğine dair yazı ile KOBİ kapsamında KOSGEB Endüstriyel Uygulama programına başvurarak, prototipin seri üretimi için gerekli olan standart makine, yazılım, donanım ve otomasyon için 150 bin TL hibe desteği alıyor. Ayrıca çağrısı açılan KOSGEB KOBİGEL programlarına verimlilik ve kapasite artışı için gerekli olan makine, teçhizat, yazılım, donanım, test cihazı, hizmet alımı vb gibi ihtiyaçlarını % 60 veya üzerinde hibe oranı ile 300.000 TL’ye kadar olan fondan yararlanabiliyorlar.

6.Başka bir biten proje prototipinin seri üretimi için en az 10 dönümlük yer satın alarak, inşaat maliyetleri dahil yerli ve yabancı makine tedariki için 7 destek unsurunu içeren 5.Bölge Yatırım Teşvik Belgesi alarak fabrika kuruyorlar.

7.Her Ar-Ge projesinin başlangıcında piyasaya çıkacak makine için elde edilen karın yarısına isabet eden en az 10 yıl süreli geçici ve kurumlar vergisi istisnası için  bu kez incelemeli patent ya da olumlu raporlu faydalı model başvurusu yaparak satış aşamasındaki vergi teşvikinden yararlanmış oluyorlar.

8.Ar-Ge projesi sonucu oluşan prototipin ürünün yurt içi ve dışı fuar ve tanıtım faaliyetleri için Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığına başvurarak yıllık 75 bin TL’lik teknotanıtım ve pazarlama programına başvuruyorlar.

9.İmal ettikleri makineler kamu ihalelerine konu oluyorsa, yine Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığına başvurup, Teknolojik ürün deneyim belgesi alarak, ihalelerde % 15 fiyat fazlasıyla tercihli ürün satma avantajına kavuşuyorlar.

10.Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım faaliyetlerinde belli bir seviyeye gelip boyut yükseltmek istediklerinde bünyelerinde Tasarım Merkezi kurmaya başlıyorlar.

Tasarım merkezlerinde  tasarımcı ve teknisyen tam zamanlı 10 personel gerekiyor. Bu sayı 11 olursa 2 destek personel ile(pazarlamacı, satınalmacı vb gibi)  temel bilimlerden fizik, kimya, biyoloji ve matematik bölümlerinden mezun olanlardan teknik ya da tasarımcı sayısının % 10’nunu geçmemek üzere(1,1=2 personel) 2 personel istihdamı halinde 2 yıl süre ile asgari ücrete tekabül eden kısım Bakanlıkça firmaya hibe olarak verilecektir. Böylece 11 tasarım personeli,2 destek ve 2 temel bilimlerden olmak üzere toplam 15 kişinin her ay SGK işveren payının yarısı, personel stopajının % 80-95’i ödenmemekte ve ayrıca TÜBİTAK’a proje verilsin verilmesin firmanın tasarım harcaması olarak değerlendirip muhasebede ar-ge, yenilik ve tasarım hesabına kaydettiği harcama ve giderler % 100 olarak 3 aylık geçici vergi matrahlarından ve Kurumlar Vergisi matrahından düşülmektedir. Bizim danışmanlık yaptığımız firmalarda Tasarım Merkezi kurularak 15 personel için ayda 6-7 bin TL’den aşağı düşmeyen SGK ve Stopaj ödemesinin yapılmaması söz konusudur. Ayrıca 3 ayda bir verilen gelir beyannamesinde vergi matrahından indirilen % 100 Ar-Ge indirimi ile bu avantaj daha da artmaktadır.

– Merkezlerde Kısmi ve tam zamanlı üniversite hocaları görevlendirilebilecek, döner sermaye yöntemi ile hocalardan hizmet alınması halinde kesilen faturanın gelir vergisi ve damga vergisi dışında fatura bedelinin % 85’i hocaya verilecek. Merkez personelleri Ar-Ge projesi ile ilgili olarak üretim hattında yada firma dışında geçirecekleri süreler Bakanlığın belirleyeceği kriterlere uyması halinde teşviklerden kısıntıya gidilmeyecektir.

– Merkezlerde yabancı uyruklu nitelikli personelin istihdamında izin müessesesi işlemleri en aza indiriliyor.

– Ar-Ge ve Tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir. Özellikle bu hüküm beyaz eşya, mutfak eşyaları, otomotiv gibi markalara çalışan OEM firmaları için büyük avantajdır.

11.Firmalar arasında Rekabet Öncesi İşbirliği Projelerine katılıyorlar.
5746 sayılı Ar-Ge Kanunun 2/d maddesi ile gündeme gelen  “Rekabet Öncesi İşbirliği projeleri”: Birden fazla kuruluşun; ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere, rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek amacıyla yürütecekleri, Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine yönelik olarak yapılan işbirliği anlaşması kapsamındaki bilimsel ve teknolojik niteliği olan projeleri”dir.

Dışa olan bağımsızlığımızı azaltacak, Ar-Ge Yenilik ve Tasarım alt yapımızı ve donanımızı makine, teçhizat, test cihazı temini, deneme amaçlı pilot tesis kurulması vb. ile geliştirecek, milli ekonomimizi çarpan katsayısı ile büyütecek etkisi olacak, tamamlayıcı ilişkilerde bulunan Büyük İşletmeler ve KOBİ’ler arasında “Rekabet Öncesi İşbirliği proje bütçesinin %50’sine kadarlık kısmının Bakanlıkça karşılanması, çok önemli teşvik. Ayrıca katkı paylarının Ar-Ge İndirimi olarak vergi matrahlarından düşülmesi de ilgiyi arttırıyor. Ek olarak projede görev alacak personelin SGK ve Gelir Vergisi Stopaj istisnasına tabi tutulması ayrı bir cazibe unsuru.

 

SONUÇ

Aklımızı işleterek daha bu destekleri arttırabiliriz. Çünkü bu firmalar her an yeni bir iş ve oluş peşindeler, bir iş ya da proje biter bitmez arada hiç boşluk vermeden yeni bir iş, oluş ve proje yapmaya başlıyorlar. Karşılaştıkları sıkıntı ve zorlukları yenilik için fırsat gözüyle bakıyorlar, dikkat ediyorum bu firmalarda yoruldum diye bir sözcük duymuyorum. Bu oluşta bizler de dahil, herkes mutlu ve sağlıklı oluyor. Temennimiz, Sanayi ile iç içe girmiş bilim adamlarının sayısının hızla artması yönündedir.