İŞ DÜNYASINDA TASARIM FAALİYETİ KONUSUNDAKİ FARKINDALIĞIN ARTMASINA PARELEL OLARAK TASARIM MERKEZİ TEŞVİKLERİ ARTIYOR

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe Fonları

Uygulayıcısı, YMM, Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

 

GİRİŞ

 

Bize göre Ar-Ge ve Yenilik faaliyetlerinin birbirini birikimli ve adımsal olarak takip eden, öncesi yerine getirilmeden sonraki faaliyetlere başlanılmayacağı şeklindeki en uygun gösterimini aşağıdaki Teknoloji Olgunluk Seviyelerinde (TOS-İngilizcesi Technology  Readiness Levels-TRL) görmekteyiz:

TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi,

TOS 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi,

TOS 3 – Teknolojik Konseptin  deneysel ya da analitik kanıtlanması,

TOS 4 – Laboratuvar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TOS 5 – Bütün ve/veya alt bileşenler itibariyle teknolojinin bilgisayar ortamında tasarımının doğrulanması,

TOS 6 -Teknolojinin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TOS 7 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TOS 8 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin tamamlanması ve kalifiye edilmesi,

TOS 9 – Prototipin ya da pilot tesisin gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Ar-Ge faaliyetlerinin bu seviyelerin 1-5 arası olduğunu, yenilik faaliyetlerinin minimum 6’ıncı seviyeden başladığını, 1-5 arası seviyelerin alt kırılımında; TOS 1-literatür tarama, TOS 2-3 uygulamalı araştırma, TOS 4-5 deneysel geliştirme(teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama).Yenilik TOS  6-9 arası, TOS  6 Teknolojinin çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TOS 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TOS 8 gerçek ürünün testi, TOS 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

Bizce Ar-Ge projelerinin esası kavram geliştirme ve TOS 4-5 seviye faaliyetlerini kapsayan tasarım ve doğrulama faaliyetidir. Ar-Ge Projesi oluşturmada firma bu faaliyetini dışarıya ihale edemez,bu konuda akademisyenden ya da firma dışındaki teknik danışmanlardan temel destek alamaz.

 

AKADEMİSYENDEN ALINACAK AR-GE DESTEĞİNİN FİRMANIN KRİTİK ÇALIŞMASI OLAN TASARIM FAALİYETİ İLE DENGEDE TUTULMASI

Akademisyenlerden alınacak Ar-Ge desteği hizmetinin firmanın tasarım faaliyeti ile ilgili olmaması, konsept geliştirme ve tasarım faaliyetlerine yardımcı nitelikte olması gerekir. Aksi durumda bize göre proje reddedilir. Başka bir deyişle firmanın tasarım faaliyeti firma dışındaki başka bir kişi yada kuruma ihale edilemez. İhale edildiği zaman bu bir yatırım faaliyetidir.

Uygulamadan edindiğimiz bilgiler ışığında Ar-Ge çalışmalarındaki ürün ve süreç yeniliğine ilişkin tasarım faaliyetini şu şekilde tanımlayabiliriz: Tasarımistenen ürünü elde edebilecek makinenin ardışık hareketlerinin öngörülmesi, öngörülen ardışık alt ünitelerin yapısı (geometrisi, malzemesi vb), çalışma prensibi (Hidrolik, pnomatik  vb) ve hangi parametrelerde (sıcaklık, basınç, kuvvet vb) olacağına sistematik olarak karar verme süreci/denemeleridir.

 

Bu bakımdan bizce Akademisyenin firma Ar-Ge projesine katkısına örnekler aşağıda verilmiştir:

-Hedeflenen  ürün  ve makine yeniliklerinin elde edilmesi ancak belli koşullarda geçerlidir, uygun koşulların belirlenmesinin prototip imalata girmeden tasarım düzeyinde belirlenerek olası hataların elenmesi için 3 boyutlu simülasyon çalışması, mühendislik hesapları, SEY(Sonlu Elemanlar Yöntemi) vb. gibi doğrulama faaliyetlerinin yapılması hem kaynak israfını önleyerek maliyet tasarrufu, hem deneme -yanılma süresini kısaltma, hem de doğru işi (etkinlik) doğru şekilde(verimlilik) tanımlayarak proje yapmada etkinlik sağlar.

-Projenin bilimsel yöntem şema aşamalarının belirlenmesi,

-Ön seçimi yapılan üretim yöntemlerinin olası risklerin analizinin yapılması ve azaltılması ve ya önlenmesine yönelik planların yapılması için önerilerde bulunması,

-Risk analizi ve raporlama faaliyeti için yapılacak literatür tarama ve patent araştırmalarının firmanın tasarım için yapacağı çalışmalar için paylaşılması.

-Firmanın bulduğu patent ve makaleler ile kendi çalışmalarımızı birleştirilerek Ön Değerlendirme ve Konsept geliştirmedeki faaliyetleri üzerinde eleştirel analiz yapılması.

-Ar-Ge Projesinin teknolojik yeniliğinin ürün ve/veya süreç yeniliği üzerindeki etkisi konusundaki raporlama için değerlendirme yapılması (Rebecca Henderson, Architectural Innovation,1990).

-Yapılan Ürün ve/veya süreç tasarımı sonucu elde edilen prototip ile, Test/deney sonuçlarının incelenmesi ve tasarım parametrelerinin test/deney sonuçlarının incelenmesi ile aralarındaki ilişkilerin Firma tarafından analizi için raporlaması. Oluşan bilgi birikiminin kalıcılığı için ve sonraki tasarımlara girdi oluşturması açısından raporlanması

-Firmanın Ar-Ge projesi ile gerçekleştireceği teknolojik yeniliklerin firmanın Pazar payı üzerindeki etkilerinin incelenip, raporlanarak firmaya aktarılması, (Clayton Christensen,1999, Irwin/McGraw-Hill)

TASARIM MERKEZLERİ GÜNDEMDE

İnovasyonda tasarımın önemini dikkate alan kamu yönetimi son zamanlarda TASARIM MERKEZLERİNE büyük teşvikler verme çabası içindedir. Bu konuda uygulama halen Ekonomi Bakanlığının Tasarım Merkezi destek programı  ile yürürlüktedir.

Ekonomi Bakanlığının Tasarım ve Ürün Geliştirme Projeleri için yürütülecek Tasarım Merkezi ya da Departmanı için aşağıdaki personel istihdam edilecektir:

– Tasarımcı: Faaliyet alanına göre ilgili mesleki örgüte üye olan veya tasarım ya da tasarımla ilgili alanlarda yükseköğrenim görmüş Türk tasarımcıları,

– Modelist: Tasarımı ve çizimi belirlenmiş olan konfeksiyon ürünlerinin üretilebilmesi için şablon ve kalıpların hazırlanmasını, ürüne uygun malzeme yapısının tespit edilmesini ve numune dikiminin yapılmasını takip eden, ilgili alanlarda mesleki eğitim görmüş kişileri,

– İlgili alanına göre Mühendisler.

 

AVANTAJLAR

Tasarım merkezinde istihdam edilecek personel için Ar-Ge Merkezlerinde olduğu gibi SGK, Stopaj ve % 100 Ar-Ge indirimi desteği söz konusu olmayıp, tasarım ve ürün geliştirme projelerine ilişkin aşağıdaki maliyet kalemlerinde % 50 geri ödemesiz hibe desteği söz konusudur:

– İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları (başka bir deyişle 2.000.000 ABD Dolarlık toplam brüt ücretin  % 50’si),

– Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

– Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında desteklenir.

Bu kez Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Sayın Fikri Işık, özellikle KOBİ’lere yönelik Tasarım Merkezlerinin kurulacağını belirterek aşağıdaki açıklamayı yapmıştır: “Özellikle Ar-Ge merkezi açma imkanı olmayan KOBİ’lerimizin tasarım ofislerine yoğunlaşması ve bu yolla kendi ürünlerinin katma değerini yükseltip satmaya yoğunlaşmasını hedefliyoruz…. Burada 10 kişilik bir tasarım ofisi kuran bir şirketi aynen Ar-Ge merkezi destekler gibi destekleyeceğiz. Hatta profesyonel Ar-Ge merkezinden hizmet alan KOBİ’lerimiz de vergi avantajlarından yararlanacak. Bunları yapıyoruz çünkü artık üretimimizi inovasyona dayandırmak zorundayız. “(Kaynak Link: http://www.sanayi.gov.tr/NewsDetails.aspx?newsID=17668&lng=tr)

SONUÇ

Esther ve Jerry Hicks’in Çekim Yasası kitabının 104’üncü sayfasında “bizlerin yaratma işlemimizi fiziksel eylemler aracılığıyla yapmaya tasarlanmadığımızı, düşüncelerimizle yarattığımız şeyin keyfini çıkarmak için bedenimizi kullanmaya tasarlandık” şeklindeki bakış açısını ben benimsiyorum. Bu bağlamda, firmaların Ar-Ge çalışmalarında yeniliği, özgünlüğü, yaratıcılığı belirleyen ana unsur zihinsel, ruhsal ve duygusal boyutlarda oluşturulan tasarım faaliyetidir. Tasarım, piyasaya çıkacak yeni ya da önemli derecede iyileştirilmiş katma değeri yüksek ürünlerin fonksiyonel özelliklerinde ve kullanımlarında yıkıcı yenilik getiren kritik bir faaliyettir.