SANAYİMİZİN ALT YAPISININ İYİLEŞTİRİLMESİ VE DIŞA BAĞIMLILIĞIMIZIN AZALTILMASI İÇİN “REKABET ÖNCESİ İŞBİRLİĞİ PROJELERİ”NİN ÖN HAZIRLIKLARINI TAMAMLADIK, TALEPLERİNİZİ BEKLİYORUZ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Hibe Fonları,

Tasarım/Ar-Ge Merkezi Uygulayıcısı,

Öğretim Üyesi, Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

14.05.2016

 

 

GİRİŞ

5746 sayılı Ar-Ge Kanunun 2/d maddesi ile gündeme gelen  “Rekabet öncesi işbirliği projeleri”: Birden fazla kuruluşun; ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere, rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek amacıyla yürütecekleri, Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine yönelik olarak yapılan işbirliği anlaşması kapsamındaki bilimsel ve teknolojik niteliği olan projeleri”dir diye tanımlanmıştır.

 

İŞBİRLİĞİ TÜRLERİ

Bizim düşüncemize göre kuruluşlar arasındaki işbirliği projeleri yatay(horizontal) ya da dikey(vertikal) bazda yapılabilinir.

– Yatay işbirliğine örnek; yüzey kaplama sektörüne hizmet veren firmaların dış ortamda bulunan bina dış yüzey yapı elemanları için korozyona dayanıklı kaplama geliştirilmesinde bir laboratuvar kurulması söz konusu olduğunda aşağıdaki test ve deneyler için aşağıdaki ekipman ihtiyacı karşılanabilir.

(Yoğunluk Testi: Piknometre, Konsantrasyon ölçümü: Refraktometre, Çinko Tayini, Sodyum Hidroksit Tayini, Sodyum Karbonat Testi, Demir tayini, Kobalt  Tayini, 8.Krom +3 Tayini, RoHS Testi, Parlaklık Ölçüm Testi, Çinko Dağılım Oranı Testi, Kaplama kalınlığı testi, Görünüm kontrolü, Nitrat iyonu testi, Tuz testi).

– Dikey işbirliğine örnek; yeni tip ekmek geliştirebilecek pilot tesis verilebilir. Üniversitenin gıda ve/veya gıda makinaları bölümü, buğday tohumu geliştiren firma, gıda tünel tip fırınları geliştiren firma, karıştırıcı geliştiren birkaç tedarikçi ve ana sanayi firması ortak bir pilot tesis kurarak malzeme, ürün, makine veya proses geliştirebilirler.

BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞININ(BSTB) SİTESİNDEKİ AÇIKLAMALAR (https://biltek.sanayi.gov.tr/Sayfalar/rekabetoncesi.aspx)

Rekabet Öncesi İşbirliği projesinden önce, “Stratejik İşbirliği” kavramının iyi tanımlanması ve aynı sektörde veya birbiriyle bağlantılı sektörlerde faaliyet gösteren işletmeler arasında yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Stratejik İşbirliği, iki veya daha fazla bağımsız işletmenin kendilerini hem stratejik olarak konumlandırma hem de öz yeteneklerini karşılıklı yarar sağlayacak şekilde bazı amaçlar üzerinde birleştirdikleri işbirliği anlaşmaları” sonucunda ortaya çıkan ve bir plan dahilinde yürütülen çalışmalardır.

Rekabet Öncesi İşbirliği Projeleri ise Stratejik İşbirliği yapan bir veya daha fazla işletmenin maddi, teknoloji ve bilgiye dayalı kaynaklarını bir araya getirmek suretiyle yürüttükleri projelerdir.

Stratejik işbirliği tanımı kapsamında uygun işletmeler arası ilişkileri;

  • Ortak Ar-Ge çalışması,
  • Ortak Ürün Geliştirme,
  • Uzun Dönemli Kaynak Sağlama Anlaşmaları
  • Ortak Üretim,
  • Dağıtım/Hizmetin Paylaşımı (üretici-dağıtımcı arasındaki ve üretici işletme-tedarikçi işletme arasındaki işbirliğini içeren ticari anlaşmalar) olarak sınırlayabiliriz.

Stratejik işbirliği tanımı aşağıdaki örneklerle desteklenebilir;

  • IBM, Siemens ve Toshiba’nın yeni bir hafıza çipinin geliştirilmesi için işbirliği yapmaları,
  • Du Pont ve Sony’nin optik hafıza depolu ürünler geliştirmek için beraberce çalışmaları,
  • Yarı iletken imalatçıları olan Motorola ve Toshiba’nın hayati teknolojileri ve imalat süreçleri ile ilgili bilgileri takas etmek konusundaki işbirliği,

General Motors ve Hitachi’nin otomobillere elektronik parçalar geliştirmek üzere ortak çalışmaları.

… İşletmeler, işbirliği süresince ayrı ve bağımsız kalırlar ve işbirliği sona erdiğinde kendi faaliyetlerine dönebilirler.

… Günümüzde artık hiçbir şirket yaşamını tek başına sürdürememektedir (Doz; Hamel,s.9). Bilgi işleme teknolojisindeki hızlı değişim, Ar-Ge faaliyetlerine ayrılan yüksek bütçeler, sabit varlıklara yapılan yatırımların maliyeti, işletmelerin artık öz yeteneğinin güçlü olduğu işlerde ve sektörlerde faaliyetlerini yapma isteği ve rekabet olgusu, işletmeleri değişime ve değişik arayışlara yöneltmektedir. Bu durum işletmeleri kendi sektöründe veya farklı sektörde ve rekabet halinde veya rekabet halinde olmadığı işletmelerle işbirliği yapmaya zorlamaktadır.

…Rekabette başarılı olmak isteyen işletmelerin başarıları büyük oranda Ar-Ge, üretim, pazarlama ve diğer alanlardaki bilgi birikimine dayanmakta ve işletmelerin bu alanlardaki bilgilerinin gizliliği işletmelerin stratejik planları açısından önem taşımaktadır.

DESTEKLER

1 Mart 2016 tarihinde yürürlüğe giren 5746 sayılı Ar-Ge Kanunundaki iyileştirme ile “Rekabet öncesi işbirliği proje bütçesinin en fazla yüzde ellisine kadarlık kısmı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesine konulan ödenekle sınırlı olmak üzere geri ödemesiz olarak desteklenebilir.”

Ar-Ge reform paketi nedeniyle Bakanlığın sunumunda aşağıdaki destek şeması yer almaktadır:

Bakanlıgın Sunumunda

İŞLEYİŞİ

SÜREÇ ADIMLARI

 – Hazırlık olarak rakip firma ile işbirliği sözleşmesi, alınacak test cihazı vb. için proformalar, eleman istihdamı öngörüsü, yeri, organizasyon şeması vb. bilgilerle bir proje hazırlayarak, örneğin bir test cihazının ürün yeniliği üzerindeki etkisini gerekçelendirmek gerek.

– Bunun gerekliliğini ve projenin teyidi için Sanayi BSTB bu projeyi TÜBİTAK’ta gönderiyor. TÜBİTAK onay verdiğinde ve Bakanlıkta şartları uygun gördüğünde kabul edip çalışmaya başlanıyor. Yürütücü firmada ortak banka hesabı açılıyor.

Teşvikler: Alınacak test cihazın yarı bedeli Sanayi Bakanlığından hibe olarak veriliyor, geri  kalan yarısını firmalar ödüyor. Firmaların ödediği ortaklık bedelini vergi matrahından %100 indirebiliyor.

– Projede çalışanlara sigorta primi, muhtasar, damga vergisi teşvikleri var.

– Bu proje ile ilgili iyileştirme 1 Mart 2016 tarihinde yasalaştı, uygulama esasları için yönetmelik bekleniyor.

 

ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİNE

İLİŞKİN UYGULAMA VE DENETİM YÖNETMELİĞİ’nin 17.maddesine göre rekabet öncesi işbirliği projeleri ile ilgili 17.madde şöyledir:   

           “MADDE 17 – (1) Rekabet öncesi işbirliği projelerinde birden fazla kuruluşun yer alması zorunludur.

             (2) Kanun kapsamında rekabet öncesi işbirliği projelerine tanınan destek ve teşviklerden yararlanılabilmesi için yürütücü işletme, protokolün düzenlenme tarihini takip eden 3 ay içinde hazırladığı proje başvurusunu Sanayi ve Ticaret Bakanlığına elden veya posta yoluyla teslim eder.

             (3) Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Maliye Bakanlığının uygun görüşünü alarak başvuruda aranılacak belgeler, bunların şekil ve içeriği ile başvuruda izlenecek yöntemler ve diğer hususlarla ilgili olarak düzenleme yapmaya yetkilidir.

             (4) Başvuru dosyasının şekil ve içerik açısından ön incelemesi Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yapılır, eksik bilgi ve evrak bulunması hâlinde eksikliklerin en geç 15 gün içinde tamamlanması istenir.

             (5) Başvurunun değerlendirilmesi, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından en fazla 2 ayda tamamlanır.

             (6) Değerlendirme ve Denetim Komisyonu kararının olumlu olması hâlinde, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile işletme arasında proje sözleşmesi imzalanır. İşletmeler, rekabet öncesi işbirliği projesi sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ve proje süresince Kanunla sağlanan destek ve teşvik unsurlarından yararlanabilir.

             (7) Proje sözleşmesinin bir örneği; Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından, 7 gün içinde Gelir İdaresi Başkanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve başvuru sahibi işletmeye bildirilir.

             (8) Rekabet öncesi işbirliği proje süresi en fazla 36 ay olup, en fazla 12 ay ek süre verilebilir.”

– Proje başvuru dosyası ile ilgili bilgiler şu linkte yer almaktadır: http://www.verginet.net/UserFiles/File/Vergi%20Sirk%C3%BCleri/2008/A%C4%9Fustos/Rekabet%20%C3%96ncesi%20i%C5%9Fbirli%C4%9Fi%20Projesi%20ba%C5%9Fvuru%20formu%20ve%20Klavuzu.pdf

 

Formda Proje bütçesi ile ilgili şöyle denilmektedir:

Tahmini Proje bütçesi aşağıda belirtilen başlıklar altında verilen formlara işlenecek ve bütçede yer alan kalemlerin gerekçeleri açıklanacaktır.  Proje toplam bedelinin işbirliği yapan işletmelere göre dağılımı, (Form-11)  Proje kapsamında satın alınacak makine, donanım, yazılım ve yayın maliyeti (Form-12)  Proje kapsamında satın alınacak sarf malzemeleri maliyeti (Form-13)  Proje kapsamında ihtiyaç duyulacak hizmet alımı ve danışmanlık maliyeti (Form-14)  Proje kapsamında gerçekleştirilecek seyahat giderleri maliyeti (Form-15)  Personel giderleri maliyeti (Form-16)

Rekabet Öncesi İşbirliği Projelerinin Denetlenmesi

             MADDE 18 – (1) Rekabet öncesi işbirliği projelerinin denetlenmesi, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından yapılır. Denetim süreci, projeyi yürüten işletmenin 12 aylık dönemler itibarıyla hazırlayacağı gelişme raporunu, bu dönemi izleyen ay sonuna kadar Sanayi ve Ticaret Bakanlığına sunmasıyla başlatılır. Bu süre içinde, gelişme raporu ile denetim sürecini başlatmayan işletmeler izleyen aydan itibaren, Kanun kapsamında indirim, istisna, destek ve teşviklerden faydalanamaz.

             (2) Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, şekil ve içeriği açısından gelişme raporunun ön incelemesini yapar, eksik bilgi ve belge bulunması hâlinde, tespit edilen eksiklikleri en geç 15 gün içinde tamamlatır ve bir örneğini Değerlendirme ve Denetim Komisyonu üyelerine iletir.

             (3) Değerlendirme ve Denetim Komisyonu, gelişme raporunu en fazla 45 gün içinde inceleyerek projenin devamı ya da iptali yönünde karar verir.

             (4) Değerlendirme ve Denetim Komisyonu değerlendirmesi sonucunda, projenin rekabet öncesi işbirliği niteliğini kaybettiğinin tespit edilmesi hâlinde, proje sözleşmesi iptal edilir.

             (5) Sözleşmenin iptal edilmesi durumunda Sanayi ve Ticaret Bakanlığı iptal yazısını 10 gün içinde Gelir İdaresi Başkanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve yürütücü işletmeye bildirir.

             (6) Rekabet öncesi işbirliği projesinde yer alan işletmeler, projenin herhangi bir sebeple sona ermesi hâlinde bu tarihten itibaren, proje sözleşmesinin iptal edilmesi hâlinde ise denetimin başlama tarihi itibarıyla Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamaz.

             (7) Rekabet öncesi işbirliği projelerinde, işbirliğini oluşturan işletmelerin bu işbirliğine yaptıkları katkılar, işbirliği protokolünde belirlenen işletmelerden birisi adına açılacak özel bir hesapta izlenir.

             (8) Özel hesaba aktarılan tutarlar, başka bir amaç için kullanılamaz. Proje hesabında toplanan tutarlar, özel hesabı açan işletmenin kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmaz.

Kısa süreç işleyişini şu şekilde anlatabiliriz:

İşbirliğine girecek olan kuruluşlar bir araya gelerek Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına(BTS) bir proje sunarlar. Bu projenin Ar-Ge olup olmadığı hususu sanıyorum TÜBİTAK’a sorularak kanıtlanır.

Onaylandığında yürütücü firma adına ortak bir banka hesabı açılarak, kuruluşlar vaad ettikleri bedelleri hesaba yatırırlar, bu iş ve oluşa yukarıdaki resimdeki teşvikler uygulanır. Bakanlık’tan  % 50 hibe verilecek olması büyük avantaj. Ayrıca kuruluşlar katkıları oranında da teşviklerden yararlanacak.

SONUÇ

Bu proje ile sektörlerin ortak ihtiyacı olan test platformları oluşturularak hem katma değerli ürünler üretilip hız artacak, döviz tasarrufu sağlanacak hem de dışa olan bağımlılığımız kalkacaktır. Dikey işbirliği projeleri ile yeni teknolojik ürünlerin prototipi pilot tesisler kurularak gerçekleştirilecek, buradan elde edilen deneyimle kuruluşlar kendi bünyelerinde seri üretime geçebileceklerdir. Bu süreçle kuruluşlar arasında rekabet içinde işbirliği kültürü gelişecektir.