TASARIM MERKEZİ KURMA ÖN ÇALIŞMALARINI BİTİRDİK, ÇIKACAK YÖNETMELİĞE HAZIRLIK İÇİN TALEPLERİNİZİ BEKLİYORUZ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, Öğretim Üyesi

Sorumlu Ortak Baş Denetçi, YMM

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

08.05.2016

 

GİRİŞ

1 MART 2016 tarihi itibariyle 5746 sayılı Ar-Ge kanununda iyileştirme yapılarak asgari 10 tasarımcı ve teknisyenden oluşan tasarım personelinin bulunması halinde tasarım merkezinin kurulabileceği düzenlenmiştir.

Kanunda yer alan Tasarım Merkezi ile ilişkili kavram ve terimleri, mukayese sağlamak için Ar-Ge Merkezi kavram ve terimleriyle beraber aşağıda sunuyoruz:

– 1 Mart 2016’dan itibaren kavram olarak Ar-Ge ve Yenilik değil, Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım faaliyetleri kavramını kullanıyoruz.

– Teknisyen: Meslek Lisesi veya meslek yüksekokullarının tasarım, teknik, fen veya sağlık bölümlerinden mezun, teknik bilgi ve deneyim sahibi kişileri,”

– Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü,

– Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,

– Tasarım merkezi: Tasarım projelerini veya sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen tasarım faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere kurulan ve dar mükellef kurumların Türkiye’deki iş yerleri dâhil, kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurtiçinde tasarım faaliyetlerinde bulunan ve en az on tam zaman eşdeğer tasarım personeli istihdam eden, yeterli tasarım birikimi ve yeteneği olan birimleri,

– Ar-Ge merkezi: Ar-Ge ve yenilik projelerini veya sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere kurulan ve dar  mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dahil, kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurtiçinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az elli tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimleri,

– Tasarım personeli: Tasarım faaliyetlerinde doğrudan görevli tasarımcı ve teknisyenleri,

– Tasarımcı: Tasarım faaliyetleri kapsamındaki projelerin gerçekleştirilmesi ve ilgili projelerin yönetilmesi süreçlerinde yer alan, üniversitelerin; mühendislik, mimarlık veya tasarım ile ilgili bölümlerinden mezun en az lisans derecesine sahip kişiler ile tasarım alanlarından herhangi birinde en az lisansüstü eğitim derecesine sahip diğer kişileri,

– Ar-Ge personeli: Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan görevli araştırmacı ve  teknisyenleri,

– Araştırmacı: Ar-Ge faaliyetleri ile yenilik tanımı kapsamındaki projelerde, yeni bilgi, ürün, süreç, yöntem ve sistemlerin tasarım veya oluşturulması ve ilgili projelerin yönetilmesi süreçlerinde yer alan en az lisans mezunu uzmanları,

– Teknisyen: Meslek lisesi veya meslek yüksekokullarının tasarım, teknik, fen veya sağlık bölümlerinden mezun, teknik bilgi ve deneyim sahibi kişileri,

– Destek personeli: Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine  katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili yönetici, teknik eleman, laborant, sekreter, işçi ve benzeri personeli,

– Tasarım projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve tasarım faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde tasarımcı tarafından yürütülen projeyi,

– AR-GE Projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak ayni ve/veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve AR-GE faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde gerçekleştirilen ve araştırmacı ve/veya yazılımcı personel tarafından yürütülen projeyi,

– Temel bilimler: Yükseköğretim kurumlarının matematik, fizik, kimya ve biyoloji lisans programlarını,

– Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticelerini.

TASARIM MERKEZİNİN AVANTAJLARI

– 1 Mart 2016  tarihindeki Yeni düzenleme ile Bakanlar Kurulu’nun belirleyeceği yazılım, ilaç ve tıbbi cihaz, tarım, gıda, biyoteknoloji, elektronik vb  alanların spesifik ve katma değeri yüksek alanlarda Ar-Ge merkezindeki teknik personel sayısı 30 dan 15’e inmektedir. Tasarım merkezlerinde ise tasarımcı ve teknisyen tam zamanlı 10 personel gerekiyor. Her iki merkezde de temel bilimlerden fizik, kimya, biyoloji ve matematik bölümlerinden mezun olanlardan teknik ya da tasarımcı sayısının % 10’nunu geçmemek üzere istihdamı halinde 2 yıl süre ile asgari ücrete tekabül eden kısım Bakanlıkça firmaya hibe olarak verilecektir. Merkezlerde Kısmi ve tam zamanlı üniversite hocaları görevlendirilebilecek, döner sermaye yöntemi ile hocalardan hizmet alınması halinde kesilen faturanın gelir vergisi ve damga vergisi dışında fatura bedelinin % 85’i hocaya verilecek. Merkez personelleri Ar-Ge projesi ile ilgili olarak üretim hattında ya da firma dışında geçirecekleri süreler Bakanlığın belirleyeceği kriterlere uyması halinde teşviklerden kısıntıya gidilmeyecektir.

– Destek personel tasarım personelinin % 10’nunu (küsürlü rakam tama çıkarılır) geçemez. Muhtasar beyannamedeki doktoralı olanlar ile temel bilimler alanlarından birinde en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar için yüzde doksanbeşi, yüksek lisanslı olanlar ile temel bilimler alanlarından birinde lisans derecesine sahip olanlar için yüzde doksanı ve diğerleri için yüzde sekseni gelir vergisinden müstesnadır.

– SGK işveren payının yarısı istisnadır ve personel maaşları ve genel giderler % 100 ar-ge gideri olarak geçici vergi ve Kurumlar Vergisi matrahından düşülebilecektir, bu anlamda tasarım merkezi kurduk diye personel maaşlarına bir hibe ödemesi yoktur. Personele sağlanan hibelerden yararlanmak için de TÜBİTAK, KOSGEB başta olmak üzere ulusal ve uluslararası destek kuruluşlarına proje vermek gerekli.

– Tasarım merkezi personeli projesiyle ilgili üretim hattında ve firma dışında vaktini kullanarak, teşviklerden düşüm olmayacaktır.

– Ar-Ge ve Tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir. Özellikle bu hüküm beyaz eşya, mutfak eşyaları, otomotiv gibi markalara çalışan OEM firmaları için büyük avantajdır.

– Merkezlerde yabancı uyruklu nitelikli personelin istihdamında izin müessesesi işlemleri en aza indiriliyor.

BİZİM BİLİMSEL TECRÜBEMİZE GÖRE AR-GE MERKEZİ İLE TASARIM MERKEZİ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR NELERDİR?

– Ar-Ge merkezleri ile Tasarım merkezleri arasında çalıştırılan personel sayısındaki farklılık dışında içerik olarak ne gibi farklılıklar olduğu yönetmelik çıkınca belli olacak. Ön hazırlık çalışması sürecinde farklılıklar konusunda şimdilik bizi yönlendirmesi açısından Teknoloji Olgunluk Seviyeleri tablosunun önemli bir ayıraç olduğuna inanmaktayız.

TEKNOLOJİ OLGUNLUK SEVİYELERİ’(TOS)  (TECHNOLOGY READİNESS LEVELS (TRL) ,

yeni bir ürün yada sürecin fikir-düşünce aşamasından ürünün ya da sürecin görevini başarı ile yerine getirmesine kadarki tüm teknolojik faaliyetleri kapsar şeklinde TOS’u tanımlayabiliriz. Bu kavram, destek kuruluşlarının  projeden beklentilerini  açıklığa kavuşturduğu ve değerlendirmede kilit rol oynadığı için anlaşılması ve uygulanması büyük önem taşımaktadır. TOS, ardışık olarak aşağıdaki 9 seviyeden oluşur:

TOS 1 -Temel prensiplerin gözlenmesi,

TOS 2 -Teknoloji konseptinin formüle edilmesi,

TOS 3 – Teknolojik Konseptin  deneysel  ya da analitik  kanıtlanması,

TOS 4 – Laboratuvar seviyesinde teknolojinin geçerliliğinin onaylanması

TOS 5 – Bütün ve/veya alt bileşenler itibariyle teknolojinin bilgisayar ortamında tasarımının doğrulanması,

TOS 6 -Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi,

TOS 7 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin  gerçek çalışma ortamında denenmesi,

TOS 8 – Sistem prototipin  ya da pilot tesisin  tamamlanması ve kalifiye edilmesi,

TOS 9 – Prototipin ya da pilot tesisin  gerçek imalat şartlarında geçerliliğinin kanıtlanması.

Ar-Ge faaliyetlerinin bu seviyelerin 1-5 arası olduğunu, yenilik faaliyetlerinin minimum 6’ıncı seviyeden başladığını, 1-5 arası seviyelerin alt kırılımında; TOS 1-literatür tarama, TOS 2-3 uygulamalı araştırma, TOS 4-5 deneysel geliştirme (teknoloji geliştirme ya da tasarım ve doğrulama). Yenilik TOS  6-9 arası, TOS  6 Teknolojinin  çalışma ortamına benzetilmiş ortamda denenmesi, TOS 7 prototipin gerçek çalışma ortamında denenmesi, TOS 8 gerçek ürünün testi, TOS 9 gerçek ürünün kullanım yerinde imalat koşullarında geçerliliğinin kanıtlanması. Bu işlemler tamamlandıktan sonra, seri üretim şartlarında ekonomik ölçekli üretime sıra geliyor.

Ar-Ge merkezinde yukarıdaki 9 faaliyetin de sırasıyla gerçekleşmesi gerekiyor. Bize göre yeni ürünün 6-7 ay gibi kısa sürede piyasaya çıkarak ekonomik ve toplumsal katkısının hızlı olması arzulandığından,  yukarıdaki TOS’un 1-4 aşamaları belli ise, geri kalan 5-9 tasarım, imalat ve test aşamalarının Tasarım merkezinin konusu olabileceği şeklindedir.

TRL YA DA TOS’UN BAĞLANTILARLA AÇIKLANAN RESMİ

trl

Kaynak link: https://www.linkedin.com/pulse/9-secrets-top-5-sme-instrument-winners-kristjan-zemljic

 

– Yazılarını zevkle okuduğum Sayın Serkan Bolat’ın linkedindeki son paylaşımında yer alan Teknoloji Olgunluk Seviyesi (TOS) tablosunda Ar-Ge, yenilik ve pazarlama arasındaki ardışık ilişkiyi görmek olanaklı:

2adaff8

Aynı linkteki şu tespit de önem arz ediyor: “ TOS 6, üzerinde çalışılan kritik teknolojilerin ve tekil bileşenlerin testlerinin bitirilerek müşterinin ihtiyacını tam olarak görebilecek şekilde bir ürün şemsiyesi altında birleştirildiği seviye. Bu seviyeden sonra teknolojinin değil, tüm sistemin ve yaratılan değerin olgunluğundan söz etmek daha doğru.”

– Bu tespitimizin kanıtını bizce Kanundaki Tasarım Faaliyeti ile Ar-ge Faaliyeti arasındaki tanımlardaki farklılıklarda görmek mümkün:

Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü.

Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,

Tasarım faaliyeti, müşteri isteklerine göre üründeki yeniliğe odaklanırken, Ar-ge ise ürün ve süreçteki araştırma faaliyetleri ve sonucundaki yeniliğe odaklanmaktadır. Tasarımda süreç yeniliği bulunmamaktadır.  Bu durumda bize göre Tasarım Merkezlerinin TÜBİTAK TEYDEB veya KOSGEB’e verecekleri projeler sadece ürün yeniliği projeleri olması gerekmektedir.

Bu tanımlarda Ar-Ge faaliyetlerinin yürütüldüğü Ar-Ge merkezlerinde TOS’un 1-9 tüm faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi gerekirken, Tasarım merkezlerinde TOS’un 1-4 aşamaları literatürde veya firma bünyesinde önceden belli olup geri kalan 5-9 tasarım, yenilik prototip imalat ve test aşamalarına odaklanılıp, piyasaya bir önce yeni ürün prototipini tanıtıp seri üretim ve ticarileşmeye gidilmesi söz konusu ise bizce Tasarım merkezinin konusu olabileceği şeklindedir. Nitekim tasarım faaliyetinin tanımında “ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümü” vurgulanmaktadır, bizce TOS’un 5-9 faaliyetlerini içermektedir.

 

AR-GE PROJESİ İLE TASARIM PROJELERİ ARASINDAKİ FARKLILIKLARA ÖRNEKLER

-Örneğin firmamız kış aylarında kullanılmak üzere kaymayı azaltıcı bir lastik hamuru formülasyonu geliştirme Ar-Ge projesi sonucu bir ürün elde etmiş olabilir. Değişik müşterilere farklı lastik diş formu ile kamyon, otomobil veya motorsikletlerde kullanılabilecek ürün tasarlanması buna örnek olabilir.

-Örneğin dış cephe boya formülasyonunu Ar-Ge projesi ile geliştiren firmamız ihracat müşterisinin isteği üzerine bazı katkılar katarak kir tutmayan veya yağmurda suyu akıtan boyaları, kullanıcı isteklerine göre farklı ölçülerde tasarlayarak gönderebilirler.

-Örneğin otomotivde kış şartlarında sessiz ve titreşimi sönümleyen bir motor takozunu Ar-Ge projesi kapsamında geliştiren firmamız, farklı markalar için ölçülerde değişiklikler yaparak aynı formülasyon ile farklı markalara ürün tasarlayabilirler.

-Tekstil sektörü için örnek verecek olursak, Ar-Ge projesi ile kir tutmayan kumaş geliştiren firma, gömleklik veya dış giyim için farklı kalınlıklarda ürünleri müşterileri isteklerine göre tasarlayabilirler.

TASARIM MERKEZİ KURULMASINDA ARANACAK MUHTEMEL KOŞULLAR

Çıkacak yönetmelikle kurulma şartları belli olacaktır, ancak konu hakkında içselleşmiş bilgimizden dolayı Ar-Ge merkezi kurma koşullarını uyarlayarak  (https://biltek.sanayi.gov.tr/SitePages/sss.aspx)Tasarım Merkezi şartlarının aşağıdaki gibi sıralanabileceğini öngörüyoruz:

a) Tasarım merkezlerinde en az 10 tam zaman eşdeğer Tasarım personeli istihdam edilmesi,

b) Tasarım merkezlerinin Kanun kapsamındaki Tasarım faaliyetlerinin yurt içinde gerçekleştirilmesi,

c) Başvuru yapan işletmenin; yeterli Tasarım yönetimi ile teknolojik varlıklar, Tasarım insan kaynakları, fikrî haklar, proje ve bilgi kaynakları yönetim yeteneği ve kapasitesinin bulunması,

ç) Tasarım merkezlerinin, Tasarım ve destek personelinin Tasarım merkezinde çalıştığının fiziki kontrolünü yapacak mekanizmalara sahip olması,

d) Tasarım merkezlerinin konusu, süresi, bütçesi ve personel ihtiyacı tanımlanmış Tasarım ve yenilik program ve projelerinin bulunması,

e) Tasarım merkezlerinin ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş ve tek bir yerleşke veya fiziki mekân içinde yer alması,

f) İşletmelerin, organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş birden fazla Tasarım merkezinin bulunması durumunda, her bir tasarım merkezi için ayrı başvuru yapılır.

g) Münhasıran Tasarım faaliyetinde bulunmak üzere Tasarım merkezi kuracak işletmeler için Türkiye’de ayrıca üretim ya da ticaretle iştigal eden bir işyerinin olması şartı aranmaz.​

TASARIM MERKEZİ (VE HALİYLE AR-GE MERKEZİ) KURMA VE YÜRÜTMEYİ DENETLEME DANIŞMANLIĞIMIZ

– İmalat ve yazılım alanlarında faaliyet gösteren Büyük işletmeler ve KOBİ’ler için Tasarım Merkezinin önemine çok inanıyoruz.

– Tasarım merkezi kurma ve yürütmeyi denetleme çalışması birçok disiplini kapsamaktadır:

1.Tasarım Merkezinin Bilimsel Çerçevesinin belirlenmesi ve Frascati/Oslo kılavuzlarından yararlanılması,

2.Mühendislik ve teknik çalışmalar,

3.Mali çalışmalar. ARGE muhasebesi, teşviklerin uygulanması,

4.YMM hizmeti,

5.Teknik denetim hizmetleri ve raporlama.

Bizler yatay ve dikey bütünleşme ve outsourcing yoluyla yaklaşık 15 uzmandan oluşan bir ekip ile bu 5 alt tasarım merkezi faaliyetinde tekli / entegre bilgi ve tecrübeye sahip olarak örgütlendik.

Başvuru dosyaları Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğüne elden veya posta ile veya Ar-Ge Web portalı üzerinden online olarak http://biltek.sanayi.gov.tr Yapılacağını tahmin ediyoruz. Online üzerinden formlar doldurulup, gönderilecektir.

 

TASARIM MERKEZİ KURMA VE ONAY SONRASI YÜRÜTMEYİ DENETLEME VE RAPORLAMA FAALİYETLERİMİZ

1. Şirket yapısına uygun bilimsel yönteme göre Tasarım Merkezinin çerçevesinin belirlenmesi,

2. Tasarım Merkezi kurma projesinin hazırlanması,

3. Tasarım Merkezi Başvuru dosyasının hazırlanması ve düğmeye basar haline getirilmesi,

4. Onaydan sonra aylık sigorta pirimi, muhtasar ve Ar-Ge indiriminin hesaplanması ile Ar-Ge muhasebe kayıtlarının yapılması için her ay ilgili arkadaşlarımızın işletmeye ziyaretleri veya daha sonraları teamviewer üzerinden çalışılması,

5. Onaydan sonra 3 ayda bir Ar-Ge indirim tutarının belirlenmesi için ara denetim raporlarının hazırlanması,

6. Yapılacak iş zaman çubuğuna bağlı olarak gerekli sayıda teknik ve mali uygunluk denetimlerinin yapılması, feedback alınıp yönetime öneriler sunulması, takibinin yapılması,

7. Yıllık faaliyet raporunun hazırlanması.

ÖZET SÖZ: UZUN SÖZE GEREK YOK,  BİZ HAZIRIZ, TALEPLERİNİZİ BEKLİYORUZ.