TEKSTİL VE HALI SEKTÖRÜNDE İHRACAT TALEPLERİNİ ARTTIRMADA İKİ DESTEK PROGRAMININ ÖNEMİ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe

Fonları Uygulayıcısı, YMM, Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

GİRİŞ

Tekstil ve Halı sektöründe genel trendin bu mevsimde Haziran’a kadar dolu geçmesi gerekirken, şu anda özellikle İran, Irak ve Rusya gibi kuzey ülkelerden gelen ihracat taleplerinin düşmesi sonucu sıkıntılı günler yaşanıyor.  Ayrıca Avrupa’ya olan ihracatta EURO’nun nispi düşüşü de diğer bir faktör.

 Ürün ve süreçte yenilik yapan firmaların tam kapasite çalıştıklarını deneyimliyoruz. Buradaki bizce dar boğaz, bu yenilik faaliyetlerinin içerdiği risklerin paylaşılması için Ar-ge hibe destek programlarına yeterince  başvuru yapılmamasıdır.

Bize göre  ihracat taleplerini artırmada  ve tasarımcı ile mühendisleri firmada tutmada aşağıdaki iki destek programının hızla hayata geçirilmesi gerektiği görüşündeyiz. Bu programlardan biri olan TÜBİTAK AR-GE nakit hibe desteği için Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Sayın Fikri Sağlar,2014 yılında 500 milyon TL dolayında kullanılan bu desteğin 2015’de 1,5 milyar TL’ye çıkarıldığını  ve kullanılarak inşallah yetmez temennisinde bulundu.

İkinci destek olan EKONOMİ BAKANLIĞI TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME PROJELERİ ile tasarımcı ve mühendis maaşlarına büyük destek bulunmaktadır.

 

TÜBİTAK’A 1507 VE 1501 AR-GE VE YENİLİK PROJELERİ VERMEK

 Bence Şubat ayında ya da en geç Mart ayından itibaren TÜBİTAK’a her ay birer Ar-Ge projesi verilerek kısa vadede her an yürüyen 3 Ar-Ge projesi olması halinde (her bir projede kısmi kullanım 1/3 yani adam ay oranı 0.33 olursa, toplam adam ay oranı (1) olur) şu avantajları elde edeceklerini belirtiyorum:

1)  Maaşlarının ortalama %60’nın TÜBİTAK, KOSGEB, H2020 Araştırma ve Yenilik destek programlardan karşılanması söz konusudur (KOBİ 1507 TÜBİTAK programında %75’e kadar çıkabilmektedir).

2) Proje üst limitinin olmadığı 1501 TÜBİTAK Sanayi projelerinde örneğin malzemelere  %40 destek oranı uygulanır iken, büyük işletmelerin projelerinde personel giderleri %60, orta ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde %75, mikro ve küçük ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde ise %90 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar-Ge faaliyetinde doktoralı araştırmacı istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü destek kapsamına alınır.

4 Kasım 2012 tarihinde  KOBİ Yönetmeliğinde yapılan değişikliğe  göre; 10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi  biri   bir milyon TL´yi aşmayan çok küçük işletmeler mikro işletme, 50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  sekiz milyon TL´yi aşmayan işletmeler küçük işletme, 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  40 milyon TL´yi aşmayan işletmeler de orta büyüklükteki işletme olarak belirlendi.

Projede çalışan personelin ilgili destek programının Uygulama Esaslarında eğitim durumu ve çalışma süresine göre belirlenen aşağıdaki  katları dikkate alınır:

Brüt asgari ücretin;

– Lise mezunu ve altı personel için üç (3),

– Ön lisans mezunu için dört (4),

– Lisans veya yüksek lisans mezunu için, lisans mezuniyet tarihi ve proje başvuru tarihi arasında geçen süre;

– 48 aydan az ise altı (6),

– 48 ay ve üstünde ise on (10),

– Proje konusu uzmanlık alanlarından herhangi birisinde doktora derecesine sahip personel için ise oniki (12) kat olabilmektedir.

Örnek; 17.06.2014 itibariyle brüt asgari ücret 1.071,00.-TL. olup, bu durumda firmaya yeni giren bir mühendis mezuniyet yılı 4 yıldan az ise 1.071,00 * 6 = 6.426,00.TL. brüt ücret, 4 yılı geçiyorsa 1.071,00 * 10 = 10.710,00.-TL.’ye kadar mühendis maaşlarına izin vermektedir.

AR-GE PROJELERİNDE ÜCRET ARTIŞLARI NASIL OLMALI

Tahmini proje önerisinde maliyetler hazırlanırken Personel brüt ücretlerin önceki 6 ay ortalaması alınıyor.

Proje başladıktan sonra maaş artışı olabilir, ikramiye verilebilir. İşlemler resmi olduktan sonra herhangi bir sorun çıkmıyor.

Brüt ücreti 3.000 TL  olan personelin daha sonra maaşı 4.000 TL olması sorun olmuyor. Ama 3.000 TL alan birinin maaşı daha sonra 6.000 TL olduğunda bu dikkat çekiyor ve sorgulanıyor.

Yeni işe başlayan bir personelde böyle bir artış olabilir. Yeni personel başlangıç esnasında firmayla bir protokol imzalamıştır. Deneme süresini doldurduktan sonra maaşında artış olabilir.

Örneğin 01.05.2014 tarihinde işe başlamış ve deneme süresince brüt ücret olarak 2.500 TL. alacaktır. Deneme süresi dolduktan sonra her iki tarafta anlaştıkları takdirde brüt maaşı protokolde anlaştıkları şekilde arttırılabilir.

3) KOBİ statüsüne sahip firmalarda TÜBİTAK’a her proje verilişinde fikir sahiplerine, mühendislere 7.500,00.-TL ödül verilebilmektedir.

 –  Her şeyden önce Proje veren firmanın KOBİ statüsünde olması gerekli olup, 1507 KOBİ Ar-Ge ve 1501 Sanayi Ar-Ge proje vermesi gerekiyor. 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı uygulama esaslarının 10/4 maddesi ile 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı uygulama esaslarının 10/2 maddesinde, proje ekibinde yer alan ancak şirket ortağı ya da yönetim kurulu üyesi olmayan ve proje süresince firmada çalışmış olması koşuluyla proje ekibinde yer alan fikir sahibi araştırmacıya teşvik ödülü verilebileceği, birden fazla fikir sahibi araştırmacı olması halinde bu ödülün paylaşılabileceği belirtilmektedir.

–  Bu mevzuat hükmüne göre online ile proje önerilerini TÜBİTAK’a geçmeden önce personel bilgileri formu doldurulurken “bu personel proje fikir sahibidir” diye bir seçenek var, onun işaretlenmesi gerekiyor.

–  Bu talep üzerine TÜBİTAK Komitesi karar verirse, fikir sahibi araştırmacının teşvik ödülü alabileceği destek karar yazısında belirtiliyor.

– Projenin dönem raporları verilip, proje başarı ile tamamlandıktan sonra yukarıdaki YMM onaylı yazılar ile araştırmacının banka hesap bilgileri TÜBİTAK’a bildirilerek, havale yapılıyor. Bu destek fikir sahibine verilmektedir.

4) Firmalar istihdam ettiği personelin sigorta ve vergi yükünü ödemektedir. Ar-Ge projesi verilmesi halinde, örneğin onaylanan Ar-Ge projelerinde görev alan 1 mühendis aynı anda yürüyen 3 Ar-Ge projesinde 1/3 oranında görev alır ve 3 projede adam/ay oranı (1) olursa, SGK işveren payının yarısı  ödenmemekte, stopaj ise %80 (doktora derecesine sahip personelde %90) ödenmemektedir.

5)  Ar-Ge harcamaları içinde yer alan personel giderleri geçici ve kurumlar vergisi matrahından % 100 Ar-Ge indirimi olarak düşülebilmektedir.

6) Araştırma ve yenilik faaliyetlerine uygulanan mali teşviklere ilişkin 5746 sayılı Kanun kapsamında ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİNE İLİŞKİN UYGULAMA VE DENETİM YÖNETMELİĞİ’nin ilgili maddeleri şöyledir:

Ar-Ge indirimi uygulama esasları

MADDE 8 – (1) Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerce gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı 31/12/2023 tarihine kadar Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının ve Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.”

 Açıklama: Demek ki % 100 Ar-Ge indiriminden Teknokent (ya da Teknopark) firmaları, Ar-Ge merkezleri ile TÜBİTAK, EUREKA, EUSTARS VE H2020 DESTEK programları kapsamında verilen Ar-Ge projeleri de aynı şekilde yararlanmaktadırlar.

Gelir vergisi stopajı teşviki uygulaması

MADDE 10 – (1) Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde çalışan Ar-Ge ve destek personelinin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin doktoralı olanlar için %90’ı, diğerleri için %80’i gelir vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın hesaplanmasında, bu kapsamdaki personelin fiilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ayırdıkları zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınır.

Açıklama: Demek ki, Gelir vergisi stopaj istisnasından Teknokent ( ya da Teknopark) firmaları, Ar-Ge merkezleri ile TÜBİTAK, EUREKA, EUSTARS VE H2020 DESTEK programları kapsamında verilen Ar-Ge projeleri de aynen yararlanmaktadırlar.

Sigorta primi desteği uygulaması

MADDE 11 – (1) Kamu personeli hariç olmak üzere, teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde çalışan Ar-Ge personeli ile destek personelinin, 5 inci madde kapsamındaki çalışmaları nedeniyle elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı; 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici ikinci maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden istisna tutulmuş fiilen çalışan personelin gelir vergisi istisnasının uygulandığı sürece gelir vergisinden istisna tutulan ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı, beş yılı aşmamak üzere Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır.

Açıklama: Demek ki, sigorta primi desteği Teknokent ( ya da Teknopark) firmaları, Ar-Ge merkezleri ile TÜBİTAK, EUREKA, EUSTARS VE H2020 DESTEK programları kapsamında verilen Ar-Ge projeleri de aynen yararlanmaktadırlar.

 

EKONOMİ BAKANLIĞI TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME PROJELERİ

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlı TÜBİTAK ve KOSGEB vasıtasıyla yürütülen destekler yanında, bu kez 21 Aralık 2014 tarihindeki Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulunun TASARIM DESTEĞİ HAKKINDA TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2008/2)’DE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2014/4) ile Ekonomi Bakanlığınca yürütülmek üzere firmaların moda, endüstriyel tasarım ve inovasyon kapasitelerinin artırılarak, ihracata dönük katma değerli ürün üretmeleri amacıyla “TASARIM VE ÜRÜN GELİŞTİRME PROJELERİ” uygulamasına başlanılmaktadır (http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/12/20141221-4.htm).

İhracata dönük üretim yapan imalatçı ve yazılım şirketlerinin bize göre araştırma faaliyetinden sonra yapacağı tasarım ve inovasyona yönelik projeleri için  maksimum 3 yıl için   Bakanlığa başvurup, kabul edilmesi halinde  madde 6/A’ya göre  aşağıdaki desteklerden yararlanacaktır:

a) İstihdam edilecek tasarımcı, modelist ve mühendislerin brüt maaşları toplam en fazla 1.000.000 ABD Doları,

b) Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri toplam en fazla 250.000 ABD Doları,

c) Seyahat ve web sitesi üyeliğine ilişkin giderleri toplam en fazla 150.000 ABD Doları,

olmak üzere proje bazında % 50 oranında desteklenir.

– Bir şirketin en fazla bir adet projesi desteklenir.”

 

Burada görüldüğü gibi nitelikli personel altyapısına büyük önem verilmektedir. Maaşlarının yarısının desteklendiği bu durumda mühendis, tasarımcı ve modelist istihdamı ve firmaların teknoloji kapasitesi artacaktır.

-Onaylanan projeler için 6 ayda bir ödemesi yapılmış harcama ve gider belgeleri için İhracatçı Birliklerine başvurulması gerekiyor.

-Bu kapsamda desteklenen tasarım ve ürün geliştirme projeleri; proje süresi boyunca, herhangi bir kamu kurumundan başka bir destek programı kapsamında destekten yararlandırılmazlar.

-Tasarım ve ürün geliştirme projeleri uygun görülen şirketler, destek kapsamına alındıkları tarihi müteakip her yılın ilk üç ayı içerisinde bir önceki yıla ait faaliyetlerini ve buna ilişkin değerlendirmelerini içeren bir raporu Bakanlığa intikal ettirir.

– Bu hususlar ile ilgili olarak Bakanlıkça Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi yayınlanacaktır.

SONUÇ

İhracat taleplerinin arttırılması bağlamında hızla Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri için TÜBİTAK’a proje verilmesini önerirken, Ekonomi Bakanlığı’nın ilgili programın uygulama esaslarını bir an önce yayınlamasını beklemekteyiz.