ÜRÜN VE SÜREÇ YENİLİĞİ FİNANSMANI İÇİN ÖZ KAYNAKLARININ SONUNA GELEN OLGUN KOBİ’LERE NASIL YARDIM ETMELİ?

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe
Fonları Uygulayıcısı, YMM

www.abdanmerymm.com
abdanmer@gmail.com

GİRİŞ

Son 7 yıldır Ar-Ge danışmanlığı ile firmalara hizmet veriyoruz. Bu hizmetin başlarında Ar-Ge projeleri için çıktısı makine olan firmaları hedef müşteri olarak değerlendirirdik. Bu tür  projeler üründe yenilik  içeren Ar-Ge projeleri  idi. Daha sonra düşünmeye başladık, firma makine üretmiyor, proje maliyeti  düşük olan üründe yenilik yapıyordu, belki bunun için kalıp gerekiyordu, ancak kalıplar daha sonra üretimde kullanıldığı için yatırım olarak değerlendirilip, kapsam dışına alınıyordu.

Danışmanlığımızın bu kısmını ilerletmek için üründe yeniliği gerçekleştirecek süreç projelerine eğildik, çünkü bu tür firmaların üründe yenilik yapmak için üretim hattında yeni makine, alet, teçhizat, otomasyon vb. ihtiyaçları olduğunu, büyük kısmını şimdiye kadar devletten 5 kuruş destek almadan kendi öz kaynaklarından karşıladıklarını, ancak şu an için öz kaynaklarının sonuna geldiklerini, yeni makine ihtiyacı için desteklere ihtiyaçları olduklarını belirtiyorlar. Bu noktaya gelen firmaların çoğu ortalama 100 kişilik kadroda 7-8 mühendis çalıştıran, üretimlerinin % 50’sinden fazlasını ihraç eden, çoğu Ar-Ge projesi vermemiş olgun KOBİ’ler. Bu firmaların rekabet edebilmeleri için sürekli ürün ve süreç yeniliği yapmaları gerekiyor.  Peki bu firmalara hem finansman sıkıntısını giderecek hem  de Ar-Ge kültürünü artık  aşılamak için fazla uzağa gitmeden  1,5 -2 yıllık nasıl bir  yol haritası önerebiliriz?

 

OLGUN KOBİLERE AR-GE PROJELERİ İÇİN 1,5-2 YILLIK YOL HARİTASI ÖNERİSİ

 

1.PROJE VERMEYE TÜBİTAK-TEYDEB İLE BAŞLANMALI

Ürün yeniliği  örneğin pvc kapı sisteminde bir parça, vida, otomotivde bir aparat, mobilyada bir yay gibi fiyatı sözgelimi 2-3 bin TL’nin altında bir çıktı ise ,bu durumda ürün yeniliği bütçesi çok düşük kalmakta olup,ürün yeniliği için proseste özel bir makine,otomasyon,ekipmana ihtiyacı olup, bu makinenin tasarımını yapacak mühendis kadrosu ve çekirdek teknolojik yeteneği mevcut ise ,firma süreç yeniliği maliyetini projeye dahil edebilir. Bu durumda verilecek proje ürün+süreç yeniliği projesi olur. Firma mevcut mühendis kadrosu ve teknolojik alt yapısı ile özel makinenin tasarımını ve prototip imalatını kendi firma bünyesinde yapabileceği gibi alternatif bir seçenek olarak makinenin  araştırmasını ve tasarımını bizzat içselleştirerek  kendisi yaparak imalat çizimine göre parça imalatlarını dışarıdan hizmet alarak Türkiye’deki firmalara yaptırarak, kendi bünyesindeki personele montajını gerçekleştirebilir.

Ar-Ge projesini  1507 destek programına KOBİ ise 500.000 TL’ye kadar üst limitli 3 bireysel proje (ya da ortaklı projelerde 2 ortaklı,3 tekli olmak üzere 5 proje)hakkını TÜBİTAK-TEYDEB’e vererek proje maliyetinin % 75’ine kadar hibe alabilmekte, ayrıca proje onayından sonraki dönemde projede görev alan personeller için projedeki süresine yani adam /ay oranına göre % 80 stopaj desteği, SGK işveren payının yarısının istisna edilmesi ile kurum vergi matrahından indirilmek üzere % 100 Ar-Ge indirimi sağlamaktadır.


2.HER AN YÜRÜYEN 3 ADET TÜBİTAK-TEYDEB  1507-1501 DESTEK PROGRAMLARININ ÖNEMİ

TÜBİTAK’a her ay birer Ar-Ge projesi verilerek kısa vadede her an yürüyen 3 Ar-Ge projesi olması halinde (her bir projede personel kısmi kullanım 1/3 yani adam ay oranı 0.33 olursa, toplam adam ay oranı (1) olur) şu avantajları elde edebilirler:

– KOBİ 1507 TÜBİTAK-TEYDEB programında projede görev alan teknik personelin maaşının %75’ine kadar hibe alınabilmektedir.

– Proje üst limitinin olmadığı 1501 TÜBİTAK Sanayi projelerinde örneğin malzemelere  %40 destek oranı uygulanır iken, orta ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde %75, mikro ve küçük ölçekli KOBİ niteliğindeki işletmelerin projelerinde ise %90 oranında destek kapsamına alınır. Projenin Ar-Ge faaliyetinde doktoralı araştırmacı istihdam edilmesi durumunda ise bu personele ilişkin harcamanın %100’ü destek kapsamına alınır.

4 Kasım 2012 tarihinde  KOBİ Yönetmeliğinde yapılan değişikliğe  göre; 10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi  biri   bir milyon TL´yi aşmayan çok küçük işletmeler mikro işletme, 50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  sekiz milyon TL´yi aşmayan işletmeler küçük işletme, 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri  40 milyon TL´yi aşmayan işletmeler de orta büyüklükteki işletme olarak belirlendi.

Projede çalışan personelin ilgili destek programının Uygulama Esaslarında eğitim durumu ve çalışma süresine göre belirlenen azami brüt asgari ücret katları:

– Lise mezunu ve altı personel için üç (3),

– Ön lisans mezunu için dört (4),

– Lisans veya yüksek lisans mezunu için, lisans mezuniyet tarihi ve proje başvuru tarihi arasında geçen süre;

– 48 aydan az ise altı (6),

– 48 ay ve üstünde ise on (10),

– Proje konusu uzmanlık alanlarından herhangi birisinde doktora derecesine sahip personel için ise oniki (12)  kat.

– KOBİ statüsüne sahip firma TÜBİTAK’a her proje verilişinde fikir sahiplerine, 7.500,00.-TL ödül verilebilmektedir.  Her şeyden önce Proje veren firmanın KOBİ statüsünde olması gerekli olup, 1507 KOBİ Ar-Ge ve 1501 Sanayi Ar-Ge proje vermesi gerekiyor. 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı uygulama esaslarının 10/4 maddesi ile 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı uygulama esaslarının 10/2 maddesinde, proje ekibinde yer alan ancak şirket ortağı ya da yönetim kurulu üyesi olmayan ve proje süresince firmada çalışmış olması koşuluyla proje ekibinde yer alan fikir sahibi araştırmacıya teşvik ödülü verilebileceği, birden fazla fikir sahibi araştırmacı olması halinde bu ödülün paylaşılabileceği belirtilmektedir.

– Ar-Ge merkezi kuramayan ya da Teknokente gidemeyen KOBİ firmalarının bizim hesaplamalarımıza göre aynı anda TÜBİTAK’ta yürüyen 3 adet Ar-Ge projeleri mevcut ise, personel ve diğer harcama ve giderleri için alacakları hibeler yanında mali teşviklerden de aynı şekilde istifade edebilmeleri söz konusudur.

3.KOSGEB’in ENDÜSTRİYEL UYGULAMA DESTEK PROGRAMI

TÜBİTAK­-TEYDEB’den ürün yenilik projeleri başarı ile tamamlanır ise, tamamlandığı tarihten itibaren 1 (bir) yıl içinde KOSGEB’in ENDÜSTRİYEL UYGULAMA DESTEK PROGRAMINA başvurarak prototip ürünün seri üretimi için gerekli olan ve Ar-Ge unsuru taşımayan standart makineler, ekipmanlar ve kalıplar yurtiçinden ve yurtdışından temin edilerek 500 bin TL.’ye kadar aşağıdaki  destek unsurlarından  yararlanabilir. Bu program firmaya bir defaya mahsus olarak verilir v bize göre proje süresi 4 aydır.

İşletmeye; test, analiz ve laboratuar ekipmanı ile bunlara yönelik sarf malzemesi giderleri, üretim hattı tasarım giderleri, üretime yönelik makine, teçhizat, donanım, kalıp ve yazılım giderleri için azami geri ödemesiz 150.000 (yüz elli bin) TL, geri ödemeli 200.000 (iki yüz bin) TL olmak üzere toplam 350.000 (üç yüz elli bin) TL’lik destek sağlanır.

İşletmeye, personel giderleri için net ücret üzerinden aylık; meslek lisesi mezunlarına 500 (beş yüz) TL, ön lisans mezunlarına 1.000 (bin) TL, lisans mezunlarına 1.500 (bin beş yüz) TL, yüksek lisans mezunlarına 2.000 (iki bin) TL. ve doktora programı mezunlarına 2.500 (iki bin beş yüz) TL olmak üzere toplam üst limiti 100.000 (yüz bin) TL geri ödemesiz destek sağlanır.

SONUÇ

Yukarıdaki somut adımlarla firmalar Ar-Ge projesi vermenin önemini kavradıktan sonra, bu işte süreklilik için TÜBİTAK-TEYDEB 1501 Sanayi Ar-Ge projesi, KOSGEB Ar-Ge ve inovasyon projesi, seri üretim için Sanayi Bakanlığının Teknoyatırım ve pazarlama destekleri, Ekonomi Bakanlığı 5.Bölge destekleri, EUREKA, H2020 Araştırma ve yenilik projelerine yönelebileceklerdir.