VERGİ İSTİSNASI İÇİN FİRMALARIN ELLERİNDE İNCELEMESİZ PATENT YA DA OLUMLU RAPORSUZ FAYDALI MODEL VARSA, DÖNÜŞTÜRÜLMESİ İÇİN ACİLEN TPE’YE BAŞVURMALARINI ÖNERİRİZ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik

Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM,

Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

GİRİŞ

Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen 5/B maddesi ile imalat ile yazılım firmalarının Türkiye’de gerçekleştirecekleri Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine Türk Patent Enstitüsü(TPE)’den incelemeli patent ya da olumlu araştırma raporlu faydalı model alınması halinde 1/1/2015 tarihinden itibaren, bu faaliyetlerden elde edecekleri kazançların % 50’sinin Kurumlar vergisinden istisna uygulanmasına yönelik tebliğ değişikliği 21 Nisan 2015 tarihinde yapılarak yürürlüğe girmiştir. (http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspxhome=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150421.htm&main=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150421.htm).

Aşağıda bu tebliğdeki bilgilere göre ilgili istisnanın uygulanmasına ilişkin bilgiler verilmektedir.

ALINMIŞ İNCELEMESİZ YA DA RAPORSUZ BELGELERİN DURUMU

Firmalara olan ziyaretlerimizde çoklukla ellerinde incelemesiz patent ya da raporsuz faydalı model belgeleri olduğunu gözlemlediğimizden, istisnadan yararlanmak için bunların incelemeli ya da olumlu raporlu belgeye dönüştürülmesi için tekrar TPE’ye başvurulmasını önermekteyiz. Örneğin 551 sayılı KHK hükmü madde 160’ın son paragrafında yer alan hükmün ilgili kısmı şöyledir:

“….faydalı model belgesi başvurusu sahibi veya faydalı model belgesi sahibi tarafından, tekniğin bilinen durumu ile ilgili araştırma raporu düzenlenmesi, Enstitü’den özel olarak talep edilmesi halinde

tekniğin bilinen durumu ile ilgili araştırma raporu, faydalı model belgesi için de düzenlenir.”

Öte yandan ilgili Kurumlar vergisi istisnası tebliğinin 5.14.3.5. maddesindeki hüküm şöyledir:”   İncelemesiz sistem ile verilen patentlerde koruma süresi 7 yıl olup bu süre sona ermeden patent sahibinin talebi üzerine yapılan inceleme sonucunda, incelemeli sistemle patent verilmesi halinde, incelemeli sistemle patent verildiği tarihten itibaren kalan koruma süresinin sonuna kadar elde edilen kazanç ve iratlar için istisnadan yararlanılabilecektir.”

İSTİSNANIN KAPSAMI

Madde 5.14.1’de istisnanın kapsamı açıklanmıştır:” Kurumlar vergisi mükellefleri tarafından Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşların;

– Kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratların,

– Devri veya satışı neticesinde elde edilen kazançların,

– Türkiye’de seri üretime tabi tutularak pazarlanmaları halinde elde edilen kazançların,

– Türkiye’de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmının %50’si maddede belirtilen şartların yerine getirilmesi halinde, 1/1/2015 tarihinden itibaren kurumlar vergisinden müstesnadır.”.

Burada görüldüğü gibi, patent/faydalı modelin kiralanması veya devir/ satışı söz konusu olmakta ya da belge sahibi firma ürün yeniliği için almışsa seri üretime geçerek kullanmakta, süreç yeniliği için belge almışsa maliyet düşüşü/verimlilik artışı için üretim hattında buluş ve yeniliğini kullanmaktadır. Bizim aşağıdaki açıklamalarımız yaptığımız Ar-Ge danışmanlık hizmetlerinden dolayı buluş ve yeniliğin firmanın bizzat kendi üretiminde kullanması ile sınırlı kalacaktır.

İSTİSNADAN YARARLANMA ŞARTLARI

İlgili maddeler:

5.14.3.1.  Buluşlara ilişkin araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin Türkiye’de gerçekleştirilmesi

Patentli veya faydalı model belgeli buluşlardan elde edilen kazanç ve iratların bu istisnaya konu edilebilmesi için söz konusu buluşlara ilişkin araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin Türkiye’de gerçekleştirilmiş olması esastır.

Dolayısıyla, yurt dışında gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşlar için Türkiye’de TPE tarafından tescil edilmiş patent veya faydalı model belgesi alınmış olsa dahi istisna uygulamasından yararlanılamayacaktır.

5.14.3.2. İncelemeli sistemle patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması

İstisna uygulamasına konu buluşun, 24/6/1995 tarihli ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamında patent veya faydalı model belgesi verilerek koruma altına alınan buluşlar arasında olması ve buluşa ilişkin incelemeli sistemle patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması şarttır.

Dolayısıyla, istisna uygulamasına konu edilecek buluşlar için TPE tarafından tescil edilmiş incelemeli sistemle patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması gerekmektedir.

Yorumumuz: Burada ifade edildiği gibi söz konusu belgeler kapsamındaki Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin Türkiye’de gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bize göre Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin gerçekleştirildiğine dair en uygun kanıt, TÜBİTAK ya da KOSGEB’den Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin tamamlandığına dair bir yazı alınmasıdır. Bu bakımdan bu kurumlara proje verirken aynı zamanda patent/faydalı model başvurusu yapılmalıdır. Bu başvurunun yapıldığına dair tarih ve numaranın proje önerisinde de belirtilmesi, olumlu bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir. Bu konuda 5.14.5.6. maddede şöyle denilmektedir:” mükelleflerin, araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerine ilişkin harcamalarının bu Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında veya 5746 sayılı Kanunun 3. üncü maddesi kapsamında Ar-Ge indirimine konu edilmiş olması, bu faaliyetleri sonucu ortaya çıkan buluşlarından sağlanan kazançlar nedeniyle Kanunun 5/B maddesinde düzenlenen istisna uygulamasından yararlanmalarına engel teşkil etmeyecektir.”.

Ancak şunu belirtmekte fayda görmekteyiz,istisna patent ve faydalı model kazancına uygulanmakta olup,TÜBİTAK’a başvurmadan da araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin firma bünyesinde gerçekleştirilmiş olmasının muhasebe kayıtlarında  takip ve tespiti gerekmektedir. Bu sorumluluk tasdik raporu düzenleyecek YMM’ye ait.

 İSTİSNANIN UYGULANMASI

-Belgenin satışı ya da devri halinde ya da buluşun üretim sürecinde kullanılması halinde de (KVK Md 5/B-3 fıkrası)  değer tespiti için firma Ek.3’deki KURUMLAR VERGİSİ KANUNU 5/B İSTİSNASI ÖN DEĞERLEME RAPORU’nu düzenleyerek vergi denetim başkanlığına, oradan da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından değerleme raporunun bir örneği mükellefe ve vergi dairesine gönderilerek istisnadan yararlanılabilecek toplam tutar hakkında bilgi verilecektir

Ön değerleme raporunda çeşitli yöntemlere göre ayrı ayrı  tespit edilecek değerler ve bu değerlerin tespitine ilişkin hesaplara yer verilecektir. Bu değerlerden hangisinin tercih edildiği ve tercih edilme nedenleri belirtilecektir.

Yöntemler:

  1. Maliyet bazlı yöntemler,
  2. Pazar(piyasa) yöntemi,
  3. Gelir bazlı yöntemler.

Çoklukla kullanılacak gelir bazlı yöntemde,patent ya da faydalı modelin ticarileşmesi sonucu gelecekte işletmenin aktifine girecek olan nakitlerin bugünkü değeri hesaplanır.Buluşu üretim sürecinde kullanan mükelleflerin tercih etmeleri halinde, ürettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançlarının patent ya da faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmını MALİYET unsurlarını dikkate alarak ta ayrıştırmaları mümkündür.

İstisnadan patentte en fazla 20 yıl, faydalı modelde 10 yıl yararlanmak söz konusudur.

-Madde 5.14.5.1.  de “1/1/2015 tarihinden önce alınan ve koruma süresi henüz dolmamış olan patent veya faydalı model belgelerine ilişkin buluşlardan 1/1/2015 tarihinden itibaren kalan koruma süresince elde edilen kazanç ve iratlar için istisnadan yararlanılabilecektir”. Bu durumda 14Mayıs tarihinde verilecek 2015 1. Dönem geçici vergi beyannamesinde bu istisnadan yararlanmak mümkün..

-Belgenin ürün yeniliği için alınmış olması ve seri üretime geçilerek satılması halinde, muhasebede ayrıştırılarak bu ürünün satışından örneğin 2015 Ocak-Mart döneminde 100.000 TL kazanç elde ettiğimizi düşünürsek, 100.000×0.50= 50.000 TL istisnadan yararlanılacak tutar olup, 100.000×0.20= 20.000 TL geçici vergi ödemesi yerine 50.000×0.20= 10.000 TL vergi ödeyecektir.

-Patent/faydalı model ve yenilik üretim hattındaki bir makine, otomasyon, montaj hattı vb. süreçle ilgili ise ve bu alet-teçhizat proseste kullanılarak örneğin 50.000 TL maliyet düşüşü ya da verim artışı sağlanmış ise istisna tutarı 50.000×0,50= 25.000 TL olacak ve diğer 25.000 TL’nin 25.000×0,20= 5.000 TL vergisini ödeyecektir.

SONUÇ

Kurumlar Vergisi istisnasından yararlanmak için firmaların ellerinde daha önceden alınmış incelemesiz patent ya da olumlu raporsuz faydalı model varsa, hiç beklemeden incelemeliye ya da olumlu raporluya dönüştürmek için TPE’ye başvurulmasını öneririz. Örneğin faydalı modelde araştırmayı TPE yapacak tahmini olarak 1 yıl sürebilmektedir. Yeni başvuracaklar için incelemeli patent ya da raporlu faydalı model talep edilerek, olumlu çıkması halinde istisnadan yararlanabilecektir.