YERLİ MAKİNE İMAL EDEN FİRMALARIN REKABET VE YÜKSEK KAR ELDE ETME FIRSATLARI HER GEÇEN GÜN BİRİKİMLİ OLARAK ARTIYOR, FAYDALANILMAZSA YAZIK OLUR

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge ve Yenilik Hibe Fonları

Uygulayıcısı, YMM, Sorumlu Ortak Baş Denetçi

www.abdanmerymm.com

abdanmer@gmail.com

 

 

 

GİRİŞ

 

Art  arda gelen teşvik programları ile yerli makine imalatçıları teşvik ediliyor. Örneğin en son KOSGEB Ar-Ge ve inovasyon ile Endüstriyel Uygulama programında yerli makine alımında % 75 olan genel destek oranı % 15 ilave ile % 90’a çıkıyor. Bu durum Ar-Ge ve inovasyon yapan firmaların yerli makine imalatçılarına olan talebini arttıracaktır. Keza Sanayi Bakanlığının Teknoyatırım destek programına göre Ar-Ge başlangıç noktalı seri üretim için gerekli olabilecek makine ve teçhizat alımında yerli makine imalatçısı tercih edilirse örneğin küçük işletmeler için % 40 olan genel destek oranı % 50’ye çıkıyor.Ayrıca Ar-Ge ve Yenilik projeleri ile prototipi tamamlanıp seri üretime geçen ürünlerin Sanayi Bakanlığı’nın her yıl Ocak ayında yayınlayacağı listede yer alıp bu ürünler için “Teknolojik Ürün Deneyim Belgesi” alınması halinde Kamu İhale alımlarında teklif %15 pahalı olsa bile tercih edilme zorunluluğu getirilmiştir.  Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin  16.08.2014 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle Ar-Ge ve Yenilik Projeleri yapan yerli makine imalatçı firmalar teşvik edilmektedir. Bu liste daha da uzayabilir.

Bizce yerli makine imalatçılarını asıl teşvik edici fırsatı firma ziyaretlerinde gözlemliyoruz. Amacımıza yönelik olarak,firmalarımızı  iki ayrı gruba ayırıyoruz; birincisi örneğin gaz musluğu, pvc pencere alt devirme mekanizması, soğutma gruplarında kullanılan kartuş kovan gibi ürün yeniliği yapan firmalar, ikincisi transfer tezgâhı,  otomatik paketlemeli ve plc kontrollü bir üretim hattı, hidrolik derin çekme presi gibi makine imalatçıları. Normal işleyiş, ürün geliştiren firma kendi başına üründeki yenilikleri belirliyor, sonra makinecilerin internet sitelerine, kataloglarına bakarak ve firma yetkilileri ile görüşerek genelde standart makine siparişi veriyor. Ürün ve makine yenilik tasarımı uygun bir şekilde amaca yönelik olarak birlikte yapılmadığı için, gelen makine istenilen ürün özelliklerini sağlamada yetersiz kalabiliyor, sorunlar çıktığından yerli sanayici uzak doğudan ya da Avrupa’dan makine alımına gidiyor. Bu şekilde yerli makine sanayi istenilen ölçüde gelişemiyor.

 

YARATICI BAKIŞ AÇISI NASIL OLMALI?

 

Bizce bu geleneksel ve kısıtlayıcı işleyiş tarzı terk edilerek, aşağıdaki yenilikçi süreç adımları atılmalı:

1.Her şeyden önce ürün üreten firmanın mevcut durumu ile piyasanın istediği özellikleri arasında bir uyumsuzluk varsa, ortada bir problem var demektir. Bu problemi çözmek için ürün yeniliği fırsatı doğmakta olduğundan, bu çıkış noktası Ar-Ge projeleri vermenin hareket noktasıdır.

2.Üründeki yenilik talebinin karşılanması için makine imalatçısının bu yenilikleri gerçekleştirme adına yapacağı araştırma ve yenilik faaliyetleri de imal edeceği makineyi standart bir makineden özel bir makineye dönüştürme potansiyeli vardır. Bu oluş da, makine imalatı için bir Ar-Ge projesi imkânı yaratır.

3.Aslında bu konudaki yaklaşımımız Ar-Ge projelerini değerlendirmede kılavuz olarak kullanılan uluslararası doküman niteliğindeki Frascati’nin Paragraf 85’ine dayanmaktadır. Ar‐Ge projelerini, benzer rutin çalışmalardan ayırmak için büyük önem taşımaktadır. Projemizi mümkün olduğunca bize özgü bir problemin çözümü için, deneme çözümlerinin ortaya konulması, uygun yöntemin seçimi ve sınanması amacıyla yapılacağını vurgulamalıyız. Genel rutin bir çalışma için değil, bize özel bir sorunun çözümü için Ar-Ge çalışması yaptığımızı vurgulamalıyız. Paragraftaki örnekte, ölüm raporu için cesede yapılan rutin otopsi bir Ar-Ge olmayıp, aynı cesedin kanser ilacının yan etkilerinin gözlenmesi için yapılması halinde bir Ar-Ge faaliyetidir denilmektedir. Buradan çıkan mesaj, proje ismini ve önerisini mümkün olduğu kadar spesifik ifade ederek, diğer benzer rutin faaliyetlerden ayırmamız gerekiyor. Bu bakımdan ürün yeniliği yapma durumundaki firmanın mevcut durum ile ideal durum arasındaki fark nedeniyle yaşadığı durum, makine imalatçısı için bir Ar-Ge projesi yapma potansiyeli yaratarak, desteklerden yararlanarak yerli makine imalat maliyetini ve dolayısıyla fiyatını aşağıya çekme imkânı yaratmaktadır.

4.Bu çok değerli ara safhadan sonra sıra Ar-Ge projesi oluşturma aşamasına gelmektedir. Bu arada fikri mülkiyet haklarının korunması için mümkünse incelemeli patent(olmuyorsa incelemesiz patent) ya da raporlu faydalı model alınmalı. Patent çalışmalarında buluş araştırmasından sonra mevcut teknolojiye göre yenilikçi unsurlar, mukayese edilerek analiz ediliyor. Patent başvurularında örneğin Türkiye’de yetkili Kamu Kurumu olan Türk Patent Enstitüsü’ne (TPE) başvuruda, tasarım çizimleri forma ekleniyor. Ar-Ge proje çalışmalarında da teknoloji geliştirme çalışmalarının yapılması kritik ana unsurdur. Bu unsuru, firma dışarıya ihale edemez. Patent çalışmalarında üçüncü unsur olan yeniliğin sanayiye uygulanabilirliğini, prototipini yapmadan konusunda uzman bir kişinin kolayca uygulanabileceğini öngörmesi yeterli oluyor. Faydalı modelde buluş faktörü dikkate alınmamakta, sadece var olanların yeni bir bileşimi sonucu oluşan yenilik ile bunun sanayiye uygulanabilirliği sorgulanmaktadır.

 

AR-GE PROJESİ OLUŞTURMADA ÇOĞULCU YÖNTEMLER

 

1- ORTAK AR-GE PROJESİ VERMEK

Türkiye’deki makine imalatçıları ile bu makinelere ihtiyaç duyan ve makineleri kullanan firmalar arasında yapılacak işbirliği ve sinerji sayesinde; maliyet düşürücü, kalite arttırıcı, üretim yönteminde yapılacak önemli değişikliklerle mevcut ürünlerde iyileşme ya da yeni ürünlerin üretimine imkan veren ve böylece yenilik içeren, inovatif makine ve proses hatlarının tasarımı ve üretimi projeleri TÜBİTAK’a ortak proje olarak sunulabilinir. Her iki firmanın ortak projeye yapacağı katkı oranında (örneğin ; %50 – %50 gibi) KOBİ’lerde 500.000,00.-TL.’ye kadar ilk beş proje için proje maliyetinin en fazla %75’i, daha sonraki projelerde ise en fazla %60 (ortalama %50) oranında tamamen vergi dışı olarak nakit hibe desteği alınabilmektedir. Bu yolla özellikle yerli makine satın alan firma daha ucuza makine tedarik edebilecektir ve böylelikle yerli makinelere olan talep ithal makinelere göre daha cazip hale gelecektir.

 

Bunlarla beraber sunulacak ortak verilecek Ar-Ge projeleri ile aşağıda sıraladığımız ilave getiriler de elde edilecektir:

  • Ortak proje ile 5746 sayılı Ar-Gr Kanuna ve Kurumlar Vergisi Kanununa göre projenin her iki ortağına isabet eden proje maliyeti bedeli kadar meblağ % 100 Ar-Ge indirimi olarak Geçici Vergi Beyannameleri ve Kurumlar Vergisi beyannamesi üzerinde vergi matrahından düşülecektir.
  • Projede görev alan Ar-Ge personelin SGK işveren sigorta priminin de %50’si destek kapsamına olup, Devlet tarafından karşılanmaktadır.
  • Ayrıca Ar-Ge personeli ücretlerine ait Gelir Stopaj Vergisinin %80’i vergiden istisna edilmiştir.

 

2- BİREYSEL ULUSAL VE ULUSLAR ARASI  AR-GE PROJESİ VERMEK

Ürün yeniliği yapan firma mevcut mühendis kadrosu ve teknolojik alt yapısı ile özel makinenin ar-ge araştırmasını ve tasarımını bizzat içselleştirerek kendisi yaparak imalat çizimine göre parça imalatlarını hizmet alarak Türkiye’deki firmalara yaptırarak, kendi bünyesindeki personelle montajını gerçekleştirebilir. Bu durumda TÜBİTAK-TEYDEB’e ( KOSGEB’e Ar-Ge ve inovasyon programı da dikkate alınmalı) projeleri vererek 1. Alternatifte anlattığımız hibe ve teşviklerden yararlanır, süreç iyileştirme maliyetlerini düşürme yanında, yerli makineye olan talebi de artmış olacaktır.

 

3- AB’Lİ MAKİNA İMALATÇISI FİRMALARLA ORTAK İMALATTA BULUNMANIN DESTEKLERİ

 

-İzlenecek bu süreçte yerli imal edilen makinelere talep artarken ithal makinelere talep düşeceğinden, yabancı makine imalatçıları Türkiye piyasasındaki paylarını kaybetmemek için yerli makine imalatçıları ile ortak proje yapmak isteyeceklerini düşünmekteyiz. Bu bağlamda AB fonları gündeme gelecektir.  Avrupa Birliğinin  H2020 Araştırma  ve Yenilik Programından Araştırma ve Yenilik faaliyetleri  için % 125, sadece yenilik faaliyetleri için % 87,5 hibe desteği sağlanabilecektir.. Uluslar arası fondan sağlanan hibe programına dahil olan projeler de aynen TÜBİTAK’ta olduğu gibi diğer Vergisel Teşviklerden yararlanmaktadır.

-Bizce daha önemli bir fırsat olarak Türk Makine İmalatçıları AB ülkeleri üye imalatçıları ile EUREKA kapsamında KOBİ’ler için  %75, Büyük ölçekli firmalar için  % 60 oranında hibe desteği alması için ortak AR-GE projeleri yapabilecektir. EUREKA, pazar odaklı, kısa sürede ticarileşebilecek ürün ve süreçlerin geliştirilmesine yönelik, ağırlığını AB ülkelerinin oluşturduğu 40 ülkeden en az iki ortaklı projelerin desteklendiği uluslararası Ar‐Ge destek programıdır. Programda uluslararası işbirlikleri oluşturulurken, projeler ulusal kaynaklarla desteklenmektedir. Bu kapsamda Türkiye’de EUREKA Programının yürütülmesinden TÜBİTAK sorumludur. TÜBİTAK, EUREKA programına sunulan projeleri TEYDEB 1509 programıyla desteklenmektedir.

-EUREKA kapsamında ayrıca ortak proje çağrıları yapılmaktadır.Örneğin TÜBİTAK’ın şu linkinde Fransa ile ortak çağrı yapılmaktadır : http://www.eureka.org.tr/tr/haber/turkiye-fransa-eureka-cagrisi-acildi. Electronics, Information and Communication Technologies • Industrial Manufacturing, Materials and Transport • Food • Agriculture • Health alanlarında ortak Ar-Ge proje çağrısı başvuruları 15 Haziran 2015 tarihine kadar alınmaktadır.

Ayrıca, EUROSTARS Programı; Avrupa Komisyonu ve EUROSTARS üye ülkelerin Avrupa’daki KOBİ’lerin rekabetçiliğinin arttırılması için başlattıkları KOBİ’lere özel, hızlı ve etkin bir destek programıdır. EUROSTARS herhangi bir teknoloji alanı ve sektör ayrımı yapmaksızın Ar‐Ge odaklı faaliyetler yürüten KOBİ’lerin projelerinin desteklenmesini amaçlamaktadır. Avrupa Birliği KOBİ tanımına uygun işletmeler ana ortak (proje koordinatörü) olarak EUROSTARS projesi başlatabilirler. Fakat bu tanıma uygun olmayan işletmeler ve büyük firmalar, gerekirse üniversite veya araştırma kuruluşlarını da yanlarına alarak EUROSTARS projelerinde ortak olarak yer alabilmektedir. EUROSTARS projeleri TÜBİTAK’ın “Uluslararası Sanayi Ar‐Ge Projeleri Destekleme Programı” kapsamında desteklenmektedir. EUROSTARS projelerine katılan büyük ölçekli firmaların projelerine %60 oranında, KOBİ’lere ise %75 oranında hibe destek sağlanmaktadır. EUROSTARS Programı proje başvurularına sürekli açık değildir. Genellikle yılda 2 kere çağrı açılmakta ve son başvuru tarihinden önce projelerin EUROSTARS ofisine internet üzerinden sunulması gerekmektedir (Kaynak: TÜBİTAK)

 

4.KOSGEB İŞBİRLİĞİ-GÜÇBİRLİĞİ DESTEK PROGRAMI

KOSGEB’in şu linkinde bu konuda şu konular belirtilmektedir: http://www.kosgeb.gov.tr/Pages/UI/Haberler.aspx?ref=1087

İŞBİRLİĞİ-GÜÇBİRLİĞİ DESTEK PROGRAMI

Küçük ve orta ölçekli işletmelerin işbirliği-güçbirliği anlayışıyla bir araya gelerek; ortak tedarik, ortak tasarım, ortak pazarlama, ortak laboratuar, ortak makine-teçhizat kullanımı ve benzeri konuların yanı sıra;

  • Orta-Yüksek ve Yüksek Teknoloji alanlarında hazırlayacakları işbirliği-güçbirliği (İmalat sanayinde teknoloji yoğunluğuna göre sınıflandırılmış orta-yüksek ve yüksek teknoloji sektörleri) projeleri de desteklenecektir.

Proje başvurusunda, işbirliği-güçbirliği amacı ile en az 5 işletmenin bir araya gelmesi şartı aranırken,

  • Orta-Yüksek ve Yüksek Teknoloji alanlarında gerçekleştirilecek olması durumunda ise en az 3 işletmenin bir araya gelmesi yeterli bulunmuştur.
  • Asgari işletme sayısı sağlanmak koşulu ile diğer gerçek ve tüzel kişiler de işletici kuruluşa ortak olabilecektir.

İşletici kuruluşun ortaklarından herhangi birinin hisse oranı, proje süresince % 30 (otuz)’dan fazla olamazken;

  • Orta-Yüksek ve Yüksek Teknoloji alanlarında gerçekleştirilecek olması durumunda bu oran % 40 ( olarak uygulanacaktır.

Proje destek üst limiti 750.000TL iken;

  • 1.000.000 TL olarak artırılmıştır. Bu miktarın 250.000TL’lik kısmı geri ödemesiz iken; 300.000TL’lik kısmı geri ödemesiz; 500.000TL’lik kısmı ise geri ödemeli iken; 700.000 TL’lik kısmı ise geri ödemeli olarak değiştirilmiştir.

 

  • Projenin, Orta-Yüksek ve Yüksek Teknoloji alanlarında gerçekleştirilecek olması durumunda destek üst limiti 1.500.000TL olup, bu miktarın 300.000TL’lik kısmı geri ödemesiz, 1.200.000TL’lik kısmı ise geri ödemelidir.
  • Projeye konusu satın alınacak makine ve teçhizatın; yerli malı olması durumunda, bu destek oranlarına % 15 ilave edilecektir.”

 

SONUÇ 

23 Nisan Bayramı nedeniyle Yunanistan, Makedonya ve Bulgaristan’ı kapsayan bir seyahat turuna katıldık. O ülkelerde Multicuture(çoklu kültür) bağlamında aynı meydanda Cami,Ortodoks ve Katolik Kiliselerinin yan yana bulunduğunu ve insanların ne kadar mutlu olduğunu deneyimledik.

Aynı şekilde  çağımız iş hayatı , birlik ve beraberlik çağıdır ; ayrı ve bağımsız hareket etme çağı değildir.Bu bağlamda yerli makine imalatçıları , bir yandan yerli ürün yeniliği yapan firmalarla ortak hareket ederken diğer yandan AB  firmaları ile özellikle teknoloji yoğun alanlarda işbirliğini teşvik eden destek programlarına katılmalıdır.